De voetbaljunta

DE PUTSCH IN ZEIST voltrok zich zaterdag geheel volgens de richtlijnen van Curzio Malaparte. In zijn boek 'Technique du coup d'état' stelde hij driekwart eeuw geleden, in navolging van de bolsjewiek Trotski, reeds vast dat een staatsgreep als een machine over het establishment moet walsen en dat je daar als samenzweerder maar weinig mensen voor op de been hoeft te brengen.

Nu gaat het uiteraard niet aan om de zeven leden van de Zeister voetbaljunta te blameren als een sport-sovjet. Tien procent van de aandelen in de nieuwe sportzender wordt immers gecontroleerd door de leden van de voetbalbond en de rest is onderworpen aan de maatstaven die de aandeelhouders van uiteenlopende bedrijven als Philips, ING en Endemol bij hun investeringsbeleid aanleggen. Maar het effect van hun overval heeft wel veel weg van een machtsgreep. In één klap zijn niet alleen de publieke omroep, die van de uitzendrechten op voetbal een kwestie van leven óf dood heeft gemaakt, maar ook de commerciële zenders, de regering en de kijkers op het verkeerde been gezet. Hoewel iedereen het had zien aankomen - voetbal is al veel langer dan zaterdag meer handelswaar dan sportcultuur - kwam het einde toch nog onverwachts.

Het voordeel van overvallen is vaak dat ze de zwakte van de tegenstander in een handomdraai aan het licht brengen. In dit geval zijn dat de zwaktes van de publieke omroep, het politieke bestuur, de kabelmaatschappijen en de KNVB zelf.

OM MET DE VOETBALBOND te beginnen. Natuurlijk moet de KNVB vooral doen wat hem goeddunkt. Maar door te kiezen voor PSV (lees: Philips), Vitesse (NUON) of Oranje (ING) en niet voor Ajax (ABN-Amro) en Feyenoord (Stad Rotterdam) hebben voorzitter Staatsen (PvdA) en bestuurslid Toth (Endemol) een zware wissel getrokken op de onderlinge saamhorigheid en het verenigingsleven. Want als het waar is dat voetbal theater is, waarom zouden de clubs dan niet zelf mogen uitmaken welke cameraploegen ze voortaan in hun schouwburg toelaten? Ajax-voorzitter Van Praag heeft die mogelijkheid niet voor niets nadrukkelijk opengehouden.

De regering op haar beurt worstelt ook met een adequate reactie, getuige de aankondiging van minister Ritzen dat hij Ajax-Feyenoord voor het volk zal redden. Het is de vraag of hem dat lukt en of het zijn taak is.

De NOS lijkt in ieder geval uitgespeeld. Anders dan Ritzen suggereerde zou de publieke omroep er nu derhalve beter aan doen de tering naar de nering te zetten, hetgeen bijvoorbeeld zou kunnen neerkomen op een zender minder en een paar goede programma's meer. In die zin zou de coup van Staatsen wel eens kunnen uitdraaien op een zegen voor de journalistiek buiten het sportkanaal. En voor 's lands schatkist. Want de regering kan binnenkort eindelijk haar subsidies aan de voetbalsport staken. De verloven voor de ME hoeven nu in de weekeinden bijvoorbeeld niet meer ingetrokken te worden. Voor de veiligheid heeft de KNVB nu zelf wel een potje.

DE KABELMAATSCHAPPIJEN, ten slotte, staan voor de lastige vraag of zij zich klakkeloos lenen voor deze machtsgreep. De kabel was ooit een openbaar nutsbedrijf maar is inmiddels commercieel geworden, zij het met een quasi-democratische controle vanwege gemeenteraden en andere publieke organen. Het zou curieus zijn als de kabelmaatschappijen zich nu zouden laten gijzelen door de KNVB, Philips, ING en Endemol. Het is een publiek geheim dat een voetbalwedstrijd adverteerders aantrekt als vliegen en/of bijen. De vraag is dan ook niet of de consument dit najaar twee gulden meer moet betalen voor de sportzender maar, omgekeerd, wat het nieuwe consortium bereid is neer te tellen voor een plekje op de kabel. Is de voetbaljunta daartoe niet genegen, dan rest haar slechts om de burger een satellietschoteltje te verkopen. Precies zoals het elders op de markt ook gaat.