Heupwiegende helden op spitzen

Voorstelling: Scapino Rotterdam: Spitzen. Nothing Original. Choreografie: Anthony Rizzi. Dangerous Choir. Choreografie: Voortman en De Jonge. Gezien: 14/2, Rotterdamse Schouwburg. Aldaar 15/2. Tournee t/m mei, Nothing Original wordt bij de helft van de voorstellingen vervangen door Rameau (1990) van Ed Wubbe.

De eerste spitzen uit de balletgeschiedenis zijn opgegeten. Hongerig van bewondering lieten de fans van de danseres Marie Taglioni haar schoeisel begin vorige eeuw koken en opdienen. Dansers op spitzen waren voortaan de helden van de gewichtloosheid: gekwelde helden, met gefolterde voeten. Het Rotterdamse dansgezelschap Scapino laat het verlekkerd navertellen in het boekje bij het nieuwe programma Spitzen, waarin die bikkelharde schoentjes centraal staan. Glimmende ogen van de pijn! Loslatende vellen en teennagels! Een modern choreograaf zou wel gek zijn om, net als in het klassieke ballet, de dansers op de gepijnigde tenen de lucht in te dwingen, alleen om de zwaartekracht opnieuw te kunnen ontkennen.

De schijn van gewichtloosheid is geen noodzaak meer, en choreografen als George Balanchine, Hans van Manen en William Forsythe zijn de spitzen dan ook op een andere manier gaan gebruiken: als een instrument voor wat je esthetische overdrijving zou kunnen noemen. In hun werk maken de spitzen dansersbenen zoveel langer en passen zoveel vinniger, dat het geheel vaak ongehoord trefzeker en macho is.

De choreografen wier werken Scapino nu uitvoert, zijn er zichtbaar schatplichtig aan. Het duo Maria Voortman en Roberto de Jonge heeft de spitzen bijna tot handelsmerk verheven, en met succes. Dangerous Choir, dat vorig jaar in première ging, is hun eerste werk dat door een groot gezelschap wordt uitgevoerd. Zowel mannen als vrouwen dragen in dit werk hun spitzen als wapens. Gehurkt wordt erop geslopen, heupwiegend wordt erop geflirt en masochistisch wordt er keihard op de punten gesprongen. Krachtig en flitsend is het zeker, maar belangrijker dan de dans zelf lijkt hier een hang naar het spitzen-heldendom: kijk eens wat wij volhouden, hoe dapper wij de pijn weerstaan.

De Amerikaan Anthony Rizzi wordt gewoonlijk al met William Forsythe vergeleken voordat hij ook maar een pas heeft laten uitvoeren, omdat hij solist en choreograaf bij diens Ballett Frankfurt is. In zijn nieuwe werk Nothing Original dat hij voor Scapino maakte, toont hij zich een echte epigoon in de minder aardige betekenis van het woord. Liefst dertien jaar nadat Forsythe met zijn controversiële Gänge definitief doorbrak, komt Rizzi - en niet voor het eerst - op eenzelfde idee. Hij brengt eveneens een onsamenhangende reeks scènes die niets hoeven te betekenen. Maar Rizzi doet het onder het motto 'I am bored', uitgesproken in navelstaarderige familiefilmpjes die meer dan de helft van de voorstelling uitmaken. Blote danseressen noch copuleerbewegingen, een keur aan g-strings noch leuk bedoelde travestie worden ons onthouden om die verveling weg te nemen. Vooraan op het toneel kijkt zelfs een groepje plastic piemels televisie. Die worden later weggemept door hooggehakte dames met een golfstick. Het heeft allemaal inderdaad niets te betekenen, en met alleen de slotopmerking 'nu gaat het alleen nog om aandacht te trekken' en de titel van het werk, verandert Nothing original heus niet alsnog in een scherp doordacht statement. En o ja, er werd nog even fraai op spitzen gedanst. Maar de rest was te laf om hongerig te worden naar meer van Rizzi.

    • Margriet Oostveen