Friese ondernemers lopen Elfsteden-extraatje mis

LEEUWARDEN, 16 FEBR. Sweat-shirts, bodywarmers, vlaggen, buttons, stickers, T-shirts, Ljouwerter Beerenburger, hesjes, baseball-caps, pennen, flippo's: je kon het zo gek niet bedenken of het was de afgelopen weken compleet met schaatser en/of pompeblêd (de waterlelie, het symbool van Friesland) en het opschrift: ''Alvestêdetocht (al of niet met jaartal) te bestellen. Een aantal produkten is ondanks het niet doorgaan van de Tocht der Tochten toch over de toonbank gegaan. Zoals bij Jurjen de Vries BV, groothandel in relatiegeschenken in Leeuwarden (omzet 15 miljoen). In een speciaal ingericht Elfstedenwinkeltje lagen de stropdassen, buttons, wuppies (harige, kleverige bolletjes met voeten in de vorm van pompeblêden) en truien uitgestald. Er gingen een paar honderd sweatshirts van de hand, vooral toen iedereen er vanuit ging dat het geen kwestie meer was òf, maar wannéer de monstertocht zou worden uitgeschreven. Ook werden enkele duizenden buttons verkocht. Banken, bedrijven en verzekeringsmaatschappijen gaven 'gereserveerde orders' af: zodra dé datum bekend was, moest De Vries bijvoorbeeld 1000 basebal-petten of truien bedrukken.

Woordvoerder E. Zandberg verklaart dat de relatiegeschenkengroothandel naar schatting drie à vier ton aan extra omzet misloopt nu de tocht deze winter hoogstwaarschijnlijk niet meer gereden zal worden. “Die vier ton was een leuk bonusje geweest”, vertelt hij. Een strop lijdt het bedrijf niet. Het verlies - de tijd die in een draaiboek werd gestoken - schat Zandberg op 6000 gulden, maar dit weegt volgens hem op tegen de grote stroom publiciteit die het bedrijf in de media kreeg. “Hoewel het effect daarvan niet direct meetbaar is”. De duizenden buttons voorzien van 'Elfstedentocht 1996' zijn wellicht nog bruikbaar bij de Elfstedenfiets-, -wandel of -surftocht, hoopt hij. Bij de Dokkumer Vlaggencentrale gaan de zelf ontworpen Elfstedenvlaggen voorlopig terug in het magazijn. Het bedrijf, marktleider in Nederland van polyester bedrijfs- en landenvlaggen, fabriceerde enkele honderden gevelvlaggen en een paar duizend zwaaivlaggen en hesjes (met routekaart en een deel van de Friese vlag erop). De vlaggenproducent nam geen enkel risico door bewust geen jaartal maar 'Vijftiende Elfstedentocht' op de vlaggen te drukken. De 1.100 wederverkopers (textielbedrijven, watersportbranche) kregen een mailing, waarop kon worden ingetekend. Opvallend was de vraag naar gewone Friese vlaggen, vooral bij carnavalsverenigingen in het zuiden en oosten van het land, vertelt produktmanager H. Nagtegaal. “Ze wilden hun kroegentocht een Fries tintje geven. We hebben er een paar honderd bestellingen van gehad.” Ook de Dokkumer Vlaggencentrale lijdt geen strop. Nagtegaal stelt dat er hooguit enkele tienduizenden guldens extra had kunnen worden omgezet als de Tocht was doorgegaan. “Qua omzet is zo'n Elfstedentocht niet zo heel erg interessant”, zegt hij, “maar omdat je inspeelt op de gekte die er rond de Elfstedentocht ontstond, is onze naamsbekendheid toegenomen.”

Zeefdrukkerij Orionscreen in de Friese hoofdstad verkocht de afgelopen weken ecru en asgrijze sweaters waarop schaatsers, een omtrek van de provincie en natuurlijk de karakteristieke pompeblêden waren gedrukt. “Ik had er maar honderd van”, vertelt directeur K. Jongsma, “maar ze zijn allemaal weg.” Juist omdat het jaartal '1996' achter 'Elfstedentocht' prijkte, vermoedt hij. “Veel mensen vinden het leuk om een souvenir te hebben van een tocht die niet doorging.” Orionscreen drukte tevens ongeveer 1000 stickers op ansichtformaat. In 1985, toen er na 22 jaar weer een Elfstedentocht werd geschaatst, raakte het bedrijf 80.000 stickers kwijt, maar de markt is volgens Jongsma nu verzadigd. “Ik denk dat ik er nu hooguit 20.000 had kunnen afzetten. Er springen steeds meer bedrijven in op de Elfstedentocht. Iedereen wil er een graantje van meepikken.” Gedupeerd is Orionscreen geenszins, zegt Jongsma. “Natuurlijk heb ik tijd en energie in het ontwerp gestoken, maar daar heb ik ook veel lol in gehad. Het is jammer dat de tocht niet doorgaat, maar meer voor de rijders dan voor mijn bedrijf. Een grote slag sla je met deze stickers beslist niet.”

Hetzelfde geldt min of meer voor de Leeuwarder distilleerderij Boomsma. Net als in 1987, toen de tocht op het laatste moment niet werd uitgeschreven, blijft het familiebedrijf zitten met 30.000 Elfstedenetiketten, bestemd voor stenen kruiken met Ljouwerter Beerenburger. “Ik denk dat we er een stuk of tien bewaren in ons archief als herinnering aan de tocht die er niet kwam”, aldus R. Krakau van Boomsma. De kosten van het drukken van de etiketten hebben we er aan publiciteit ruimschoots uitgehaald”, meent hij. De distilleerderij had 20.000 bestellingen voor Elfstedenkruikjes, die geleverd moesten worden zodra de datum van de schaatsklassieker vaststond. De kruikjes wachten nu tot ze te zijner tijd gevuld worden met de Berenburg die in grote stalen vaten in kruiden ligt te trekken. De afgelopen weken zat Krakau aan de buis gekluisterd, hopend dat het “it sil heve” (het zal gebeuren) zou worden uitgesproken. “De spanning is er nu vanaf. Maar als het toch nog onverhoopt zou doorgaan, beginnen we direct met bottelen.”

Het Leeuwarder bedrijf Nippel (kunststof speldjes, buttons en magneetplaatjes) vervaardigde 500 mini-buttons, voorzien van het opschrift 'Alvestêdetocht 1996'. “Een proefpartijtje”, zegt eigenaar B. Hylkema. Hij zegt geleerd te hebben van de afgelopen jaren. In 1985 verkocht hij weliswaar 20.000 buttons, maar het jaar daarop, toen de veertiende editie werd verreden, bleef hij zitten met talloze tassen, petjes, stickers en T-shirts. “Een dag na de Elfstedentocht zakte de verkoop in, terwijl die in '85 bijna het hele jaar bleef doorgaan.” Ook in 1987 hield hij veel artikelen over. Hylkema besloot dit jaar af te wachten en pas daadwerkelijk te gaan produceren als het Elfstedenbestuur de verlossende woorden zou uitspreken en een datum bekend zou maken. Dan had Nippel een kunststof Elfstedenflippo, waarvoor hij een eigengemaakte machine had gemaakt, gelanceerd. De kans dat die op de markt komt, is nu wel heel klein. Hoewel, de Friese weerman voorspelt weer kouder weer voor na het weekeinde.

    • Karin de Mik