Nergens welkom

Bijna een half jaar nu zit de vijftienjarige Novita Worotikan bij haar ouders thuis op de bank. Ze kijkt wat televisie, luistert naar muziek en laat af en toe de honden uit. Als haar vriendinnen uit school komen gaat ze wel eens bij ze langs.

Het leven is saai en eentonig laat Novita met een verlegen lachje weten. Ze zou niets liever willen dan weer naar school gaan. En van de wet moet dat ook, want ze is nog volledig leerplichtig. Het probleem is dat er in heel Roermond geen school te vinden is die Novita wil aannemen. Door een bijna kafkaïaanse samenloop van omstandigheden die door niemand - en zeker niet door Novita en haar ouders - voorzien was raakten alle wegen naar het onderwijs afgesloten.

Op één weg na, en die loopt naar het naburige Heythuysen waar de school voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen (ZMOK), de Ortolaan, is gevestigd. Maar dat is nu juist de enige school die de Worotikans totaal ongeschikt achten voor hun dochter. Zij heeft noch opvoedingsproblemen noch gedragsproblemen benadrukken de ouders, wat ze nodig heeft is extra begeleiding bij haar concentratie- en faalangstproblemen. Een ZMOK-school is veel te zwaar geschut. 'Hoe kun je nu in een land waar junks niet eens gedwongen kunnen worden om af te kicken, wel een kind verplichten naar een school te gaan die niet bij haar past?', zo vraagt mevrouw Worotikan zich af.

De leerplichtambtenaar heeft inmiddels justitie ingeschakeld. 16 Februari, morgen dus, moet Novita ingeschreven staan bij een school. De ouders hebben op hun beurt een advocaat in de arm genomen. 'Het geval van Novita staat niet op zichzelf', zegt mevrouw W. de Vries-van Soest van de Stichting Ouder Belangen Organisatie in Amsterdam. Haar stichting, getooid met de ondertitel: consumentenbond voor ouders van leerplichtige kinderen, wordt dagelijks gebeld door wanhopige ouders wier kinderen gedwongen thuiszitten. 'Gisteren had ik nog een moeder uit Groningen aan de telefoon. Haar leerplichtige zoon zit al anderhalf jaar thuis.'

Mevrouw de Vries steunt ouders in hun strijd om kinderen op school te krijgen of te houden. Ze gaat mee naar gesprekken met schooldirecties om deze op hun verplichtingen jegens hun leerlingen te wijzen. Zonodig schakelt ze de onderwijsinspectie in. Dat scholen in een stad afspraken maken geen leerlingen van elkaar over te nemen, beperkt ernstig de vrijheid van schoolkeuze en kan leiden tot onoplosbare situaties als die van Novita, meent de belangenbehartigster.

Novita verliet de basisschool met een advies op het niveau van Mavo/Havo en begon welgemoed in de brugklas van het Bisschoppelijk College Schöndel in Roermond. Ze ging kantjeboord over naar de tweede Mavo, maar afgelopen voorjaar werd duidelijk dat ze zou blijven zitten. 'Voor mijn concentratieproblemen kreeg ik door de school wel begeleiding aangeboden, maar in de praktijk kwam daar weinig van terecht', vertelt Novita. 'Zo kreeg ik het advies om de lessen op een bandrecorder op te nemen en later thuis nog eens af te draaien. Maar ik durfde echt niet met zo'n apparaat in de klas te verschijnen, iedereen zou me uitlachen.'

Aan het eind van het schooljaar werd Novita geadviseerd om over te stappen naar een school voor voorbereidend beroepsonderwijs, het VBO. Gezien het Mavo/Havo-advies van de basisschool en het feit dat Novita zich niet voldoende geholpen voelde op Schöndel, werd besloten om voor haar een andere Mavo te zoeken, zodat ze de tweede nog een keer kon overdoen. Voor de zekerheid werd ze getest bij een adviesbureau voor opleiding en beroep. Ook uit deze test bleek dat Novita geschikt was voor de Mavo, maar dat er een school gezocht moest worden waar ze goede begeleiding zou krijgen voor haar leerproblemen.

Maar ondertussen werd duidelijk dat er bitter weinig te kiezen viel. Alle scholen met een Mavo in Roermond en omgeving hielden de deur dicht voor Novita. Ze hadden, zo kreeg mevrouw Worotikan te horen, onderling de afspraak geen leerlingen van elkaar over te nemen omdat ze geen 'stoelendans' wensten. Het schooljaar was inmiddels al lang en breed begonnen, maar Novita was nog niet onder dak. De Worotikans schakelde zelf de leerplichtambtenaar in met het verzoek te bemiddelen. Maar ze kregen van deze ambtenaar te horen dat zij scholen niet kon dwingen een leerling aan te nemen en van bemiddelen kwam het dus ook niet.

In november - Novita had schoon genoeg van het thuis zitten - stelde ze zelf voor eens bij de LOM-mavo te gaan kijken. Een jongen die ze kende werd daar goed begeleid voor zijn leerpoblemen. De toelatingsprocedure duurde twee maanden en Novita werd bekeken door allerlei deskundigen die tot de nogal onthutsende conclusie kwamen dat niet de LOM-mavo de meest geschikte plek voor haar was maar de ZMOK-school in Heythuysen. Hadden ze hun dochter maar nooit vrijwillig aangemeld voor die LOM-mavo, wanhopen de ouders Worotikan achteraf. Deze poging om Novita in elk geval ergens in de schoolbanken te krijgen heeft er volgens vader Worotikan toe geleid 'dat iedereen zich nu achter het ZMOK-advies verschuilt en dat alle andere testen, rapporten en adviezen volkomen vergeten zijn'.

Hij vindt dat Novita geen eerlijke kans heeft gekregen om met wat extra begeleiding de tweede klas Mavo over te doen. En waar die gedrags- en opvoedingsproblemen nu ineens vandaan komen begrijpt hij al helemaal niet. 'Novita hoort absoluut niet thuis op een ZMOK-school.'

Leerplichtambtenaar K. van Vlijmen zegt de precieze inhoud van het ZMOK-advies niet te kennen en heeft Novita slechts eenmaal ontmoet. Wel heeft ze regelmatig telefonisch contact met de ouders gehad. Van Vlijmen benadrukt nu eens dat deze er beter aan hadden gedaan hun dochter niet van Schöndel af te halen, en dan betreurt ze het dat de Worotikans zich zo tegen de ZMOK-school afzetten. Voor de leerplichtambtenaar is dat nu 'de school waar Novita past'. Ze stelt zich vierkant achter het rapport van de onderzoekscommissie. Op de vraag of de scholen in Roermond zich niet wat flexibeler hadden mogen opstellen als een kind al maanden van onderwijs verstoken blijft en of extra inspanningen van haar kant daarbij niet op zijn plaats waren geweest, verzucht de leerplichtambtenaar: 'Ik heb zeer veel tijd in deze zaak gestoken, ik weet niet meer hoe ik deze kwestie moet oplossen. Voor mij houdt het op. De zaak ligt nu bij justitie.'

Morgen zullen ouders en dochter Worotikan zich keurig op het gemeentehuis vervoegen en daar meedelen dat Novita nog nergens staat ingeschreven. 'Was ze maar van school getrapt', verzucht mevrouw Worotikan, 'dan hadden ze wel hun best gedaan om haar op een andere school geplaatst te krijgen.'

    • Michaja Langelaan