De stad, de regio en... het vliegveld

DE OPSPLITSING VAN Rotterdam was een oud idee. In het politieke krachtenveld geïntroduceerd door de burgemeester van die stad, Bram Peper, is het voorstel jarenlang onderwerp geweest van veelvuldig en vaak moeizaam regionaal overleg. Drie motieven lagen aan het plan ten grondslag: schepping van wat gemakshalve een stadsprovincie wordt genoemd, afleiding van het verzet daartegen van de andere gemeenten in het betrokken gebied en verdere verkorting van de bestuurslijnen binnen de historisch ten koste van vroegere randgemeenten uitgegroeide centrale stad. Het was een stap vooruit, maar een die de geschiedenis recht wilde doen. De raadsvoorzitter van de deelgemeente Charlois noemt zich dan ook nog steeds voorstander van het oorspronkelijke in het gemeentelijk referendum verworpen opsplitsingsplan.

De PvdA en D66 hebben zich nu in een moeilijk parket gemanoeuvreerd. In Rotterdam zelf waren zij tot aan het referendum fervent voorstander van opsplitsing. In de Tweede Kamer betuigden zij hun steun totdat de Rotterdamse partijgenoten na het referendum ertegen in opstand kwamen. D66 heeft het vervolgens nog even geprobeerd met een voorstel voor een provincie Zuid-Zuid-Holland, maar die oplossing klonk teveel als een windstreek om op zo korte termijn ernstig te worden genomen.

Het resultaat dreigt nu te worden: afwijzing door beide regeringspartijen van het, inmiddels aangepaste, wetsontwerp tot vorming van een stadsprovincie in de Rijnmond en mogelijk verwerping door de Tweede Kamer. Daarmee wordt niet alleen de Rotterdamse impasse volledig, maar ook wordt de regiovorming elders in het land verder belast. En wat een tafereel, gisteren in de Tweede Kamer: de kinderachtige manier waarop de woordvoerder van de PvdA, Van Heemst, de 'eigen' staatssecretaris Van de Vondervoort de zwartepiet probeerde toe te spelen.

NIET ALLEEN DAT nu vele jaren ambtelijke en plaatselijk politieke voorbereiding door de schoorsteen dreigen te gaan, de ernstige problemen die Rotterdam en zijn havengebied ondervinden om aan de eisen van de 21ste eeuw te voldoen, raken steeds verder verwijderd van een oplossing. De narigheid is natuurlijk veroorzaakt door het organiseren van een referendum op een zo laat moment en door de bestuurlijke afstand tussen gemeente en parlement.

In Nederland beslist de nationale volksvertegenwoordiging over de gemeentelijke (her)indeling, niet de gemeenteraad. Maar partijen die de volksraadpleging in haar algemeenheid wensen te beschouwen als een welkome aanvulling op de vertegenwoordigende democratie hebben het zich niet durven veroorloven de Rotterdamse uitspraak naast zich neer te leggen.

Doorgaans leidt gemeentelijke herindeling tot woedend verzet in betrokken gemeenten. Doorgaans ook laat de Tweede Kamer het hogere nationale en regionale belang prevaleren boven dat verzet.

Maar nu het Rotterdam is dat dwars ligt en daaraan ook nog langs de weg van de directe democratie uiting heeft kunnen geven, gaat een vermoedelijk beslissend deel van de Kamer door de knieën. Alle gemeenten zijn gelijk, maar sommige zijn meer gelijk dan andere, zo blijkt. Uiteindelijk dreigt het Rotterdamse verzet de eigen stad en de eigen regio als een boemerang te treffen.

...het vliegveld

ROTTERDAM BESCHIKT over een eigen vliegveld, Zestienhoven, en dat is het onderwerp van eindeloos gemeentelijk geharrewar. De Rotterdamse gemeenteraad is al jaren over de plaats en omvang van het vliegveld verdeeld. Het is een kwestie die tussen lokale en nationale belangen heen en weer wordt geslingerd, er zijn lastige afwegingen mee gemoeid wat betreft de infrastructuur, ruimtelijke ordening en het milieu. Na jaren van malaise neemt het gebruik van het vliegveld toe met meer lijndiensten, meer bestemmingen, meer passagiers en vracht - en meer klachten over geluidsoverlast.

Zestienhoven ligt politiek gevoelig, vooral binnen de PvdA. Nadat het voorstel van het vorige kabinet (ondanks verzet van twee PvdA-ministers) voor een “bescheiden luchthaven” bij Rotterdam begin 1994 in de Kamer min of meer bij toeval was gesneuveld, ging de PvdA (tegen de zin van lijsttrekker Hans Simons) de gemeenteraadsverkiezingen in met het standpunt dat Zestienhoven onder alle omstandigheiden dicht moest. Inmiddels zijn er plannen gepresenteerd voor een nieuw vliegveld aan de noordrand van Rotterdam of op de Maasvlakte en vorig jaar besloot PvdA-wethouder Kombrink (ruimtelijke ordening en grondzaken) vast te houden aan het oude vliegveld in afgeslankte vorm. Daarvoor heeft hij gisteren de steun gekregen van de Rotterdamse gemeenteraad.

Zestienhoven moet een beetje dicht en een beetje open blijven. Geen nacht-, reclame- en sportvluchten meer, wel een beperkt zakelijk verkeer. Zo is het dus gesteld met de luchthavenpolitiek in de grootste havenstad ter wereld. ZESTIENHOVEN IS niet alleen de speelbal van de gemeentelijke verwarring. Het probleem van Rotterdam is dat het zo dicht bij Schiphol en zo ver van Den Haag af ligt. Als ooit de flitstrein met hoge snelheid door Nederland gaat rijden, is de reistijd van Rotterdam naar Schiphol geen factor van betekenis meer. Maar dat neemt niet weg dat een grootstedelijk gebied met wereldambities veel baat heeft bij een eigen vliegveld voor regionale verbindingen. Zoals ook in andere metropolen blijkt, hebben regionale vliegvelden een reden van bestaan. De rol van Schiphol, exploitant van Zestienhoven voor de symbolische som van een gulden per jaar, is in dit verband dubbelzinnig. Schiphol heeft geen belang bij concurrentie van een andere luchthaven, wel bij een winstgevende exploitatie.

In de dichtbevolkte regio Rotterdam en gezien de uitbreidingsplannen voor woningbouw ligt Zestienhoven op de verkeerde plaats. Het Rotterdamse bedrijfsleven heeft dan ook gepleit voor de verhuizing van het vliegveld naar een plaats aan de noordrand van de stad waar de overlast aanzienlijk minder zal zijn. Maar dat plan is vermalen. De Rotterdamse politiek weet zich nog steeds geen raad met de uitdagingen van vervoer, economie, huisvesting en milieu. Het compromis van de gemeenteraad offert de geit en de kool op. Gevraagd na een kwart eeuw oeverloze discussie: een nieuw vliegveld.