Een 'nare boodschap' voor Bata

BEST, 15 FEBR. Financieel directeur R. Plesman van Bata Nederland in het Brabantse Best had gistermiddag aan de telefoon nog bijzonder gevoelig gesproken. Op de vraag hoeveel werknemers bij zijn onderneming werkten, had hij geriposteerd wat aantallen er nu eigenlijk toe deden.

Veel erger, zei hij, was de “nare boodschap” die hij voor de medewerkers van 58 van de 75 Nederlandse winkels had, namelijk dat ze dichtgaan. “Dat houdt ons op dit moment meer bezig dan cijfers.” Voor de daarbij betrokken 190 mensen zal binnen het bedrijf naar ander werk worden gezocht, maar waarschijnlijker is dat ze voor het merendeel ontslagen worden. Op het hoofdkantoor verdwijnen 25 arbeidsplaatsen. In België zijn alle 49 winkels verkocht aan Euroshoe in Diest.

Het meisje dat op een steenworp afstand een van de winkels beheert, keek een half uur later onder het praten bijna voortdurend naar buiten. Ze verwachtte een brief met de onheilsboodschap. Van de sluiting had ze rond het middaguur op Omroep Brabant gehoord, wat ze “nogal slordig” vond. Daarna had ze een relatie op het hoofdkantoor gebeld. Daar hadden ze een lijst van te sluiten winkels. Daarop kwam ook de hare voor, had men haar gezegd. Geheel onverwacht was het niet, zij het dat ze deze week nog een nieuwe zending schoenen had gekregen alsmede wervende posters. Vorig jaar, zei ze, had ze nog quitte gespeeld. Ze kende in de omgeving een schoenenwinkel van een concurrerende keten die het veel slechter deed.

Posters hangen er ook in de discountwinkel bij de fabriek in Best. Daar ligt de Nederlandse bakermat van de Tsjechische onderneming. Daar liggen ook de Batabrug en het Batadorp, waar vroeger de werknemers neergezeten waren rond de in 1934 geopende fabriek. Op de posters staat: “Carnavalskoopjes tot 80 procent korting”. Aan de plafonds hangen kleurige balonnen en guirlandes. Ook hier had het personeel de mededeling tot dan toe slechts op de radio gehoord. Maar hier heeft men niks te vrezen. De winkel, waar Bata tegen afbraakprijzen haar produkten verkoopt, blijft buiten de sluiting.

De verontwaardiging in andere Batawinkels was niet minder. De filiaalhouder van een Bata-winkel in Den Bosch, die wèl openblijft, zei in het Brabants Dagblad: “Je zult bij het horen van het radiobericht maar een aardappel in je keel hebben; dan ben je zo gestikt.” Bestuurders P. Smit van de Dienstenbond FNV en D. Hermes van De Unie zijn verbolgen over de wijze van communiceren door de directie. Smit: “Die is zonder meer onbeschoft. Het getuigt van een totaal gebrek aan interesse in mensen.” De vakbonden, aldus Smit, waren van tevoren niet ingelicht.

De oorzaak van de problemen is de terughoudendheid van de consument, aldus directeur Plesman. Het aandeel van schoenen in het totale kledingpakket daalde vorig jaar van 8 naar 6 procent. “Dan praat je dus al vlug over 25 procent die er vanaf zijn gegaan”, aldus Plesman.

Bata Nederland zal zich nu gaan concentreren op wat wordt genoemd de winstgevende activiteiten. Dat is de produktie van schoenen, onder meer veiligheidsschoenen met stalen neuzen. Verder werkkleding en andere artikelen voor persoonlijke bescherming, zoals brillen, alsmede sokken. Vorig jaar werd met het oog daarop in Best nog voor vele miljoenen geïnvesteerd in nieuwe machines. Daardoor kon de produktie worden opgevoerd van 680.000 naar 1 miljoen schoenen per jaar. Vakbondsbestuurder Smit: “Het probleem is, zo heb ik van de directie vernomen, dat de winsten van de fabricage volledig worden opgeslokt door de winkels.”

Bata werd 102 jaar geleden in het Tsjechisch Zlin opgericht door Tomas Jan Bata. In 1934 kwam de vestiging in Best. Daar werd het Batadorp gebouwd. Daaraan, zo valt in de geschiedenis van Best te lezen, “lag de opvatting ten grondslag van de toenmalige directie dat de leefgemeenschap van het personeel een geïntegreerd onderdeel diende uit te maken van de totale arbeidssituatie”. In de topjaren werkten er in Best vele duizenden mensen, van wie een aantal uit Tsjechië. In de plaats komen nog altijd veel Tsjechische namen voor als Pavelka, Hanusch en Skrivanek. Binnenkort gaat de plaatselijke volksdansgroep op bezoek in Zlin.