Friezen hebben geen kijk op vriezen

Het vroor dat het kraakte, maar toch kwam er geen Elfstedentocht. Ten onrechte, vindt Harry Otten. De organisatie heeft niet genoeg gebruik gemaakt van meteorologische kennis en is veel te voorzichtig geweest.

Op grond van de weersverwachtingen zoals die aan het begin van vorige week beschikbaar waren had een Elfstedentocht voor donderdag of vrijdag uitgeschreven kunnen worden. Dat is achteraf ook de mening van het Elfstedenbestuur. Helaas kwam het bestuur op maandag noch dinsdag bij elkaar, en met de dooi voor zaterdag in het vooruitzicht was het woensdag te laat geworden.

Deze winter is de koudste van de afgelopen tien jaar en had voor het eerst sinds tien jaar ook weer een Elfstedentocht kunnen opleveren. Wat ging er mis?

Na de eerste vorstperiode, in december en januari, was al flink wat ijs gevormd in Friesland. De stevige dooi die volgde was niet voldoende om al het ijs weg te smelten. Toen de weerkaarten dan ook een opnieuw invallende scherpe vorst aankondigden, leken alle ingrediënten aanwezig voor een spoedige Elfstedentocht. Helaas, de harde oostenwind zorgde, ondanks temperaturen die ook overdag ruim onder min 5 graden lagen, voor een groot aantal windwakken. Als eerder aan die wakken gewerkt was, zoals men later wèl ging doen, had de Elfstedentocht mogelijk al op 1 of 2 februari geschaatst kunnen worden.

In het weekeinde van 3 en 4 februari nam de vorst sterk af. Weliswaar kwam de temperatuur op zondagochtend in Leeuwarden nog even aan de min 10, maar dat was een kortdurende dip. In de nacht van zondag op maandag vroor het nauwelijks en maandag overdag steeg het kwik tot plus 2 graden. Inmiddels was het Elfstedenbestuur ertoe overgegaan de weersverwachtingen niet langer van één bron te betrekken, maar legde men het oor ook bij anderen te luisteren. Vanuit Meteo Consult werd enkele malen een matrix opgesteld waarin een overzicht werd gegeven van de weersvooruitzichten van een viertal weermodellen en de conclusies die daaraan konden worden verbonden. Op zondag werd de lichte neerslag van maandag voorzien alsmede de tegenvallende vorst, maar óók de veel lagere temperaturen in de nachten daarna. Hoewel het nog onzeker was hoe koud het precies op donderdag zou zijn, had de Elfstedentocht op grond van de weersverwachtingen voor donderdag uitgeschreven kunnen worden.

Wat heeft vervolgens de rampzalig verlopen IJsselmeertocht van dat weekeinde bij de Elfstedencommissie teweeg gebracht? Ook als men maandag van mening was dat het ijs op delen van de route nog niet dik genoeg was, stonden de weersverwachtingen voor de dagen daarná in elk geval garant voor een aantal zeer koude nachten, met uitstekende mogelijkheden voor een Elfstedentocht op donderdag of vrijdag. Het Elfstedenbestuur besloot echter niet bij elkaar te komen en af te wachten tot het ijs in de zuidwesthoek van de provincie dik genoeg zou zijn. Dat was het op donderdag èn vrijdag, maar ondertussen werd duidelijk dat de dooi in aantocht was. Daarmee viel het doek voor de Elfstedentocht van 1996.

Het is de afgelopen weken duidelijk geworden dat er enorme economische belangen samenhangen met een Elfstedentocht. Alleen al in de reclamewereld zijn waarschijnlijk ettelijke miljoenen besteed aan het produceren van de op de elfstedentocht geënte spotjes. Vroeger werden Elfstedentochten georganiseerd terwijl de weersverwachtingen voor meer dan anderhalve dag vooruit absoluut onbetrouwbaar waren. Nu zijn de weersverwachtingen voor drie dagen vooruit net zo betrouwaar als twintig jaar geleden die voor één dag. Op grond van weersverwachtingen is het dus mogelijk een Elfstedentocht te organiseren. Zeker als op de hele route al ijs ligt kan met behulp van de weersverwachtingen berekend worden hoe sterk de ijsgroei in de dagen daarna zal zijn. Voor wat betreft de verwachtingen zouden, gezien de belangen, vanaf het begin verscheidene betrouwbare bronnen moeten worden geraadpleegd. Die bronnen dienen te beschikken over actuele, hoogwaardige meteorologische informatie. En als de verwachtingen misgaan en de Elfstedentocht op het laatste moment moet worden afgelast, is dat dan zo erg?

    • Harry Otten