Bolkestein begrijpt helemaal niets van Kohl

Onwaardig en misplaatst: dat is het enige commentaar dat past bij de reactie van VVD-leider Bolkestein (in de krant van 3 februari) op een recente uitspraak van bondskanselier Kohl. Wat zijn de feiten? De bondskanselier hield onlangs in Leuven een redevoering, waarin hij drie redenen noemde waarom wij een verenigd Europa nodig hebben: om de veiligheid te waarborgen, om op de wereldmarkt concurrerend te zijn en om te zorgen dat de Europese stem in de wereld gewicht in de schaal legt. Het eerste punt formuleerde hij kernachtig als volgt: “De politiek van de Europese eenwording is in werkelijkheid een vraag van oorlog en vrede in de 21e eeuw. Zo heeft ook mijn overleden vriend Mitterrand het gezegd: het nationalisme dat is oorlog.”

Wat is nu de reactie van Bolkestein hierop? Kohls “toespraak komt, althans wat dit punt betreft, op het volgende neer: als de integratie van Europa niet loopt zoals de Bondsrepubliek wil, onstaat in de volgende eeuw het risico van een hernieuwde oorlog in Europa. [...] In het kort komt zijn mening dus op het volgende neer: de integratie van Europa moet lopen zoals wij willen, anders komt er oorlog met de Bondsrepubliek”, aldus Bolkestein.

Bolkestein behoort te weten dat de Europese politiek die Kohl bepleit in wezen niet afwijkt van de lijn die de Nederlandse regering volgt. Waarop baseert Bolkestein de uitspraak dat er oorlog met Duitsland komt als er geen integratie komt naar Duitse snit? Daarvoor is noch in de Leuvense toespraak, noch in andere uitspraken van Kohl enig aanknopingspunt te vinden.

Bolkestein wekt de indruk dat Kohl dreigt met oorlog. Het tegenovergestelde is het geval. Vanuit zijn zorg dat stagnerende Europese integratie tot teruggang leidt, waarschuwt Kohl juist “voor het nationalisme dat ons werelddeel groot leed gebracht heeft”. Van een liberaal mag voor zo'n waarschuwing begrip en waardering worden verwacht.

Bolkestein suggereert met zijn woorden dat hij twijfelt aan de oprechte Europese gezindheid van Kohl. Dit is een regelrechte belediging aan het adres van de Bondskanselier, die juist vanuit een diepgeworteld historisch besef overtuigd is van de noodzaak Duitsland stevig te verankeren in een Europese Unie die ook functioneert.

Bizar is de zinsnede van Bolkestein “dat ik ongelukkig ben met de uitspraak van de heer Kohl, omdat hij, de bondskanselier, spreekt over oorlog en vrede”. Sinds wanneer mag de bondskanselier niet meer spreken over de kern van de Europese eenwording, namelijk het voorkomen van oorlog? Was niet het naoorlogse streven naar eenwording in West-Europa in hoge mate door veiligheidspolitieke motieven ingegeven? Had niet de oprichting van de Kolen en Staal Gemeenschap de stabiliteit in Europa ten doel, ook al is daarvoor een economische weg gevolgd? En heeft de EMU voor de volgende fase in de Europese eenwording niet in wezen ook dezelfde doelstelling? Verwachten wij ruim 50 jaar na de Tweede Wereldoorlog niet ook van de Duitsers dat zij zich blijven inzetten voor vrede, en dus over oorlog en vrede spreken?

Tenslotte: We kunnen de woorden van Bolkestein toch moeilijk zien als een waardevolle bijdrage aan het verbeteren van de Nederlands-Duitse betrekkingen. Of moeten we hieruit soms afleiden dat de VVD dit streven van het kabinet niet zo belangrijk vindt? Opmerkingen à la Bolkestein passen in de kraam van Britse eurosceptici, maar ze zijn de leider van een Nederlandse regeringspartij onwaardig.