Bosnische vrede in gevarenzone beland

Het vredesproces in Bosnië is in zijn diepste crisis beland sinds de parafering van het vredesakkoord in Dayton, november vorig jaar. De vrede had tot groeiend wederzijds vertrouwen moeten leiden. Het tegenovergestelde is het geval. Alle drie de oorlogspartijen zijn voluit op de rem gaan staan. Bemiddelaars als Richard Holbrooke en Hans Koschnick zullen - respectievelijk in het conflict tussen de Bosnische Serviërs en de Bosnische regering in Sarajevo en in het conflict tussen de Bosnische Kroaten en de Bosnische moslims in Mostar - de komende dagen hun hele gewicht in de schaal moeten werpen om te voorkomen dat de vrede teloorgaat.

Het vredesproces is ontaard in cynisch speculeren door de drie partijen. De Bosnische regering ligt dwars door te verzwijgen hoeveel Servische krijgsgevangenen ze nog heeft, door haar weigering gevangenen vrij te laten als het Rode Kruis hen heeft ontdekt, en door twee hoge Servische officieren als verdachte oorlogsmisdadigers op te pakken toen die bij toeval in haar handen vielen. Sarajevo schendt met het vasthouden van de krijsgevangenen het vredesakkoord, maar speculeert op de steun van de internationale gemeenschap en die van het VN-tribunaal voor de berechting van oorlogsmisdadigers.

De Bosnische Serviërs hebben uit woede over de arrestatie van hun militairen alle contacten met de vredesmacht IFOR verbroken. Ze schenden daarmee het akkoord van Dayton. Sterker, ze hebben de voortgang van het hele vredesproces stilgelegd, want zonder overleg geen vredesproces. Ook zij speculeren, door er van uit te gaan dat de internationale gemeenschap zich geen vastlopen van het vredesproces kan veroorloven en de druk op Sarajevo zal vergroten. De crisis komt de leiding van de Bosnische Serviërs bovendien niet slecht uit: de afgelopen weken is de positie van hun leider Karadzic door interne ruzies gevaar gaan lopen; de crisis kan de gelederen weer sluiten.

De Bosnische Kroaten van hun kant hebben met de excessen van Mostar, woensdag, hun grenzen afgebakend: het moet voor eens en voor altijd uit zijn, vinden ze, met de pogingen van de Europese Unie om Mostar te verenigen. Mostar moet van de Kroaten verdeeld blijven in een 'hoofdstad' van het Bosnische deel van Kroatië enerzijds en een getto voor de 57.000 moslims anderzijds.

Van de drie partijen gedragen de Bosnische Kroaten - en op de achtergrond de Kroatische president Tudjman - zich het meest cynisch en het meest gewelddadig. EU-administrateur Koschnick werd in Mostar woensdag in zijn auto anderhalf uur belegerd, beledigd en bedreigd door demonstranten die door het Kroatische gemeentebestuur per bus waren aangevoerd en opgestookt. Demonstranten dansten op zijn motorkap, schopten tegen zijn auto, riepen “Hang hem op!” en scholden hem uit voor “alcoholicus” en “communist”. Zij beschoten zijn auto - in het gepantserde koetswerk werden later tien kogelinslagen geteld - en zij bestormden en plunderden zijn kantoor. De Kroatische politie stond erbij en keek ernaar, maar greep niet in.

Na woensdag is in de Bosnisch-Kroatische en de Kroatische media een haatcampagne tegen de EU en het buitenland in het algemeen losgebarsten. Het blad Slobodna Dalmacija bepleitte gisteren een verbreking van alle contacten met de EU en de internationale gemeenschap in het algemeen.

Slobodna Dalmacija zou zijn zin kunnen krijgen. De Amerikaanse minister Christopher dreigde Kroatië vorige week met een internationaal isolement als het het vredesproces blijft saboteren. Economische sancties en een politiek isolement zouden, zo menen de Amerikanen, Tudjman wellicht over de streep van de vrede kunnen trekken zoals ze zijn Servische collega Milosevic uiteindelijk tot vredesduif hebben gemaakt. Ook het Duitse geduld met Tudjman raakt op.

In Mostar staat - meer dan ooit - de toekomst van de moslim-Kroatische federatie op het spel. “Als Mostar verdeeld blijft, zal onherroepelijk heel Bosnië uiteenvallen”, zei gisteren ex-premier Silajdzic van Bosnië niet zonder reden. En de ruzie tussen de Bosnische Serviërs en de Bosnische regering zet de vrede elders in Bosnië op de tocht. Geen wonder dat de Amerikanen op de valreep - dat wil zeggen: vlak voor zijn vertrek uit de diplomatie - hun zwaarste wapen uit de kast hebben gehaald: Richard Holbrooke, die dit weekeinde met zijn muscle diplomacy gaat proberen de impasse te doorbreken.

    • Peter Michielsen