PvdA-congres stemt kritische moties morrend weg

ZWOLLE, 12 FEBR. Aan een pilaar in de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle hangt een briefje: “Ik ben laf (met terugwerkende kracht)”. De honderden congresgangers van de PvdA, afgelopen zaterdag, begrijpen de verwijzing direct. Vrijdagavond viel PvdA-leider Kok gepikeerd uit naar critici in de partij die in het actualiteitenprogramma Brandpunt het privatiseren van de Ziektewet hadden gegispt. Zo had senator M. Wöltgens zich zelfs afgevraagd “waar verdomme het sociale gezicht van de PvdA” bleef. H. Lammers, commissaris der koningin in Flevoland, die ook optrad in het bewuste tv-programma, reageert laconiek: “Laf? Dat accepteer ik als een geuzennaam”.

Het ongenoegen over de voortgaande ingrepen in de sociale zekerheid is breed onder de congresgangers. Voorafgaand aan het congres van de PvdA, die vorige week vijftig jaar bestond, was de spanning over de privatisering van de Ziektewet opgelopen. Dinsdagnacht had de Eerste Kamer, inclusief de luidruchtig tegenstribbelende PvdA-fractie, met die wet ingestemd. Het gevolg was een reeks “actuele moties” waarin het handelen van de Haagse partijgenoten in wisselende bewoordingen werd betreurd of afgekeurd.

De agenda van het congres wordt formeel bepaald door een resolutie van het partijbestuur die beoogt “bouwstenen” aan te dragen voor het nieuwe verkiezingsprogram. De gehele dag heeft in de grote zaal van het congrescentrum een “amendementenrace” (congresvoorzitter Grewel) plaats om de tekst van die resolutie op de punten arbeid, ruimte en kennis bij te stellen. Van de meer dan vijfhonderd amendementen blijken er aan het eind van de dag slechts drie belangrijke tegen de wens van het partijbestuur aangenomen: de beperking van de aftrekbaarheid van de hypotheekrente, de invoering van de ecotax voor grootverbruikers en de legalisering van de handel in soft drugs.

Maar de politieke spanning is toch afkomstig van de “actuele moties” die in de loop van de dag neerdalen op de aanwezigen. De afdelingen Franekeradeel, Groningen, Tytsjerkstradeel, Heerenveen, Ede, Arnhem, Rijssen en Annen gaan het verst: zij wensen de Tweede Kamer aan banden te leggen als het gaat om de komende privatisering van de WAO: er mogen door de fractie geen “onomkeerbare besluiten” worden genomen voordat het congres een uitspraak heeft gedaan. Achter de schermen wordt tot diep in de middag geboetseerd aan een motie van de afdelingen Haarlem en Maastricht die draaglijk is voor de partijgenoten in fractie en kabinet.

Dan treedt fractievoorzitter Wallage op om namens het partijbestuur een oordeel te geven over de moties. Hij maakt het congres in niet mis te verstane bewoordingen duidelijk dat hij een afkeuring van het handelen van de Tweede-Kamerfractie niet zal dulden. Bovendien: privatisering van de Ziektewet, en over enige tijd in de WAO, zijn afgesproken in het regeerakkoord. “Als u die moties aanneemt, dan zegt u in feite: hoewel het in het regeerakkoord is afgesproken, nemen wij het u toch kwalijk. Ik zou het onverdiend vinden als zo'n uitspraak in algemene zin zou worden gedaan”, zegt Wallage. Alleen de motie van Haarlem en Maastricht, die niets afkeurt, zwaar leunt op formuleringen uit het regeerakkoord en voornamelijk “de langere termijn” op het oog heeft, neemt het partijbestuur over.

Het congres stemt vervolgens de kritische moties morrend weg. Formeel is zo de eenheid bewaard. Als partijleider Kok aan het eind van de dag spreekt identificeert hij de vijand en die komt niet van binnen maar van buiten: VVD-leider Bolkestein, die een dag eerder heeft gewaarschuw voor metaalmoeheid in de coalitie. Bolkestein, die de coalitiegenoten van de PvdA heeft opgeroepen verder te gaan met omvorming van de verzorgingsstaat tot een “waarborgstaat” naar liberaal model.

Net als vice-fractievoorzitter Adelmund en fractievoorzitter Wallage eerder op de dag, presenteert Kok de keuze voor de ingrepen in de sociale zekerheid als verdediging tegen de verdergaande wensen van de VVD: hoogte en duur van uitkeringen zijn gered. De partijleider die zich presenteert “als premier voor alle Nederlander maar ván een partij” krijgt een staande ovatie. Tegen de verwachting van sommige aanwezigen in blijft het zingen van de Internationale op deze jubileumbijeenkomst achterwege.

    • Frank Vermeulen