Kooren spookt in Hamburgse haven

HAMBURG, 10 FEBR. 'Oorlog in de haven van Hamburg'. Het Duitse massablad Bild maakt er met vette koppen vrijwel dagelijks een soort feuilleton van om zijn lezers erop te attenderen dat het sinds 1 januari spookt in Duitslands grootste haven. Serieuzere media als Der Spiegel, Die Welt, Die Zeit, maar ook Hamburger Abendblatt en de lokale televisie omschrijven de opwinding als een 'slepersconflict'. Over één ding zijn alle betrokkenen het wél roerend eens. Het Rotterdamse sleepvaartbedrijf Adriaan Kooren heeft, met de vier sleepboten waarmee het sinds dit jaar in Hamburg havendiensten aanbiedt, het prijskartel van zijn vijf Duitse concurrenten in één klap opgeblazen.

Onder druk van de concurrentie van Kooren hebben Bugsier, Fairplay, Lütgens & Reimers, Petersen & Alpers en Louis Meyer, die gezamenlijk zestien havensleepboten in de vaart hebben, hun prijzen binnen een maand al met 25 procent moeten verlagen. De in de Verenigde Staten gebouwde sleepboten van Kooren met een trekkracht van 50 ton zijn veel sterker dan de Duitse bootjes (maximaal 30 ton trekkracht). Het grootste containerschip ter wereld, de Regina Maersk, werd in Hamburg door Kooren met twee boten naar de Elbe begeleid. De concurrentie heeft daar minimaal vier boten voor nodig. “De assistentie van de Maersk kost de reder bij ons - inclusief ijstoeslag - 18.000 mark. Bij de concurrent is hij voor hetzelfde klusje 27.000 mark kwijt”, rekent directeur Ton Kooren op een velletje papier voor.

De Duitse slepers zijn door de komst van Kooren volledig in paniek. Als gevolg van hun onderlinge prijsafspraken konden de Hamburgse sleepvaartrederijen jarenlang vette winsten maken. De transportbond ÖTV stelde daar navenante looneisen tegenover die moeiteloos werden ingewilligd. Kapiteins en machinisten verdienen 6777 mark, matrozen 5280 mark per maand. Daarvoor werken zij dan 210 uur, telkens 21 uur achter elkaar en dan 48 uur vrij.

Bij Kooren verdient het varend personeel gemiddeld 1500 mark minder. Overuren worden niet betaald. Ook het vaarschema is anders, veertien dagen op en veertien dagen verlof. Maar Koorens personeel klaagt niet. De Rotterdammer heeft zijn bemanningen voornamelijk gerecruteerd onder werkloze zeelieden uit Rostock. Gezien het verschil in loonkosten tussen het westen van Duitsland en de voormalige DDR zijn zij bij Kooren financieel uitstekend af.

De eis van de ÖTV dat de bemanningen van Kooren moeten gaan staken voor hoger loon vindt dan ook geen enkel gehoor onder de Oostduitsers. Hedgar Voss, kapitein van de sleepboot Chalone van Kooren, zegt “strontziek te worden van al die verhalen in de kranten”. Voss is kapitein geweest op de Oostzee en heeft gewerkt in de haven van Rostock, tot 1993, toen hij werkeloos werd.

“Rostock was voor Die Wende een prachtige haven”, zegt Voss. “Dat is nu wel anders. Veel zaken zijn kapot gemaakt. Mede door de concurrentie van rederijen uit Hamburg. Het aanbod van Herr Kooren om hier te komen werken was voor mij een geschenk uit de hemel.”

Enkele minuten later heeft de kapitein al zijn aandacht nodig voor de Sea Land Freedom, een containerschip van 274 meter van 30.000 ton. Langzaam maakt het schip zich los van de kade en wordt het de rivier opgetrokken, richting Elbe. “Scheisseis”, bromt Voss over de enorme ijsschotsen die de vaart van de Chalone belemmeren. Midden op de Elbe wordt de boegsleep losgemaakt. De Chalone wijkt scherp uit naar stuurboord om de weg vrij te maken voor het containerschip.

Pag.19: Concurrentie speelt op Elbe tikkertje met 'piraat' Kooren

Dan doemt een nieuw probleem op: een rondvaartboot. Op het achterdek staan mensen te fotograferen en te filmen. Kooren is niet alleen “een piraat” maar blijkbaar ook een toeristische attractie in Hamburg.

In zijn kantoor aan de Gross Elbestrasse kan Ard-Jan Kooren, de 29-jarige junior chef van het bedrijf, zich de opwinding van de Duitsers wel voorstellen. “Natuurlijk gaat het ook mij aan het hart dat die Duitse rederijen straks misschien mensen moeten ontslaan omdat zij de hoge lonen niet meer kunnen betalen. Maar dat is niet onze schuld. De sleeptarieven zijn hier natuurlijk jarenlang waanzinnig hoog geweest.”

De incidenten tussen Kooren en zijn concurrenten zijn vooral de laatste weken teruggebracht tot voornamelijk verbaal geweld in de media. Veertien dagen geleden stoomden de Duitsers, in een ultieme poging Kooren het werken onmogelijk te maken, vanaf hun ligplaats aan de Neumühlener Kai gezamenlijk op om de baai af te sluiten waar de schepen van Kooren liggen. “Maar we staan natuurlijk niet te slapen”, zegt Paul Merkelbach, een van de kapiteins van Kooren uit Rotterdam die de Oostduitse bemanningen voorlopig controleert en begeleidt. “We waren met onze snellere boten het gat al uit voordat zij het konden afsluiten. Daarna hebben ze nog een paar keer met loeiende sirenes om onze boten heengevaren als we aan het werk waren. Ook werd er met sneeuwballen naar ons gegooid.”

Voor de 59-jarige Ton Kooren hebben de acties een hoog déjà vu-gehalte. “Ik heb dit soort dingen acht jaar geleden ook al eens op de Waterweg in Rotterdam meegemaakt, dat 'tikkertje spelen'. Toen was ook al vaak niet duidelijk wie nu eigelijk wie achterna zat. Wij die jongens van Smit of zij ons. Maar hier is de situatie natuurlijk volledig anders. In Rotterdam heb ik me echt moeten invechten. Toen ik een maand geleden in Hamburg begon, had ik hier al een twintigtal contracten van rederijen op zak, de meeste voor drie jaar. Op verzoek van de rederijen ben ik hier naartoe gekomen. Zij ergerden zich aan de hoge sleepkosten.”

Maar ook de kosten van de havenlieden die op de overslagterminals werken, de 'roeiers' (degenen die het schip afmeren) en loodsen behoren in Hamburg tot de hoogste in Europa. Het Seehafenamt, het Verkehrsministerium in Bonn en de Wasser- und Schiffsdirektion Nord in Kiel hebben Kooren daarom met open armen in Hamburg ontvangen. De sleepconcurrentie maakt de haven van Hamburg alleen maar goedkoper en daardoor aantrekkelijker voor reders. Bovendien heeft Kooren het Europese recht op vrije vestiging aan zijn kant.

“Die Kooren is natuurlijk niet meer weg te denken hier”, erkent Udo Wehmann, directeur bij Fairplay en als woordvoerder naar voren geschoven door de gezamenlijke Hamburgse sleeprederijen. “Kooren is een slimme man die precies weet waar hij over praat. Alleen kan toch niemand van ons verwachten dat we de lonen van ons personeel halveren omdat er plotseling een nieuwe concurrent is gekomen?”

Wehmann wordt in zijn mening gesteund door Hamburgs burgemeester Henning Voscherau die het heeft over 'loondumping' van de Nederlanders. Afgelopen woensdag heeft Ton Kooren met hem gesproken. Kooren: “De burgemeester klaagde dat er op geen enkel bouwterrein in Berlijn nog Duits gesproken wordt, dat Hamburg van alle steden in Duitsland de meeste vluchtelingen uit Bosnië heeft en nu zijn er weer Nederlanders aan de gang in zijn haven. Dat zijn natuurlijk weinig steekhoudende argumenten. Ik kan er niets mee om onze geschillen bij te leggen.”

Zowel Wehmann als Voscherau is in het slepersconflict bezig met een achterhoedegevecht. De sterkste overgebleven troefkaart van het duo is de eis dat Kooren niet onder Hollandse vlag in Hamburg mag varen. De jurist van Kooren en de Schiffsdirektion Nord buigen zich nu over die vragen. Wanneer Kooren onder Duitse regels moet gaan varen, dient hij zijn schepen aan te passen met ondermeer een life-dinky, een tweede radar en een volledige apotheek aan boord. De Hamburgse slepers denken Kooren daarmee op een kostenpost van rond de zeven ton te jagen. “Maar 35.000 gulden lijkt me een reëler bedrag”, zegt Ton Kooren, de gewezen HTS'er die nauw bij de bouw van zijn sleepboten is betrokken.

Ton Kooren investeert constant in steeds geavanceerder boten, met meer sleepvermogen dan de concurrentie. “Ach, die ouwe heer van mij hoef je niets te vertellen over sleepboten en techniek”, zegt Ard-Jan. “Bovendien is mijn vader net zo gezien in de directiekamers in de haven als bij Jan op de kade. We hebben onze schepen ook laten zien aan onze concurrenten. Op de brug hoorde ik niets anders mompelen dan schön, schön.”

Kooren geeft in de Hamburgse haven kortingen tot veertig procent en heeft daardoor in een maand al ruim 10 procent van de slepersmarkt veroverd. Ook heeft het bedrijf inmiddels de eerste berging op de Elbe achter de rug.

De afgelopen week kreeg Kooren bijval van de Deense rederij Maersk, die in conflict raakte met overslagbedrijf HHLA, het ECT van Hamburg. Personeel van HHLA verklaarde zich solidair met de Duitse slepers en hield een stiptheidsactie bij de Regina Maersk die door Kooren naar binnen was gesleept. In plaats van de gebruikelijke tachtig containers per uur werden er slechts twaalf overgeslagen. Daardoor moesten honderd containers per truck naar de Maasvlakte in Rotterdam worden vervoerd waar de Regina Maersk ze alsnog aan boord nam.

Maersk-directeur Duitsland Erik Holtegaard heeft gedreigd dat de Deense rederij Hamburg zal boycotten indien zich nieuwe incidenten voordoen. Daarop heeft spoedoverleg plaatsgehad tussen het Seehafenamt en de ÖTV. De vakbond is na het dreigement van Maersk te verstaan gegeven dat alle acties tegen Kooren in de haven moeten worden opgeschort. Wel willen de Duitsers met de Nederlanders onderhandelen om tot nieuwe tariefafspraken in de haven te komen. Maar ook dit lijkt, gezien de grote klanten (onder meer Maersk, Yang Ming, K-Line) die Kooren nu al van zijn Hamburgse concurrenten heeft afgepikt, een kansloze affaire voor de Duitsers.

    • Marc Serné