Incidenten belasten het partijcongres van PvdA

DEN HAAG, 9 FEBR. De PvdA houdt morgen een congres in Zwolle dat een politieke betekenis belooft te krijgen die veel verder gaat dan het formele belang van deze bijeenkomst. De oorspronkelijke bedoeling van het partijbestuur met dit “inhoudelijke” congres was de markering van een nieuwe fase in de partijvernieuwing. Het congres, in de week dat de PvdA vijftig jaar wordt, zou niet meer de gebruikelijke functie hebben van een reservaat voor amendementenridders en motietijgers. Nee, het zou een fundamenteel debat moeten worden over de toekomst van de sociaal-democratie.

Zo'n bijeenkomst was voor de Haagse partijtop, premier Kok en PvdA-fractievoorzitter Wallage, weliswaar lastig maar toch ook vrijblijvend door het op de toekomst van na de huidige kabinetsperiode gerichte karakter. Het risico dat het partijkader de Haagse PvdA-politici zou hinderen bij het werk-in-uitvoering was gering.

Twee feiten deze week zorgen ervoor dat het congres in de Zwolse Buitensociëteit die relatieve vrijblijvendheid verliest. Dinsdagnacht leed de Eerste-Kamerfractie van de PvdA een nederlaag in het debat over de privatisering van de Ziektewet. Hoewel dit voornemen tot privatisering al was vastgelegd in het regeerakkoord, geaccordeerd door de Tweede-Kamerfractie en het vorige partijcongres, blijft dit een van de onderwerpen waar rechtgeaarde sociaal-democraten, zoals Wallage het noemt, “pukkeltjes van krijgen”. Nu al is duidelijk dat afgevaardigden uit Friesland, Gelderland, Groningen, Noord-Holland en Haarlem morgen zullen proberen verdere ingrepen in de sociale zekerheid te blokkeren. Voordat het kabinet overgaat tot de ook al in het regeerakkoord afgesproken privatisering van de WAO moet volgens deze ontevredenen een grondige discussie plaatshebben in partij, parlement en kabinet. De druk over dit onderwerp wordt verder opgevoerd door enkele tientallen telefoontjes naar het partijbureau van boze leden die dreigen hun lidmaatschap op te zeggen.

Een artikel vanochtend in de Volkskrant van VVD-leider Bolkestein zet het congres op scherp. Bolkestein spoort zijn PvdA-coalitiepartners aan door te gaan met het ombouwen van de verzorgingstaat tot een “waarborgstaat” naar liberaal model. Hij waarschuwt voor “metaalmoeheid” in de coalitie en daarmee indirect voor het einde van de paarse samenwerking. Want zoals bekend verhoogt metaalmoeheid het risico van breuk.

In plaats van een nieuwe fase in de partijvernieuwing, markeert het PvdA-congres op voorhand eerder een nieuwe fase in de interne partijcrisis, die zichtbaar werd met het WAO-drama in 1991. IJkpunt hiervoor is de toenemende afstand tussen de Haagse partijtop die zich volgens ontevreden partijgangers compromissenbouwend compromitteert.

Pag.3: Partijbestuur staat tussen 'het debat' en ontevredenheid

Daartussen zit het Amsterdamse partijbestuur waar de voorzitters Rottenberg en Vreeman nu eens proberen 'het debat' aan te jagen, dan weer de ontevredenheid in de partij in toom te houden. Daarbij is met name partijvoorzitter Rottenberg zelf, die morgen overigens wegens ziekte afwezig zal zijn, weer onderwerp van kritiek, door de wijze waarop hij de afgelopen vijf jaar geprobeerd heeft de partij te vernieuwen. De Leidse hoogleraar Tromp, oud-partijbestuurslid, betichtte onlangs de voorzitters ervan dat zij zich weinig gelegen laten liggen aan de regels van de interne parij-democratie: “In plaats van de voor de (her)vorming van stabiele en democratische organisatiestructuren zorg te dragen hebben de voorzitters van hun beroepspositie en controle over het partijbureau gebruik gemaakt om hun persoonlijke machtspositie te verstevigen en te versterken ten koste van constituionele organen.” De verdeeldheid in de PvdA blijkt ook uit een gisteren gepresenteerde equête onder partijleden: bijna zestig procent van de ondervraagden is het oneens met de stelling dat de partij “eensgezind” is.

Tromp bekritiseerde ook de gevolgde procedure op weg naar het congres van morgen. De afgevaardigden zullen besluiten over een “ontwerpresolutie” (Ideeën voor de toekomst) die gebaseerd is op drie discussie-nota's die vorig jaar verschenen: 'De sociale staat van Nederland', 'De PvdA en de stad' en 'de wonderbaarlijke terugkeer van de solidariteit'. Met name dit laatste rapport, op verzoek van Rottenberg geschreven door directeur Kalma van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, zorgde vorig jaar voor interne ruzie. Kalma kraakt de in zijn ogen te liberale koers van premier en partijleider Kok af en bepleit een revitalisering van het oorspronkelijke sociaal-democratische gedachtengoed. Intern betitelde Wallage het rapport als “bagger”. Tussen Kalma en de Haagse partijtop is het sindsdien niet meer goed gekomen, zoals blijkt uit een vraaggesprek met Kalma deze week in Vrij Nederland. Terwijl de fracties in Eerste Kamer en het Europees Parlement op zijn verzoek reageerden op zijn rapport, zwegen Kok en Wallage het werkstuk dood.

In de partij zijn sinds het uitkomen van de rapporten in september 1995 “honderden discussies” gevoerd, uitmondend in een “congresconferenie” in november vorig jaar, naar aanleiding waarvan ten slotte de concept-resolutie werd vastgesteld die morgen op het congres ter besluitvorming voorligt. Kalma noemt het resultaat “teleurstellend”. “Het is grotendeels een lofzang geworden op het huidige kabinetsbeleid.” En Tromp signaleerde dat de ontwerp-resolutie in werkelijkheid al klaar was voordat de “congresconferentie” werd gehouden. Bovendien heeft alleen Kok de tekst daarna nog gecorrigeerd en goedgekeurd. Tromp: “Het is aan schriftgeleerden vast te stellen in hoeverre de inhoud van de ontwerp-resolutie nog iets te maken heeft met de nota's die eraan ten grondslag zouden moeten liggen.”

Dat Tromp en Kalma in hun kritiek niet alleen staan blijkt uit de congresstukken. Verschillende afdelingen kraken de resolutie in verbeteringsvoorstellen af. Zo schrijft de afdeling Groningen: “Velen zijn van mening dat te weinig recht is gedaan aan de inhoud van de rapporten en de uitstekende discussie die daarover in de partij is gevoerd.” De afdeling Oss noemt de resolutie “oppervlakkig, te beperkt, en niet echt oplossingsgericht”. “Vele vragen worden opnieuw aan ons voorgelegd, voor ons uitgeschoven of niet beantwoord en zo dreigt het congres in Zwolle slechts een klein stapje te worden in een wereld en een land die schreeuwen om een nieuwe visie.” Arnhem meent “dat het geheel een vrij technocratische geest ademt”. Deze afdeling verwijst de ontwerp-resolutie naar de prullenmand: “Het heeft onze voorkeur wel te stemmen over de amendementen maar niet over de resolutie in zijn geheel. Het partijbestuur nodigen we uit om de commentaren te verwerken in een bijgesteld document.”

Deze vernietigende amendementen zijn overigens door het partijbestuur “niet-opgevoerd”, dat wil zeggen dat het congres over deze en andere afwijkende meningen pas kan beslissen als zij expliciet alsnog op de agenda worden geplaatst.

Partijvoorzitter en Tweede Kamerlid Vreeman zei gisteren tijdens een persbriefing dat de uitspraken van het congres wel degelijk van invloed zijn op het dagelijks handelen van de PvdA-politici in Kamer en kabinet. Tegelijkertijd wordt het directe belang van het congres voor de dagelijkse politiek echter gerelativeerd. “Invloed van het congres gaat altijd via de band,” aldus een PvdA-Kamerlid.