'Betonkoningen' bedrogen Franse staat met computer

PARIJS, 15 FEBR. De computer deed het werk, de opdrachtgever merkte er niets van. Dat wil zeggen: de aannemers bouwden gewoon met staal en beton, maar een verfijnd computerprogramma bepaalde vooraf de (te hoge) offertes van de concurrenten zodat de afgesproken aannemer de opdracht kreeg de Pont de Normandie of de TGV-lijn naar Lille aan te leggen.

Alle aannemers waren redelijk tevreden. 'Les rois du béton' hebben goede jaren achter de rug in Frankrijk. De dynamische staat legde wegen en bruggen aan, omspande de natie met hoge snelheidstreinbanen en creëerde de 'grote werken' die het presidentschap zijn koninklijke allure bezorgen.

De economie is nu in ademnood en de moraal van de poen-jaren tachtig is in Frankrijk ingehaald door de strengere aanpak van de jaren negentig. De grootste Franse aannemers zijn deze week zwaar op de vingers getikt wegens concurrentievervalsing. Hun praktijk om de aanbesteding van grote openbare werken naar hun hand te zetten kan niet door de beugel. De Franse Raad voor de Concurrentie heeft in totaal 388 miljoen francs (126 miljoen gulden) aan straffen uitgedeeld.

Vooral bij bruggen en de aanleg van metro- en TGV-spoorlijnen kwamen de aannemers op een subtiele manier tot afspraken. Na vijf jaar onderzoek zijn de concurrentie-bewakers er pas achter gekomen hoe het precies in zijn werk ging. Daarvoor was onder meer nodig dat een software-specialist van Bouygues, naar verluidt 's wereld grootste aannemer, werd ontslagen. Twee jaar later heeft hij het de finesses van het systeem uitgelegd aan de onderzoekers. Zijn ex-bazen spreken knarsetandend over hoger beroep.

Het doordringen van de concurrentie-politie in het hart van het frauduleuze systeem heeft harde verwijten in alle richtingen opgeleverd. Aannemers-voorzitter Philippe Levaux klaagde gisteren over “absurd lage prijzen”, waardoor de grote bedrijven gedwongen zouden zijn zichzelf op deze manier te beschermen. Hij liet niet na de regering te herinneren aan de bijdrage die de aanemerij levert aan de werkgelegenheid.

Het drama neemt nu ook persoonlijke vormen aan. Op 4 februari heeft de directeur van een aan Bouygues gelieerde aannemings-maatschappij zichzelf in het Bois de Boulogne het leven benomen, nadat het onderzoek hem was genaderd. Tot in de hoogste top van Bouygues zijn directeuren verhoord en is de boekhouding onderste boven gekeerd. Ook bij andere aannemers is jaren gespeurd, en met succes.

Bouygues heeft het leeuwedeel van de straffen opgelegd gekregen: bijna 149 miljoen francs. Tot de overige gestraften behoren Spie Batignolles (21 miljoen), Fougerolle (17 miljoen), Entreprise Industrielle (36 miljoen), Campenon Bernard, dochter van de Générale des Eaux (32 miljoen francs). De aandelen van de diverse bouwers vielen gisteren licht terug; kennelijk had de markt al rekening gehouden met de negatieve effecten.

Volgens software-ontwerper Phan Van Quan was zijn ontslag in 1993 een direct gevolg van zijn weigering voor Bouygues een nieuwe versie van de frauduleuze aanbestedings-programmatuur te schrijven. Met de toen bestaande versie van het programma 'Drapo' had het bedrijf de staat naar zijn zeggen al “een jaar of tien opgelicht”. Het programma hielp aannemers, met wie was afgesproken dat zij de opdracht niet zouden krijgen, een offerte in te dienen die niet simpelweg 5 of 10 procent op de prijzen deed. In plaats daarvan spreidde het programma op een in bouwkringen geloofwaardige wijze de meerkosten over allerlei posten. In ruil voor het afzien van een serieus bod kreeg zo'n 'concurrent' een andere brug, of een deel van het onderhavige project-werk.

Voor Bouygues komt de veroordeling op een hoogst ongunstig moment. Het concern heeft net een voorziening van 4 miljard francs (1,3 miljard gulden) voor 1995 moeten treffen wegens tegenslagen onder meer in de onroerend goed-portefeuille. Bovendien is Frankrijks grootste commerciële tv-station TF1, het vlaggeschip van Bouygues, de kluts kwijt: zowel de financiële resultaten als het journalistieke aanzien van de zender laten ernstig te wensen over. De schandalen rond de moedermaatschappij maken dat niet beter.