Wereldluchtvaart hervindt zelfvertrouwen in Azië

Fokker's strijd om te overleven komt op een moment dat de internationale luchtvaartindustrie na de diepste recessie uit haar historie weer hoopt op betere tijden. De reden voor dit optimisme ligt in het Verre Oosten, waar de economie groeit als kool. Overal zijn nieuwe en grotere luchthavens nodig en breiden maatschappijen massaal hun vloot uit. Zuidoost-Azië is ook de enige regio in de wereld waar de defensiebudgetten explosief groeien. De Amerikanen stuurden dan ook hun tot de verbeelding sprekende Stealth bommenwerper naar de luchtvaartshow Asian Aerospace in Singapore, waar iedereen uit de wereldluchtvaart elkaar deze week ontmoette. Een blik op een branche die in hoog tempo het zelfvertrouwen hervindt.

Tony Tan mocht het dichtst in de buurt komen. De Singaporese minister van defensie, die begin deze week de luchtvaartbeurs 'Asian Aerospace' opende, mocht zich vanaf een paar meter vergapen aan het meest indrukwekkende dat de Amerikaanse luchtvaartindustrie anno 1996 te bieden heeft: de B-2 Stealth bommenwerper. Tan noemde het zwarte, wat sinister ogende toestel - speciaal voor de beurs was overgevlogen van het 4500 kilometer westelijker gelegen Amerikaanse eiland Guam - “zeer indrukwekkend en niet van deze wereld”.

Brigade-generaal Ronald C. Marcotte, één van de piloten van de B-2, gaf Tan als dank voor diens lovende woorden een miniatuurversie van de Stealth. Tien meter verderop keek een groepje VIP's, achter een cordon veiligheidsbewakers, jaloers toe. Meer dan een blik op afstand op hun magische bommenwerper stonden de Amerikanen niet toe.

Hoewel er tussen landing en vertrek van de B-2 op de Singaporese luchthaven Changi amper anderhalf uur zat, stal het Amerikaanse toestel absoluut de show op de tweejaarlijkse Aziatische luchtvaartbeurs. Honderden neuzen stonden hemelwaarts toen de Stealth (ontwikkelingskosten 2,2 miljard dollar) over het beurscomplex vloog.

De Amerikanen hadden haarfijn aangevoeld waar dit jaar het zwaartepunt zou liggen op de Aziatische luchtvaartbeurs, die samen met de shows in Parijs en Farnborough tot de belangrijkste ontmoetingsplaatsen voor de industrie in de wereld behoort. De fascinatie voor het toestel, dat als een gigantische, zwarte vogel door de lucht glijdt en vrijwel onzichtbaar is voor radars, stond symbool voor de aandacht voor de militaire tak van de luchtvaartindustrie. De defensiebudgetten in de Zuidoostaziatische landen bevinden zich op een 'all-time high' en de verwachting is dat ze de komende jaren alleen maar verder zullen groeien.

Het Verre Oosten is uitgegroeid tot 's werelds meest lucratieve markt voor wapensystemen, raketten en militaire vliegtuigen. In Singapore glorieerden deze week dan ook de luchtmacht-generaals. In de gangen van het beurscomplex, dat aan de achterzijde van luchthaven Changi was opgezet, droeg het gros der bezoekers van de 'Asian Aerospace' dit jaar sterren op de schouders.

De militairen hebben miljarden te besteden. Een paar voorbeelden: het Filippijnse parlement gaf onlangs zijn goedkeuring aan een vijf-jarenplan van de regering waarbij 1,9 miljard dollar wordt uitgetrokken voor modernisering van het miltaire materieel. Indonesië heeft net zijn boodschappenlijst van twee miljard dollar gepresenteerd voor nieuwe militaire uitrusting. Maleisië gaf vorig jaar 2,3 miljard dollar uit aan land- en luchtverdediging en buurland Singapore's defensiebudget bedroeg in 1995 2,8 miljard dollar.

“Zuidoost Azië vormt een van de laatste regio's in de wereld waar defensiebudgetten blijven groeien in het tijdperk na het einde van de Koude Oorlog”, zegt Derek da Cunha van Singapore's Instituut van Zuidoostaziatische Studies. “Tot 2010 zullen de meeste landen in dit gebied onder andere hun luchtmacht enorm uitbreiden. Alleen al de zeven ASEAN-landen (Brunei, de Filippijnen, Indonesië, Maleisië, Singapore, Thailand en Vietnam; M.C.) zullen bij elkaar tegen die tijd zo'n duizend toestellen hebben. Dat is ruim twintig procent meer dan hun huidige vloot”, aldus Da Cunha.

Door de stijgende defensie-uitgaven in deze regio wordt de luchtvaartindustrie nog sneller uit het dal getrokken dan verwacht. De diepste recessie in de geschiedenis van de wereldluchtvaart lijkt door de expansie in het Verre Oosten eindelijk afgelopen. En naast de luchtmacht-generaals doen ook de bestuurders van de Aziatische luchtvaartmaatschappijen hard hun best om vliegtuigbouwers weer optimistisch te stemmen.

Recente mega-orders komen van Singapore Airlines, dat 77 nieuwe Boeing 777-toestellen bestelde, en Malaysian Airlines dat een order voor vijftien stuks van hetzelfde type bij de Amerikaanse vliegtuigbouwer indiende en ook nog eens tien Boeing 747-400's bestelde. Cathay Pacific uit Hongkong bestelde vorig jaar elf Boeing 777's en nog eens zes Airbus A340-300 toestellen. De nieuwe Cathay-toestellen, die in totaal 1,1 miljard dollar waard zijn, worden de komende vier jaar afgeleverd. De meest recente uitbreidingsplannen komen uit Zuid-Korea. Medio januari maakte Korean Air Lines bekend dat het de komende negen jaar bijna 14 miljard dollar wil investeren in de modernisering van zijn vloot. De eerste orders voor een totaal van 150 toestellen, zijn inmiddels bij Boeing en McDonnel Douglas neergelegd.

Deze maatschappijen zijn niet de enige die hun vloot vernieuwen en uitbreiden. “Vijf of zes van de meest winstgevende luchtvaartmaatschappijen ter wereld komen uit de regio Azië-Pacific. Die maatschappijen hebben het geld om nieuwe toestellen te bestellen”, zei Jimmy Lau, organisator van Asian Aerospace '96 bij de opening van de show. Volgens een recente marktstudie van Boeing zal Azië binnenkort zelfs Amerika naar de kroon steken als het werelddeel waar de meeste toestellen voor commerciële vluchten rondvliegen.

Singapore's defensie-minister Tony Tan strooide in zijn openingsspeech ook even met wat studies en statistieken. Ze beloven allemaal goed weer voor de luchtvaartindustrie, vooral in Azië. “Deze regio biedt de komende jaren de snelste groei voor luchtvaarttransport. In 2010 zal 51 procent van alle passagiersvervoer door de lucht hier in de regio Azië-Pacific gerealiseerd worden”, aldus Tan, die dat cijfer afzette tegen de huidige 35 procent. Natuurlijk vloeien uit dergelijke verwachtingen soortgelijke bestellingen voort. Tan weer: “Tussen nu en 2014 zullen de luchtvaartmaatschappijen in deze regio in totaal 3400 toestellen hebben besteld voor een bedrag van 340 miljard dollar.”

Hoewel heel Azië veelbelovend is voor vliegtuigbouwers en hun toeleveranciers, watertanden zij het hevigst van de Chinese markt, zo bleek deze week in Singapore. “We weten allemaal dat het daar de komende jaren gaat gebeuren. De Chinese luchtvaartmarkt is reusachtig groot en wij zullen er alles aan doen om onze aanwezigheid op die markt te verbeteren”, zei Borge Boeskov, vice-president produkt-strategie van Boeing tijdens een van de vele persconferenties die tijdens de beurs werden gegeven. De Chinese markt heeft inderdaad veel in petto voor de vliegtuigbouwers. In cijfers uitgedrukt wordt er de komende twintig jaar voor zo'n 100 miljard dollar aan bestellingen tegemoet gezien door de luchtvaartindustrie. Door de economische hervormingen en het groeiend aantal buitenlandse investeerders in het land zal er, zo verwacht men, vooral veel vraag ontstaan naar toestellen met 100 tot 400 stoelen.

De Canadese vliegtuigbouwer Bombardier, die begin deze week bekendmaakte in gesprek te zijn met Fokker, was een van de eerste bedrijven die met een concreet initiatief voor de Chinese markt kwamen. Het bedrijf begint volgende week samen met de Zwitserse luchtvaartmaatschappij Global Aviation een 'executive air charter service' in China. “Het gaat om een op de zakenman toegesneden dienst, waarbij wij aanbieden onze passagiers met kleine toestellen naar meer steden in minder tijd te brengen dan welke andere luchtvaartmaatschappij ook”, verkondigde Bombardier-topman Robert Brown een paar dagen geleden. Volgens luchtvaartanalisten zullen dergelijke initiatieven in 'niche-markten', met name in China maar ook in andere delen van Azië, veel te zien zijn de komende tijd.

China wil zich overigens niet alleen als een importeur van vliegtuigen manifesteren, zo werd de afgelopen dagen nog eens bevestigd. De Chinezen willen ook zelf toestellen ontwerpen en bouwen. Het meest in het oog springende aspect van die ambitie is een inmiddels twee jaar oud initiatief dat China met Zuidkoreaanse vliegtuigbouwers heeft genomen voor een gezamenlijk project. Samen met een westerse partner willen de Aziaten een nieuw straalvliegtuig met 100 stoelen ontwikkelen. Het Koreaanse Samsung en Aviation Industries of China (AVIC) hebben westerse fabrikanten een belang van twintig procent in het project aangeboden in ruil voor technologie-overdracht.

Het project, dat ruim twee miljard dollar kost, maakte in Singapore weer veel tongen los. DASA, dat de afgelopen maanden gezamenlijk met Fokker om deelname heeft gestreden, zei in Singapore dat het nog steeds interesse heeft voor het project, ook al is het Fokker kwijt. Verder hebben ook Boeing, McDonnel Douglas en AIR, het samenwerkingsverband tussen British Aerospace, het Franse Aerospatiale en het Italiaanse Alenia, veel interesse. De Chinezen en de Koreanen hebben hun keuze voor een partner al enige malen uitgesteld. “Dat wijst er op dat er nogal wat onderlinge verdeeldheid is. Zowel China als Korea wil de eindlijn van het nieuwe vliegtuig per se in eigen land hebben,”, legt Nick Cunnigham, luchtvaartanalist van Barclays de Zoete Wedd uit.

Die spanning tussen de Chinezen en de Koreanen groeide de afgelopen weken, nadat Samsung uit Zuid-Korea serieuze interesse toonde voor Fokker. Die interesse zou bij de Chinezen slecht gevallen zijn, zo klonk op de beurs. De Koreanen zouden mèt Fokker wel eens kunnen besluiten alleen verder te gaan, vrezen de Chinezen, die in dat geval een eigen partner moeten zoeken.

Boeing's vice-president Boeskov zei in Singapore dat het Amerikaanse concern “zeer intensief in gesprek is” met de Chinezen. “Natuurlijk hopen wij dat wij de westerse partner voor dit project worden. We zijn zelfs bereid om onze produktielijn voor dit toestel te verhuizen van Seattle naar Azië. Maar wij gaan niet beslissen voor de Chinezen of de Koreanen waar de assemblage uiteindelijk moet plaatsvinden”, aldus de Boeing-directeur.

De vertegenwoordigers van Boeing hebben na alle miljardenorders die het afgelopen jaar in de wacht zijn gesleept, een ijzersterke positie opgebouwd in de luchtvaartwereld. De partij die het sterkst de dupe werd van die ontwikkeling is Airbus Industries, het Europese consortium van vliegtuigbouwers waarin het Duitse Daimler-Benz, British Aerospace, Aerospatiale en het Spaanse Construcciones Aeronautics samenwerken. En juist omdat haar positie leek weg te zakken, kwam Airbus op de Asian Aerospace met een ambitieus initiatief. “Er is nu consensus bereikt bij de vier partners voor het bouwen van de 3XX,” onthulde John J. Leahy, commercieel directeur van Airbus, verwijzend naar de 'superjumbo', waarover al enige tijd gesproken werd.

De 3XX moet een toestel worden met vier motoren en twee etages passagiersdekken. In totaal zou het toestel 550 pasagiers moeten kunnen vervoeren, en wellicht zou een nog grotere, verlengde versie van het model zelfs 800 mensen kunnen transporteren.

Volgens Dietrich Russell, hoofd van Daimler-Benz Aerospace en tevens bestuurslid van Airbus, kreeg de studie naar de superjumbo een nieuwe impuls toen bleek dat Boeing niet alle opdrachten binnenhaalde. “Daaruit maakten wij op dat er vraag is naar toestellen die meer dan 400 passagiers kunnen vervoeren”, aldus Russell. “Het idee achter de 3XX is dat wij geloven dat 25 procent van de inkomsten in de vliegtuigindustrie de komende twintig jaar zal komen uit de produktie van toestellen in de categorie van meer dan 500 stoelen.”

De ontwikkelingskosten van de 3XX, die symbool staat voor de enorme groei die de wereldluchtvaart eind deze eeuw en begin volgende te wachten staat, zullen naar schatting acht miljard dollar bedragen. Maar volgens Airbus zijn er al genoeg geïnteresseerde partijen die zich gemeld hebben. Onder de maatschappijen bevinden zich British Airways, Singapore Airlines, Northwest Airlines en Thai Airways.