Een nieuw wereldkampioenschap

De Amerikaans-Noorse grootmeester Jonathan Tisdall had laatst een aardig idee voor de organisatie van het wereldkampioenschap.

Stop de beste honderd schakers bij elkaar in een gevangeniscel. Stort op een gegeven moment door de luchtkoker een paar miljoen dollar in de cel, en wie het meeste geld in zijn zakken weet te proppen is het komende jaar wereldkampioen. Het zou inderdaad veel organisatorische problemen oplossen. Het zou het schaken eindelijk geschikt voor de televisie kunnen maken. Het zou de boze stemmen doen verstommen die zeggen dat kijken naar schaken even opwindend is als het zien opdrogen van natte verf. Tisdall heeft als journalist vele jaren de hogere schaakpolitiek gevolgd. Hij is er misschien een beetje cynisch van geworden.

Zolang je je met het schaken zelf bezig houdt ziet alles er veel vrolijker uit. Drie wereldkampioenen zijn de komende week in volle actie te aanschouwen. Kasparov begint vandaag in Philadelphia aaan zijn match tegen de computer Deep Blue. Karpov speelt in Belgrado een gewoon mensentoernooi, wat minder geld oplevert maar waarschijnlijk meer schaakplezier. Vrouwenwereldkampioen Xie Jun vervolgt in Jaen haar match tegen Zsuzsa Polgar. Van Fischer horen wij weinig, maar hij schijnt zich in Boedapest dagelijks verder te bekwamen in het hutselschaak (de positie van de stukken op de onderste rij bepaald door loting), het enige spel dat hij nog wil spelen.

Miljoenen Chinezen spelen schaak, maar de meesten van hen beoefenen de Chinese vorm van schaken. Het internationale spel, dat in feite het schaken is zoals dat zich in West-Europa ontwikkeld heeft, is daar een relatief recent snufje. Het betekent niet dat het spel van de wereldschaakbond door de Chinese sportautoriteiten niet ernstig wordt genomen.

Kosten nog moeite zijn gespaard om Xie Jun een goede begeleiding te geven. Ze kwam in Jaen met een team van achttien mensen.

De ploeg van Zsuzsa Polgar is daarmee vergeleken bescheiden.

Een paar secondanten, een paar familieleden. Daaronder wel een kracht van hoog gehalte: zusje Judit, tiende op de wereldranglijst.

Ik las dat behalve Jaen nog een paar andere steden belangstelling hadden getoond om de match te organiseren. Monte Carlo, Delhi, Teheran, Peking en Boedapest.

Wat een weelde. Voor Karpov en Kamsky wordt in Montreal nog steeds vergeefs met de pet rondgegaan. Voor hen moet ook wel wat meer geld verzameld worden. Het prijzengeld in Jaen is 170.000 dollar. Daar maken de manlijke wereldkampioenskandidaten hun stukkenkistje niet meer voor open.

Zsuzsa Polgar, die de eerste partij verloren had, nam door overwinningen in de vierde en vijfde partij de leiding. Ze is licht favoriet. Haar rating is iets hoger dan die van de wereldkampioene, maar veel scheelt het niet: 2550 en 2530.

Wit Xie Jun-zwart Zsuzsa Polgar, vierde partij.

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3.

d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5.

Pb1-c3 Pb8-c6 6. Lc1-g5 Dd8-b6 7. Pd4-b3 e7-e6 8. Dd1-d2 Lf8-e7 9. f2-f3 0-0 10. g2-g4 Tf8-d8 11.

Lg5-e3 Db6-c7 12. g4-g5 Pf6-d7 13. 0-0-0 a7-a6 14. h2-h4 b7-b5 15.

h4-h5 Tal en Spassky deden vroeger meteen 15. g6, een pionoffer waarmee de aanval versneld wordt. 15...Pd7-b6 16. g5-g6 Le7-f6 17. h5-h6

17...f7xg6 18. h6xg7 Pb6-a4 19.

Pb3-d4 Pc6xd4 20. Le3xd4 Lf6xd4 21. Dd2xd4 Pa4xc3 22.

b2xc3 Dc7xg7 Er is niet veel terecht gekomen van wits aanval.

Een pion achter en een verzwakte koningsstelling. 23. Dd4-b6 Dg7-e7 24. e4-e5 d6-d5 25. Lf1-d3 Lc8-d7 26. Td1-g1 Ld7-e8 27. f3-f4 d5-d4 28. c3xd4 Ta8-b8 29. Db6xa6 Td8xd4 30. f4-f5 e6xf5 31. Ld3xf5 De7xe5 32. Lf5-e6+ Kg8-h8 33.

Kc1-b1 Td4-a4 Wit gaf op.

Wit Zsuzsa Polgar-zwart Xie Jun, vijfde partij.

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 e5xd4 4. Pf3xd4 Lf8-c5 5.

Pd4xc6 Dd8-f6 6. Dd1-d2 d7xc6 7.

Pb1-c3 Lc8-e6 8. Pc3-a4 Ta8-d8 9.

Lf1-d3 Lc5-d4 10. c2-c3 De derde matchpartij werd snel remise na 10. 0-0, een zet die Kasparov twee keer speelde in de match tegen Short in 1993. 10...b7-b5 Hier had zwart 10...Lxf2+ 11. Dxf2 Dxf2+ (of meteen 11...Txd3) 12. Kxf2 Txd3 kunnen doen. Dat eindspel is na 13. Pc5 misschien ook niet makkelijk voor zwart, Polgar laat zich er tenslotte niet voor niets op in, maar toch te verkiezen boven wat er in de partij gebeurt. 11.

c3xd4 b5xa4 En hier was 11...Dxd4 de enige manier om terug te vechten. 12. Dd2-c2 Df6xd4 13. Dc2xc6+ Ke8-f8 14. Ld3-e2 Zwart staat al vrijwel verloren: koning in het midden, versplinterde damevleugel, twee sterke lopers voor wit. 14...Pg8-e7 Nederig 14...Db4+ 15. Dc3 Dxc3+ was iets beter. 15. Dc6-c2 f7-f5 16. 0-0 Dd4xe4 17. Dc2xc7 Kf8-f7 18.

Le2-h5+ g7-g6 19. Lh5-f3 De4-c4 20. Dc7xa7 Dc4-d4 21. Da7-a5 Pe7-d5 22. Tf1-d1 Dd4-c4 23. Lc1-g5 Td8-d7 24. Ta1-c1 Dc4xa2 25.

Lf3xd5 Zwart gaf op, na 25...Lxd5 wint 26. Tc7.

Voor de liefhebbers van het grote strategische wurgen een partij van Karpov uit Belgrado.

Leerzaam te zien hoe Karpov de zwarte stukken tot werkloosheid doemt, op twee vleugels druk uitoefent en in uiterste rust voorbereidingen treft tot de beslissende slag op de koningsvleugel. Een schaakpartij lijkt soms vanzelf te gaan voor mensen die Karpov heten.

Wit Karpov-zwart Ilincic 1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5.

d2-d4 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-a6 8. Tf1-e1 c7-c6 9. Le2-f1 Lc8-g4 10. d4-d5 Pa6-b4 11. Lf1-e2 Er dreigde 11...Lxf3 11...a7-a5 12. Lc1-g5 h7-h6 13. Lg5-e3 Dd8-c7 14. h2-h3 Lg4xf3 15. Le2xf3 c6-c5 16. Te1-f1 Dc7-e7 17. Dd1-d2 Kg8-h7 18. Tf1-e1 Terug naar waar hij vandaan kwam, maar hij heeft geen haast. Zwarts normale tegenspel met f7-f5 is zonder de loper van de witte velden erg riskant. 18...Pb4-a6 19. Lf3-d1 Pa6-c7 20. g2-g3 Pf6-d7 21. Ld1-c2 Pd7-b6 22. Lc2-d3 De7-d7 23.

Kg1-g2 Pb6-a4 24. Ta1-b1 Tf8-b8 25. Ld3-c2 Pa4xc3 26. b2xc3 a5-a4 27. Tb1-b6 Ta8-a7 28. Te1-b1 Pc7-a8 29. Tb6-b5 b7-b6 30. f2-f4 Nadat hij zwarts stukken aan de damevleugel gebonden heeft, wordt een tweede front geopend waar tenslotte de beslissing zal vallen. 30... f7-f6 31. f4-f5 g6-g5 32. h3-h4 Tb8-h8 33. Tb1-h1 Kh7-g8 34. Tb5-b1 Ta7-a6 35. Tb1-f1 Een offer op g5, gevolgd door oprukken van de f-pion, hangt al in de lucht. 35...Dd7-d8 36. Dd2-d1 a4-a3 37. Lc2-a4 Pa8-c7 38. La4-c6 Kg8-f7 39. Dd1-h5+ Kf7-g8 40.

Tf1-b1 Dd8-b8 41. Dh5-g6 Db8-f8

42. h4xg5 f6xg5 43. Le3xg5 Lang verwacht, daar is het dan.

43...h6xg5 44. Th1xh8+ Kg8xh8 45. Tb1-h1+ Kh8-g8 46. Dg6-h7+ Kg8-f7 47. f5-f6 Df8-h8 48. Dh7-f5 Zwart gaf op.