Ook Vermeend is een belastingadviseur

Opgericht door de vader van de socialistische voorman Pieter Jelles Troelstra vierde het 'Weekblad voor fiscaal recht' gisteren het 125 jaar bestaan met een congres over de fiscale toekomst van Nederland. Is PvdA-staatssecretaris Vermeend van Financiën het gedachtengoed van Troelstra trouw of gewoon een belastingadviseur op Europese niveau?

AMSTERDAM, 13 FEBR. Staatssecretaris Willem Vermeend (Financiën) staat argwanend tegenover belastingadviseurs. Immers, hun belastingbesparende adviezen hebben als resultaat dat er minder geld in de schatkist vloeit. Op een congres in Amsterdam, dat met name door belastingadviseurs werd bezocht, klonk dan ook instemmend gejoel toen de PvdA-staatssecretaris bij de beroepsgroep werd ingelijfd. “Op Europese schaal doet Vermeend hetzelfde als een belastingadviseur”, provoceerde de Rotterdamse fiscaal hoogleraar Leo Stevens. “Een belastingadviseur stelt het belang van zijn cliënt voorop; Vermeend het belang van de bv Nederland.”

Stevens doelde op de fiscale concurrentiestrijd die op dit moment in alle hevigheid woedt tussen de verschillende landen van de Europese Unie. Met Ierland als meest agressieve promotor proberen de lidstaten elkaar op fiscaal terrein af te troeven om zo bedrijven binnen de grenzen te lokken. De politicus (D66-afgevaardigde Gerrit Ybema), de belastingadviseur (Bernard Bavinck) en de topambtenaar (Joop van Lunteren) roemen het beleid van Vermeend waarbij Nederland de concurrentiestrijd niet schuwt. Zo niet Stevens. “We hebben een internationale rechtsorde en daar moeten we ons ook aan houden”, vindt Stevens. Het verkennen van de grenzen vindt de fiscaal hoogleraar al laakbaar. De fiscale concurrentiestrijd tussen overheden kent volgens hem op termijn alleen maar verliezers.

De D66-politicus Ybema vindt dat Nederland zich niet roomser dan de paus hoeft te gedragen. Hij onderstreepte dat het instrumentarium voor overheden om te kunnen concurreren steeds minder wordt nu bijvoorbeeld wisselkoersen vast liggen. Het beleid van Vermeend typeerde hij als “goed internationaal koopmanschap” en “een verademing” in vergelijking met het beleid van diens voorganger, de CDA'er Marius van Amelsvoort. “Toen miste Nederland keer op keer de boot.” Het beleid staat nu in het teken van het regeerakkoord, onderstreepte Ybema. Met specifieke wetgeving wil Vermeend het gedrag van bedrijven en burgers beïnvloeden, terwijl bij Van Amelsvoort de financiering van de rijksuitgaven centraal stond. Het is de fiscale strijd tussen de rekkelijken en de preciezen.

De fiscalisten congresseerden gisteren over de fiscale toekomst van Nederland op uitnodiging van het 'Weekblad voor fiscaal recht' dat 125 jaar bestaat. Ad Timmermans, secretaris fiscale zaken van de werknemersvereniging VNO-NCW, brak een lans voor een verschuiving van directe belastingen (winstbelastingen) naar indirecte belastingen (omzetbelastingen, BTW). Verlaging van de winstbelasting of zelfs afschaffing heft de concurrentieverstoring van de verschillende stelsels voor vennootschapsbelasting op. Ter compensatie moet er een belasting komen die wel is geharmoniseerd: de BTW. Een ingrijpend voorstel, want honderd jaar geleden is juist de slag gemaakt van indirecte naar directe belastingen. Maar de voordelen zijn volgens Timmermans groot: geen concurrentieverstoring binnen de Europese Unie, de interne markt nadert “de ideale vorm” en de concurrentiekracht van Europese ondernemingen ten opzichte van Amerikaanse en Aziatische bedrijven neemt toe. Een uitdagend scenario, maar het congres werd met name bezocht door belastingadviseurs waardoor de discussie zich al snel beperkte tot de actualiteit: de persberichten van financiën en irritatie tussen Vermeend en de Hoge Raad.

In enkele maanden heeft het hoogste rechtsorgaan de staatssecretaris namelijk een paar keer de voet dwars gezet. De Hoge Raad gaat, zo vindt Vermeend, steeds meer lijken op een constitutioneel hof. Een dergelijk rechtsorgaan toetst of wetten in strijd zijn met de Grondwet. Zo is Vermeend onlangs in beroep gegaan tegen een uitspraak van een belastingrechter in Den Bosch waarbij een fiscale regeling voor mensen met een auto van de zaak werd getoetst aan de mensenrechtenverdragen. “Die verdragen moeten de burgers beschermen tegen racisme, seksisme, kaste-stelsels, religieuze achterstellingen en ethnic-cleansing”, schrijft Vermeend in zijn beroepsschrift.

Het argument heeft een politieke lading. Het handhaven van de Grondwet is een taak van de politiek en niet van de rechter. Door dat feitelijk wel te doen, begeeft hij zich op politiek terrein. “Moeten de leden van de Hoge Raad politiek worden benoemd”, vroeg Ybema zich gisteren af. In landen waar de rechter toetst aan de grondwet, zoals de Verenigde Staten en Duitsland, worden de rechters van de hoogste colleges namelijk door de politiek benoemd. Ybema maakte direct duidelijk dat hij geen voorstander is van een dergelijk systeem. “De Hoge Raad heeft geen democratische legitimatie om als wetgever op te treden”, doceerde de Nijmeegse hoogleraar belastingrecht Dick Schonis. “Het ontbreken van een dergelijke democratische controle zou moeten leiden tot een terughoudende opstelling van de rechtelijke macht, hetgeen op dit moment niet het geval is.” Wanneer de Hoge Raad de rechter in Den Bosch gelijk geeft, zal de discussie over politieke benoemingen in alle hevigheid losbarsten. “Brengt Vermeend toch nog een fiscale revolutie teweeg”, schertst een belasting-consulent.

    • Cees Banning