Gissen naar de motieven van een kunstfanaat

Kunst omdat het moet, Ned.2, 0.11-0.52u.

Het New-Yorkse veilinghuis Gimbel bracht begin 1941 een bijzondere collectie onder de hamer. Het betrof een groot deel van de omvangrijke kunstverzameling van de Amerikaanse mediamagnaat William Randolph Hearst. De depressie van de jaren dertig had hem in grote financiële problemen gebracht. Zijn banken wilden geld zien en dwongen 'WR' tot wat wel “the sale of the century” is genoemd. De TROS zendt er vannacht in het wekelijkse magazine 'Kunst ... omdat het moet' een documentaire over uit onder de titel Uitverkoop van de eeuw.

Hearst, geboren in 1863, was 24 jaar toen hij van zijn vader, die een goudmijn bezat en Senator was, de San Francisco Examiner kreeg. In korte tijd maakte hij van de noodlijdende krant een zeer profijtelijk sensatieblad. Het zou het begin worden van de opbouw van een imposant media-imperium, dat agressieve journalistieke mores introduceerde die ook serieuzere concurrenten noopten tot bijstelling van hun redactionele formules.

Begin deze eeuw deed Hearst een gooi naar de hoogste functies in de Amerikaanse politiek. Maar noch als Democratisch, noch als onafhankelijk kandidaat kwamen burgemeester-, gouverneur- of presidentschap binnen bereik. De kiezers bezorgden hem alleen een zetel in het Huis van Afgevaardigden, maar daar maakte hij niet veel van.

Meer indruk maakte Hearst als verzamelaar van allerhande kunstvoorwerpen. Je kon zo gek niet bedenken of hij moest het hebben, tot een Spaans klooster uit 1141 aan toe. Hearst tikte het voor 40.000 dollar op de kop, liet het steen voor steen afbreken en in 10.700 kisten (via Rotterdam) verschepen om het in North Miami Beach in Florida weer op te laten bouwen. Trots vertelt pater Bruce Baily dat het daar nog steeds dienst doet.

Zijn biografen hebben becijferd dat Hearst zo'n 40 miljoen dollar in kunstaankopen stak. Door de gedwongen verkoop belandde een groot deel in handen van particulieren en musea. Ze bracht 15 miljoen dollar op, ruimschoots voldoende voor Hearst om zijn schuldeisers tevreden te stellen.

De veiling viel nagenoeg samen met de première van de Citizen Kane, de filmklassieker van Orson Welles. Deze had zich voor zijn hoofdpersoon Charles Foster Kane laten inspireren door de levenswandel van de megalomane Hearst, die zich vervolgens, geheel overeenkomstig zijn omstreden reputatie, met succes sterk maakte voor een beroepsverbod tegen Welles. Tot Hearsts dood in 1951 kreeg hij in Amerika praktisch geen poot meer aan de grond.

In Uitverkoop van de eeuw zit één hint omtrent de mogelijke achtergronden van Hearsts verzameldrift. Dat is als ex-acteur en collectioneur Michael Hall vertelt dat Hearst al die kunst niet alleen aanschafte voor de inrichting van zijn tientallen appartementen en landhuizen. “Ik denk dat hij het gevoel had dat het zijn bestaan, zijn betekenis als mens, als persoon, meer inhoud gaf.” Daar had meer van gemaakt kunnen worden. Evenmin heb ik een motief kunnen ontdekken om deze BBC-documentaire uit 1994 nu in een Nederlandse bewerking te vertonen. Of het zou moeten zijn dat de TROS elke week wat aan kunst doet ... omdat het moet. Plichtmatiger kan haast niet.

    • Joop Meijnen