Nederlanders leveren schoenen en bier aan Russen

Nijmegen is besmet met het Russische virus. Steeds meer ondernemers investeren in bedrijven in 'zusterstad' Pskov. In deze oude vestingstad, aan de Estse grens, hebben Nederlanders schoenmakerijen en een schoenenwinkel opgezet. Binnenkort komen daar een grand café, een brillenwinkel, een jeansshop en een steenfabriek bij. Er zijn ook plannen voor een lingeriewinkel en snackbars.

De burgemeester bezoekt z'n collega en de harmonie gaat er naartoe voor een optreden. Méér stelt een stedenband meestal niet voor. Maar bij de jumelage van Nijmegen en de Russische stad Pskov ligt dat anders. De twee steden doen niet alleen aan culturele uitwisseling, maar hebben ook een samenwerking op economisch gebied. Initiatiefnemer is Ton Jansen, eigenaar van Moto, een landelijke keten van 70 schoen- en sleutelmakerijen.

Jansen hoorde in 1992 van een Nijmeegse gemeente-ambtenaar dat er in Pskov geen behoorlijke schoenmakerij te vinden was. Wie z'n schoenen wilde laten maken, moest er twee maanden op wachten. Een groot probleem voor mensen die maar één of hooguit twee paar schoenen hebben. Het verhaal van de ambtenaar maakte Jansen nieuwsgierig. Samen met zijn vrouw reed hij naar Pskov, een stad met 210.000 inwoners, 300 kilometer ten zuiden van St. Petersburg. Wat hij daar zag, bracht de tranen in z'n ogen, zegt hij. “Schoenmakers werken er in donkere hokken achter schoenwinkels. In de werkplaats staat het vol manden met schoenen die gerepareerd moeten worden. De schoenmakers pakken maar wat van een stapel, zonder dat er systeem inzit. Als ze een paar schoenen ingelijmd hebben, gaan ze een tukje doen. Pas als de lijm gedroogd is, een half uur later, werken ze verder. Ik was in een zaak waar ze met elf mensen net zoveel schoenen repareren als twee man bij ons.”

Jansen ontdekte dat de negen schoenmakerijen en de schoenfabriek in Pskov nog staatseigendom waren. De directeur van het bedrijf, Anatoli Kobka, bleek wel iets te voelen voor een overname. Jansen nodigde Kobka uit om naar Nederland te komen, liet hem zijn winkels en eigen schoenmakersschool in Wijchen bij Nijmegen zien, en deed hem een voorstel voor een joint-venture.

Antli-Moto, zoals het bedrijf in Pskov heet, heeft nu twee winkels naar Nederlands voorbeeld. De schoenmakers die er werken, zijn opgeleid in Wijchen. De joint-venture die drie jaar duurde, is inmiddels afgelopen. Jansen: “Kobka is nu eigenaar. Hij gaat in Rusland doen wat ik in Nederland heb gedaan: een keten van schoenmakerijen opzetten. Volgende week opent hij een zaak in St. Petersburg en in de loop van het jaar komen er nog twee zaken bij. Hij begint dit jaar ook met franchising.” De hulp aan het bedrijf in Pskov heeft Jansen tijd en geld gekost. Maar daar gaat nu iets voor terugkomen. “We hebben met Antli-Moto een contract gesloten. Alle materialen, machines en winkelinventarissen worden door ons geleverd. Als het bedrijf doorgroeit, is dat voor ons heel interessant.”

Jansen's Russische avontuur heeft navolging gevonden in zijn familie- en vriendenkring. Vriend Fons van Oers, eigenaar van een garagebedrijf, exporteert nu brilmonturen naar Rusland. Hij vond een partner in Gennady Barishnikov, een jonge leraar uit Pskov die een paar jaar geleden als tolk met Kobka mee naar Nederland kwam. Barishnikov maakte kennis met Van Oers, vertelde dat hij in zaken wilde en wel iets in brillen zag. Van Oers: “Het had misschien meer voor de hand gelegen als ik iets in auto's was gaan doen. Maar auto's zijn volumineus en kapitaalintensief. Bovendien loopt de autohandel in Rusland via kanalen waar ik niets mee te maken wil hebben.”

Het werden dus brillen. Van Oers heeft de zaak gefinancierd en zorgt in Nederland voor de inkoop. Barishnikov runt de groothandel en zoekt nu in Pskov naar een geschikt pand voor een eerste eigen brillenwinkel. Hij is toevallig in Nederland en vertelt dat er in provinciesteden als Pskov goede investeringsmogelijkheden bestaan. “In alle sectoren is behoefte aan ondersteuning. In de levensmiddelen, maar ook bij de boeren, bij garagisten, in de bouw, op sanitair gebied en in de verwarmingssector. Er worden nu veel nieuwe huizen gebouwd, maar goede bouwmaterialen ontbreken. Wat er in de winkels verkocht wordt, komt uit landen als Polen en Turkije of uit het Verre Oosten en is van slechte kwaliteit. Nu de levensstandaard langzaam vooruit gaat, beginnen mensen te beseffen dat ze beter spullen van goede kwaliteit kunnen kopen dan goedkope rommel.”

Van Oers onderschrijft dat er investeringskansen zijn, maar wil geen overdreven verwachtingen wekken. “Je moet echt niet denken dat je meteen binnenloopt. De tijd die je er daar insteekt, levert hier meer op. Althans in het begin. Maar we hebben plannen voor franchising en daar zie ik wel perspectief in.”

Hans Schaling, een andere vriend van Ton Jansen, werkte tot voor kort bij de Nijmeegse beroepsbrandweer. Nu is hij druk bezig met de voorbereidingen voor het grand café dat hij in mei in Pskov gaat openen. “Ik ben een paar keer met Ton meegeweest naar Pskov en vond de horeca daar slecht: donkere kroegen, slechte bediening en geen tapbier. Zo kwam het idee om een grand café te beginnen.” Schaling ging op zoek naar een geschikte locatie en vond die in de Vlasjevskaja toren, een onderdeel van de 14de eeuwse stadsmuur. De toren ligt in het centrum van de stad, aan de rivier. Het grand café dat Twin Town gaat heten om de relatie tussen Pskov en Nijmegen te benadrukken, komt in de onderste twee verdiepingen.

In tegenstelling tot zijn vrienden die hun Russische zaken vanuit Nederland behartigen, gaat Schaling in Pskov wonen. Een half jaar, want langer is zijn visum niet geldig. Hoe het daarna verder gaat, weet hij nog niet. Hij heeft in ieder geval een Russische zakenpartner. “Ik doe daar zaken met Larisa Koelikowa, een vrouw die een restaurant heeft in Pskov. Zij is een goede vriendin van Anatoli Kobka, de zakelijke partner van Ton Jansen. De mensen in Pskov die zaken doen met Nederlanders, vormen net zo'n netwerk als wij hier in Nederland. Dat is heel prettig, want je moet uitkijken dat je niet met de verkeerde mensen in zee gaat.”

Tot het netwerk in Nederland behoort ook Tom van Geemen, een neef van Ton Jansen. Van Geemen heeft een schoenenzaak in Zwolle en opende in oktober 1995 een schoenenwinkel in Pskov, naast een van de Antli-Moto schoenmakerijen. Over twee weken zit Van Geemen weer in Rusland want dan gaat, ook in Pskov, zijn tweede schoenenwinkel open. Dit voorjaar begint hij er zijn eerste kledingwinkel, een jeans- en vrijetijdsshop. “Mensen met veel geld gaan winkelen in St. Petersburg. Maar kleding is daar erg duur door de hoge huren. In Pskov is nog geen winkel met westerse kleding. Het is daar veel gemakkelijker om een zaak te beginnen dan in Nederland omdat de eisen voor de winkelinrichting lager liggen. Een tweedehands winkelinrichting met een kwastje erover ziet er daar al fantastisch uit. Natuurlijk moet je wel een voorraad financieren, maar je hebt er minder voorraad nodig dan in Nederland.”

Voor z'n schoenenwinkel heeft Van Geemen een samenwerkingsverband gesloten met Kobka, de partner voor de kledingwinkel komt uit Kobka's kennissenkring, maar voor de sierstenenfabriek die hij in de loop van dit jaar begint, zoekt hij nog een Russische compagnon. “De komende weken ga ik het produktieplan uitwerken. Het wordt een bedrijf met een lage investering. Het idee heb ik uit Amerika waar ik vroeger gewoond heb. Een van m'n vrienden daar heeft een sierstenenbedrijf. Hij heeft 30 licentienemers. Nederland is te klein voor zo'n franchisesysteem, maar in Rusland kun je dat wel opzetten.” Over klanten maakt Van Geemen zich geen zorgen. De staat van de stoepen is abominabel slecht en de paden bij de huizen zijn onverhard. Als het slecht weer is, lopen de mensen sneeuw en modder mee naar binnen. Van Geemen hoopt dat de gemeente Pskov zijn sierstenen wil gebruiken in het Hollandse park dat in de stad wordt aangelegd. “Met de garantie van die afname zou ik de aanloopkosten kunnen financieren.”

Tom van Geemen heeft nog veel meer plannen om werkgelegenheid in Pskov te creëren. Dat geldt ook voor Fons van Oers die naast de brillenwinkels ook lingeriezaken wil beginnen, en voor Ton Jansen die ook al iets op kledinggebied van plan is. De expansiedrift van de Nijmeegse vrienden lokt nu ook Nederlanders naar Pskov die eerst elders in Rusland hun geluk hebben beproefd. Zoals André Sonneville die snacks verkoopt in Kaliningrad.

Sonneville reisde in 1987 als journalist van de Gelderlander met de toenmalige burgemeester van Nijmegen, Ien Dales, mee naar Pskov. Toen al dacht hij: je zou hier iets in fastfood moeten doen. Een zak friet kunnen de Russen wel betalen. Sonneville: “Bij een tegenbezoek van de Russen bleken ze de Nederlandse bitterballen lekker te vinden. Zo is het idee geboren om in Rusland snackbars te beginnen. Ik ben gestart in Moskou, maar dat lukte niet. Ik had er niet de goede contacten. Via een relatie ben ik toen in Kaliningrad terecht gekomen.” Sonneville heeft in Kaliningrad, het vroegere Königsberg, een groothandel in snacks waarmee hij restaurants en zes snackkramen belevert. De kramen, verbouwde directieketen, zijn z'n eigendom, de Russen die erin staan zijn opgeleid op de streekschool in Nijmegen. De onderneming is gefinancierd door een paar Nijmeegse vrienden. De kramen lopen goed, maar uitbreiding van de Cmak-formule (cmak betekent lekker) is problematisch door het ontbreken van potentiële franchisenemers met eigen kapitaal. Daarom gaat Sonneville nu praten met Hans Schaling, de Nijmegenaar die een grand café in Pskov gaat beginnen. Sonneville: “Als je in Rusland iets wilt bereiken, heb je een netwerk nodig. En dat is er in Pskov. Dat maakt die stad zo interessant.”

    • Dieuwke Grijpma