Banken kijken kat uit boom bij verhoging hypotheekrente

AMSTERDAM, 13 FEBR. Het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds verhoogde gisteren zijn bodemtarief voor twee-, vijf-, en zevenjarige jarige hypotheken met 0,3 procent. Verzekeraar FBTO ging mee met een soortgelijke verhoging. Het is niet de eerste keer dat de pensioen- en verzekeringssector het voortouw neemt bij een verandering van de hypotheekrente in de gehele markt. Staat de huizenbezitter, net als begin 1994, een golf van verhogingen van de hypotheekrente te wachten?

De consument koos eieren voor zijn geld, toen in februari en maart 1994 de rente op langlopende leningen scherp steeg van de recorddiepte van 5,5 procent naar 6,5 procent: in het eerste kwartaal van dat jaar, zo bleek later, verdubbelde het aantal ingeschreven hypotheken bijna tot 109.000, met een totale waarde van 14,1 miljard gulden.

Zo'n explosieve groei had het Centraal Bureau voor de Statistiek nog nooit opgetekend. Oversluitingen van hypotheken vormden de bulk van die explosieve groei. En consumenten die in hun 'rentebedenktijd' zaten prikten massaal hun rente vast.

Vorige maand daalde de rente op langlopende leningen, gemeten aan het rendement op de toonaangevende tienjarige staatslening, in de richting van het record van twee jaar terug. Maar bij 5,75 kwam de daling tot stilstand, en sindsdien liep de rente weer licht op. Een paniekerig sprintje vorige week leidde tot een rente van 6,21 procent op vrijdag. Vanmorgen was dat 6,1 procent - nog steeds veel hoger dan eerder was verwacht.

Zowel banken als verzekeraars volgen de rente op de kapitaalmarkt met hun hypotheektarieven. Juist halverwege januari had een nieuwe golf van verlagingen de hypotheekrente naar een dieptepunt gestuurd. De aanbieders van hypotheken met de laagste rente, de verzekeraars en pensioenfondsen, moeten nu als eerste omhoog. Zowel ABP als FBTO horen bij die categorie. De vraag of er een golf van verhogingen komt, hangt echter af van de toonaangevende partijen op de markt, en dat zijn de banken ABN Amro, ING (waaronder ING Bank, de Postbank en Nationale-Nederlanden) en de Rabo, die veruit de grootste hypotheeknemer is in Nederland. Alle drie de banken zitten met hun tarieven 0,3 procent tot 0,4 procent boven de - voormalige - ABP-tarieven en kunnen de kat nog even uit de boom kijken.

In die tijd beraden zij zich op hun prognoses voor de ontwikkeling van de kapitaalmarktrente. Die prognoses lopen ver uiteen, zodat er geen consensus is over het verloop van de kapitaalmarktrente - en daarmee de hypotheekrente.

A. Dierick van de stafgroep economisch onderzoek van de Rabo ziet in de plotselinge stijging van de kapitaalmarktrente vorige week een correctie. “In januari was de rente wel erg ver gedaald.” Dierick verwacht dat de rente wel weer licht naar beneden kan, misschien wel weer tot onder 6 procent. “Maar een herhaling van het dieptepunt van januari is niet waarschijnlijk.” Dat hangt samen met Rabo's visie dat de Europese economie in de loop van dit jaar weer aantrekt, en dat uit zich doorgaans in een hogere kapitaalmarktrente. Rabo gaat uit van een kapitaalmarktrente van tussen 6,5 procent en 7 procent aan het einde van dit jaar.

ABN Amro blijft er daarentegen van uit gaan dat de kapitaalmarktrente nog verder daalt. “Wij verwachten een daling naar tussen 5,5 procent en 5,75 procent in het tweede kwartaal”, zegt B. Kommers van het economisch bureau van de bank. Tegen het einde van het jaar raamt ABN Amro wel een stijging, maar die is tot 5,9 procent, zodat de kapitaalmarktrente tegen die tijd nog steeds lager is dan nu. Kommer verwacht dat in het tweede kwartaal de Bundesbank het disconto nog verder omlaag zal brengen dan de drie procent nu, wanneer de economische groei in Duitsland blijft tegenvallen en de inflatie laag blijft. Dat geeft een economisch klimaat waarin de langlopende kapitaalmarktrente nog verder naar beneden kan.

M. Leen van het economisch bureau van ING zei vanmorgen te verwachten dat de kapitaalmarktrente zich dit jaar beweegt tussen 5,75 procent en 6,25 procent, waarbij de rente in de loop van het jaar licht oploopt naar de bovenkant van die bandbreedte. Anders dan bij de Rabo is een economisch herstel in Duitsland niet de voornaamste reden voor het oplopen van de rente in de tweede helft van dit jaar. Juist tegenvallende Duitse groei kan leiden tot een soepeler monetair beleid door de Bundesbank en een minder strakke begrotingsdiscipline in Duitsland. De kapitaalmarkt zal, door het hogere risico dat een soepeler Duits beleid in zich draagt, een relatief hoge rente vragen op Duitse, en daarmee Nederlandse - langlopende leningen.

Geen van de banken liet zich vanmorgen uit over een mogelijke verhoging van de hypotheekrente in navolging van het ABP en FBTO. Gezien de gelijkluidende korte-termijnvisie van de banken zal de huidige stijging van de kapitaalmarktrente waarschijnlijk langer moeten duren voor zij overgaan op een wijziging van hun tarieven.