In onzekere afwachting van het hemels paradijs

Heer, ontferm u over ons, zondag 11 februari, Ned.3, 21.21u.

De documentaire Heer, ontferm u over ons van de tweemaal eerder met een Nipkowschijf onderscheiden filmers Thomas Doebele en Maarten Schmidt geeft een indringend beeld van het dagelijkse leven in het grootste kloosterbejaardenoord van Nederland, De Beyart in Maastricht. Het klooster, in het centrum van de stad, behoort tot de in 1840 opgerichte congregatie van de broeders van de onbevlekte ontvangenis van Maria. De broeders, zeggen ze zelf, hebben de afgelopen eeuw veel goed werk gedaan met catechisatie en ander onderwijs, maar is anno 1996 op sterven na dood.

In het klooster zijn de broeders en zusters, zoals het in de aankondiging heet, “in onzekere afwachting van het hemels paradijs”. Sommigen zijn er vast van overtuigd dat ze jaren geleden de juiste keuze hebben gedaan door te kiezen voor het religieuze leven en dat ze in het hiernamaals de lang verwachte ontmoeting met God en de Here Jezus zullen beleven. “De vreugde zal voortduren, het moet een feest zijn”, zegt een broeder. Een ander zegt: “Ik kan me niet voorstellen dat de geest van een mens niet blijft bestaan. Anders zou de schepping niet meer dan een duivelse grap zijn geweest.”

Andere broeders zijn minder zeker van hun zaak. Een van hen kijkt 's avonds door een telescoop naar de maan en de sterren, gefascineerd als hij van jongs af aan is geweest door de onpeilbaarheid van het bestaan. Zijn cursisten astronomie vertelden hem wel dat het voor hen “als een paal boven water stond” dat God bestaat. “Nou, bij mij is het maar een paaltje. Alleen bij eb is het zichtbaar.”

Als een rode draad loopt door de documentaire het overlijden van broeder Theo, een vrolijke onderwijzer die tien jaar in het bejaardenoord doorbracht. Zijn verzorger vertelt 's morgens aan het ontbijt van zijn overlijden, even later barst tijdens een bespreking een collega in snikken uit. We zien hoe de verzorgers Theo van zijn bed in de kist leggen. Later wordt hij, de rozenkrans tussen zijn vingers, opgebaard en komen de broeders afscheid nemen. Arme Theo.

De documentaire, sober en nauwlettend gemaakt, toont het broze bestaan van die zich in het geseculariseerde Nederland afvragen of hun leven wel zinvol is geweest. Geconfronteerd met de verwondering van jongere mensen over de keuze die zij ooit maakten, vragen zij zich af waarom niemand het roer meer van hen over wil nemen. “Hebben we ons dan vergist in onze roeping, hebben we de vele offers voor niets gebracht, is dan ook een ideaal vergankelijk?” klinkt het tijdens een preek in de kapel. Maar een zuster zegt: “Ik ben altijd nog blij dat ik voor dit leven gekozen heb, dat ik heb beantwoord aan de opdracht. Want je wordt gekozen. Jezus zei het: Niet gij kiest Mij, maar Ik heb U gekozen.”