De laatste mens die een machine weerstaat

AMSTERDAM, 10 FEBR. Het is weer zover, er wordt weer eens een historische krachtmeting tussen mens en machine aangekondigd. Vandaag begint in de Amerikaanse stad Philadelphia een match tussen Gari Kasparov, schaakwereldkampioen van de mensen, en de schaakcomputer Deep Blue, het paradepaardje van IBM.

Kasparov, nooit om grote woorden verlegen, noemde het een evenement dat de eeuwwisseling markeert, van groot belang voor de studie van de verhouding tussen mens en machine. Het is in ieder geval niet zonder belang voor zijn eigen financiële situatie. De winnaar van de match (dat zal ongetwijfeld Kasparov zijn) krijgt 400.000 dollar, de verliezer 100.000.

Kasparov wilde deze match graag spelen. Een conflict met Intel, de sponsor van Kasparovs Professional Chess Association, nam hij op de koop toe. Begin van dit jaar stopte Intel de sponsoring van de PCA. Het bedrijf is een van de belangrijkste fabrikanten van computerchips en men kon het daar niet waarderen dat Kasparov reclame ging maken voor concurrent IBM.

“De tijd van liefdadigheid is voorbij“, gromde Kasparov. Hij bedoelde dat hij er genoeg van had om mooie toernooien te organiseren waarin andere schakers geld konden verdienen, als hij zelf daardoor de slaaf van zijn sponsor moest zijn.

De match in Philadelphia, onderdeel van het congres ter ere van de vijftigste verjaardag van de Association for Computing Machinery, bestaat uit zes partijen met de bedenktijd die gebruikelijk is in normale toernooien. In het verleden heeft Kasparov wel eens verloren van een computer, Chess Genius, maar dat was een partij met slechts een half uur bedenktijd, waarin de kansen van de computer veel groter zijn.

Deep Blue is waarschijnlijk de sterkste schaakcomputer ter wereld, maar helemaal zeker is dat niet. Het is een buitenbeentje. De andere sterke 'schaakcomputers' zijn in feite geen computers, maar programma's die in de winkel gekocht kunnen worden en op iedere moderne PC kunnen draaien. Deep Blue is niet alleen een programma, maar ook een concrete machine, van top tot teen op schaken ingesteld.

Vorige versies hebben onder de naam Deep Thought spectaculaire resultaten behaald. Al in 1988 en 1989 won Deep Thought in serieuze toernooien partijen tegen Larsen en Miles. In 1989 werd een match van twee rapidpartijen tegen Kasparov kansloos met 2-0 verloren, maar in de jaren daarna won Deep Thought verschillende keren van behoorlijke grootmeesters, zelfs eens (een rapidpartij) tegen Judit Polgar.

De goede reputatie van Deep Thought werd door het team van IBM zorgvuldig behoed. Aan de jaarlijkse toernooien in Den Haag, waar mensen tegen computers spelen, werd niet meegedaan. Vorig jaar werd de machine wel ingeschreven voor het computerwereldkampioenschap in Hong Kong, nu onder de naam Deep Blue Prototype. Het resultaat was teleurstellend. Niet Deep Blue werd wereldkampioen, maar Fritz, een programma dat iedereen voor een paar honderd gulden kan kopen. David won van Goliath, werd gezegd. In de onderlinge partij was Deep Blue binnen twintig zetten de dame kwijt.

De nieuwe versie zal beter zijn. Hoog wordt opgegeven over de 256 parallelle processors, de miljard stellingen die per seconde bekeken worden, en over de snelheid die duizend keer die van Deep Thought zou zijn en tot dertig zetten diepe berekeningen zou leiden. We zullen zien. Zo snel dat Kasparov moeite met het ding zal hebben, zal de vooruitgang toch niet zijn.

Dit wordt een match met alleen winnaars. Kasparov verdient veel geld met kleine moeite en bouwt aan zijn mythe: de laatste mens die de machine weerstaat. IBM zal zijn machine dik zien verliezen, maar weet toch de indruk te wekken dat er in ieder geval een wereldkampioen nodig is om Deep Blue te verslaan. Dat is niet juist. Ik denk dat onze John van der Wiel, die computers met de ogen dicht door de gehaktmolen pleegt te halen, het karwei ook wel zou weten te klaren.

Gebruikers van het Internet kunnen de partijen rechtstreeks volgen, met grootmeestercommentaren, op http://www.ibm.park.org/chess.html. Vandaag de eerste partij, volgende zaterdag de laatste, vanaf 21.00 uur Nederlandse tijd. Maandag en donderdag zijn vrije dagen.