Voetbal op tv geen wondermiddel in Europese landen

ROTTERDAM, 12 FEBR. Betaald voetbal op de televisie is zeker geen goudmijn of een manier om slapend rijk te worden. Dat ondervindt de Vlaamse commerciële omroep VTM, die in 1994 voor vier jaar de rechten afsnoepte van de publieke Vlaamse omroep BRTN, maar desondanks de afgelopen maanden zijn marktaandeel van 42 naar ongeveer 35 procent zag teruglopen. De grote belangstelling van Vlaamse kijkers voor voetbal blijkt per saldo toch een minder belangrijke factor dan de toegenomen concurrentie door andere commerciële zenders. Voor het eerst in haar bestaan houdt de VTM nu rekening met een verlies over 1996.

In Duitsland speelt zich iets dergelijks af. Daar is de voetbalcompetitie tegenwoordig exclusief te zien op het (voor de kijker gratis toegankelijke) commerciële station Sat1, maar het station kan er niet voor zorgen dat het station de commerciële zender RTL-Television van de eerste plaats in de kijkersgunst verdringt.

In een aantal Europese landen zijn de uitzendrechten van de betaalde voetbal-competitie inmiddels verdwenen van de algemeen toegankelijke, publieke televisiezenders en op commerciële-, of abonnementskanalen terecht gekomen. Bijna steeds is daarbij gebleken, dat voetbal niet het wondermiddel voor de kijk- en abonnementscijfers is geweest, dat voetbal leek toen het nog 'publiek' werd uitgezonden. Dat verklaart wellicht ook de keuze van de KNVB en de andere aandeelhouders voor een in Europees verband unieke oplossing: de oprichting van een betaalkanaal, dat evenwel niet voor individuele abonnementen open zou staan, maar waarvoor kabelexploitanten collectieve abonnementen zouden moeten afsluiten.

De gevolgen van het vertonen van betaald voetbal op abonnee-televisie zijn in Groot-Brittannië het best zichtbaar. Wedstrijden die vroeger op de publieke BBC zo'n twaalf miljoen kijkers zouden hebben getrokken, zijn tegenwoordig uitsluitend nog op Sky-tv van de Australische mediamagnaat Rupert Murdoch te zien en halen daar zo'n twee miljoen kijkers. De gedachte dat de aanwezigheid van alle betaald voetbal op het Sky-netwerk een abonnement voor de gemiddelde Brit tot eerste levensbehoefte zou maken, is niet bewaarheid, al is dan vorig jaar de vijfmiljoenste abonnee ingeschreven. Voetbal is daarbij echter maar één van de trekkers - minstens zo belangrijk is het aanbod op de filmkanalen van Sky.

De waardering voor voetbal op televisie blijkt bovendien veel geringer geworden. Sky siert elke competitiewedstrijd op met urenlange voor- en nabeschouwingen, in een poging het publiekstrekkende effect van voetbal over zoveel mogelijk uren uit te smeren. Opmerkelijk is dat deze begeleiding door veel kijkers als buitengewoon irritant wordt ervaren. Veel irritatie is er ook in Italië, waar een deel van de voetbalcompetitie is verhuisd naar de betaal-kanalen van Telepiu, worden de kijkers verrast met het voorheen onbekende reclamespots van zeven sekonden, als tijdens de wedstrijd het spel even stilvalt.

Een voor de hand liggende formule voor het aan de man brengen van voetbal-tv lijken de pay per view systemen, waarbij kijkers dankzij digitale techniek kunnen betalen voor het zien van één afzonderlijke wedstrijd. Dergelijke systemen zijn echter in Europa nog maar op kleine schaal ingevoerd. Overigens hebben in Nederland sinds 1994 zowel Filmnet als TV Plus (de experimentele breedbeeldzender) tegen betaling voetbal-tv aangeboden. Het commerciële succes van die uitzendingen is bescheiden gebleven.