Carnaval in New Orleans; Mardi Gras: 'the greatest show'

In plaats van carnavalskrakers klinken er jazzcombo's en blaaskapellen, er wordt niet gestrooid met confetti maar met sieraden en kralen, en de praalwagens zijn er groter en mooier dan waar ook. Maar een ding is hetzelfde: op vastenavond, klokslag twaalf uur, is de madness voorbij.

Voor meer informatie: New Orleans Metropolitan Convention And Visitors Bureau, 1520 Sugar Bowl Drive, New Orleans, Louisiana 70112. Inl 00-1504566 5011. Fax: 5665046.

Mardi Gras World: 233 Newton Str. New Orleans. Elke dag geopend van 9u30-16u30. Inl 00-15043617821.

De carnavalsverenigingen heten er niet printewippers, bacchanten, deursmeerders of pierewaaiers, maar 'krewes'. Men draagt er geen rokkostuum en steken met veren, maar kleedt zich bij voorkeur in narrenpakken. Een buuttereedner in een ton is nergens te bekennen, en dat geldt ook voor het dansmarietje. Tekstdichters realiseren zich er niet dat 'het gras twee kontjes hoog is' of dat er 'een paard in de gang' staat. Nee, jazzcombo's leiden de extravagante parades door het Franse Kwartier, het historische centrum van New Orleans. 'De grootste show op aarde' noemen de bewoners van deze Amerikaanse stad hun Mardi Gras en daar is geen woord aan gelogen.

Op het eerste gezicht lijkt het te gaan om een kopie van het carnaval zoals dat ten zuiden van onze grote rivieren en in het Rijnland wordt gevierd: er trekken reusachtige praalwagens door de stad en overal klinkt muziek. Maar er zijn significante verschillen. Het carnavalsseizoen begint in Louisiana bijvoorbeeld niet op de elfde van de elfde. In Europa is die datum onlosmakelijk verbonden met de feestdag van Sint Martinus. Op die dag werd een jaar van hard werken afgesloten en begon een zorgeloze tijd. Op vastenavond kon het volk zich nog één keer tegoed doen aan drank en spijzen voordat een periode van boetedoening en versterving begon.

In New Orleans begint het carnaval daarentegen pas op 6 januari, wanneer het feest van Epifanie wordt gevierd. Men spreekt ook wel over 'de twaalfde dag van kerstmis'. Wekenlang trekken er parades door de stad en varen er versierde boten over de Mississippi, de rivier die New Orleans slingerend doorkruist. Op vastenavond (20 februari) om twaalf uur is de gekte voorbij en veegt politie te paard de stad schoon. In Nederland komt de Limburger op aswoensdag dan nog even een askruisje halen. Niet in New Orleans: daar bereidt men zich voor op het zomerseizoen.

Als Europeaan vraag je je al gauw af hoe een zo sterke Europese traditie zover van de bron kon geraken. Op geen enkele andere plek in de Verenigde Staten wordt immers carnaval gevierd, alleen duizenden kilometers verderop in Rio de Janeiro kon het carnaval wortel schieten. Het ontstaan van het carnaval in New Orleans blijkt dan ook min of meer op toeval te berusten: toen Franse kolonisten op 3 maart 1699 arriveerden bij de Amerikaanse nederzetting die later naar de hertog van Orléans zou worden genoemd, vierde men in Europa toevallig carnaval.

De Fransen deden dat dus ook in Louisiana. Zij het niet lang: toen New Orleans in Spaanse handen overging, leidde het feest een zieltogend bestaan. De Spanjaarden moesten niks hebben van het feest en het dragen van maskers werd zelfs verboden. Het moet vooral de Creoolse bevolking geweest zijn die het feest weer nieuw leven inblies, al kan niemand uitleggen waarom. En langzaam adopteerde men in New Orleans gebruiken die in Europa al heel lang gemeengoed waren. Terwijl onderdanen van Nederlandse carnavalsburchten reeds in de vijftiende en zestiende eeuw in rijdende wagens werden rondgetrokken, duurde het in Louisiana zeker tot 1837 voordat carnavalsgangers praalwagens begonnen in te richten.

Andere Europese gewoonten die werden overgenomen waren het over elkaars hoofd strooien van meel, stof en ongebluste kalk (de voorlopers van het huidige confetti), ook al zijn de rollen inmiddels omgedraaid. Het is het publiek dat nu allerlei hebbedingetjes - vooral sieraden - krijgt toegegooid.

Het carnaval in het zuiden van de Verenigde Staten kreeg eigenlijk pas echt voet aan de grond toen zes Engelsen uit Alabama de organisatie van het carnaval op zich namen: zij richtten de eerste carnavalsvereniging The Mystick Krewe of Comus op en waren verantwoordelijk voor de eerste officiële parades door de stad. Die parades werden steeds extravaganter: één parade heette 'de Ontbrekende Schakel in Darwin's Oorsprong Der Soorten'. Heel New Orleans kleedde zich als vlinder, gorilla of slak.

Weer andere verenigingen lieten zich inspireren door de legende van Robin Hood, en door plaatselijke of actuele gebeurtenissen. Dat is nog steeds zo. Tijdens de Golfoorlog was Sadam Hussein het middelpunt van spot. Wat het dit jaar gaat worden weten alleen de verenigingen zelf. Over het thema van de parades mag vooraf namelijk niets uitlekken. De leden van de carnavalsverenigingen, die jaarlijks een contributie van 250 tot 850 dollar betalen, zijn tot geheimhouding verplicht.

Het carnavalsseizoen wordt steevast geopend door een groep van 50 gekostumeerde mannen en vrouwen, 'Phunny Phorty Phellows' genaamd, die trompetten aan de mond zetten en samen met de dixielandband Storyville Stompers door St. Charles Avenue trekken. Wekenlang wordt een groot aantal maskerades en parades gehouden. De maskerades zijn voor buitenstaanders moeilijk toegankelijk, of alleen voor heel veel geld. Ook wordt in de weken voorafgaand aan vastenavond door iedere vereniging een koning en koningin gekozen: de koning is degene die als eerste een plastic poppetje vindt in het banket dat in de eerste weken van carnaval wordt verorberd en het meisje dat als eerste een 'gouden boon' vindt mag zich koningin noemen. Iedere 'krewe' kiest ook nog een monarch, een soort 'eregast'. Meestal zijn dat beroemde Amerikanen als Neil Sedaka, Dolly Parton en de in jazzkringen bekende zanger Harry Connick Jr.

Het carnaval in New Orleans kent overigens ook nog een grootvorst Rex, die elk jaar officieel wordt gekozen en net als Sint Nicolaas in ons land per boot in New Orleans arriveert. Rex werd in 1872 voor het eerst benoemd, met geen andere bedoeling dan om de toenmalige Russische hertog Alexis Romanoff op koninklijke wijze te kunnen ontvangen. Rex heeft sindsdien wel aan gezag ingeboet, want het carnaval van New Orleans is van iedereen: Indianen en homoseksuelen vieren op geheel eigen wijze carnaval.

Anno 1996 trekt het carnaval in New Orleans dan ook miljoenen bezoekers. Tijdens het aanstaande carnavalsweekeinde zijn de 25.000 hotels in New Orleans voor 95 procent volgeboekt. Wie toch iets van de sfeer wil proeven, kan ook buiten het carnavalsseizoen in New Orleans terecht. In het Franse Kwartier vindt men allerlei winkeltjes waar het hele jaar door maskers en andere toebehoren kunnen worden gekocht. In het beroemde cajun-restaurant Arnaud's vindt men een piepklein Mardi Gras-museum, waar hoofdzakelijk maskers en kostuums worden getoond.

En aan de overkant van de Mississippi - makkelijk bereikbaar per veerpont - ligt 'Mardi Gras World', de ook voor toeristen toegankelijke ateliers van Blaine Kern, waar de meeste praalwagens worden ontworpen.

Verschillende carnavalsverenigingen hebben inmiddels ook hun eigen Web-pagina's op Internet, compleet met foto's en reportages die vrijwel dagelijks worden geactualiseerd en een reeks van handige tips: boek uw hotel minimaal acht maanden vooruit, trek stevige schoenen aan, want u loopt kilometers door de stad, drink met mate indachtig het lied 'There Ain't No Place To Pee On Mardi Gras Day'. O ja, en neem minstens vier vuilniszakken mee om de vele sieraden en kralen op te vangen nadat u - zo hard mogelijk - 'Throw me something, Mister!' heeft geroepen.