Nooit meer beduimelde negatieven

Kodak, Fuji, Nikon, Canon en Minolta introduceren een nieuw systeem van fotocamera's, film en afdrukmachines, gebaseerd op een film van 24 mm breed die zowel magneetband als fotografische film is.

Iedere Nederlander schiet jaarlijks 1,22 filmrolletje vol, met op ieder filmpje gemiddeld 27 beelden. In 83% van de huishoudens ligt minstens één camera. Op 7200 plaatsen is film te koop. De Nederlanders spendeerden vorig jaar een miljard gulden aan film, camera's, fotolijstjes en -albums. Vijf jaar geleden was de omzet nog 1,3 miljard gulden, maar voor dat geld werden minder foto's afgeleverd. Het volume van de markt groeit, maar de waarde daalt, dankzij afwerkcentrales die zelfs renderen als ze afdrukjes voor 39 en 49 cent leveren.

Toch kan de massamarkt nog massaler, vonden vijf jaar geleden de managers van de grootste filmproducent Kodak en zij vroegen de kiekjesschieters naar hun klachten en behoeften. De wensen waren: een betere beeldkwaliteit, een lichtere en kleinere camera, een makkelijker in te leggen film, formaatkeuze van de afdrukken en verlost zijn van schoenendozen vol negatiefstroken.

Kodak zegt met het in april in Nederland te introduceren Advanced Photo System (APS) in een klap alle problemen op te lossen. Het systeem omvat nieuwe film, kleinere filmcassettes, compactere camera's, aangepaste afwerkapparatuur, meerdere afdrukformaten en negatieven die in de oorspronkelijke cassette worden geleverd. Naast het gemak voor de kiekjesmaker biedt APS fabrikanten en fotovakhandel perspectieven op grotere omzet.

Concullega's

APS komt uit de koker van Kodak. Dit Amerikaanse fotobedrijf bezit 60% van de 76 patenten waarmee APS is afgeschermd. Maar het bedrijf probeert niet te vervallen in de fouten waardoor vroegere nieuwe filmformaten voor de massamarkt (de compactcassette, de disc) mislukten. Met de 'concullega's' Fuji, Canon, Nikon en Minolta zijn - zoals in de elektronicamarkt vaak gebeurt - afspraken gemaakt om van APS een wereldstandaard te maken die krachtig in de markt wordt gezet. De vijf firma's verkopen vanaf 22 april camera's en films voor het nieuwe systeem. Ander fabrikanten (moeten) wachten tot het najaar. APS is bedoeld voor de massamarkt die wordt beheerst door kleurenafdrukjes. Onbekend is of er ooit een zwart-wit-film in het nieuwe formaat wordt uitgebracht.

De overstap op APS begint met de aankoop van een nieuwe camera. De APS-film in de APS-cassette past nergens anders in. Kodak Nederland weet zeker dat in april alle fotografen 's nachts de APS-films kunnen laten afwerken. De grote afwerkcentrales hebben dan voor 50.000 tot 100.000 gulden een printmachine omgebouwd, of zelfs een hele nieuwe machine geïnstalleerd die ook het APS-formaat kan verwerken. De meeste snelservicelabs kijken de kat nog even uit de boom.

Het lag voor de hand om bij een nieuw fotografiesysteem aan computers en digitale opslag te denken. Maar die stap was te groot. Een gedigitaliseerde scherpe kleurenfoto is, bij een verantwoorde beeldcomprimatie, een bestand van ongeveer 2,5 megabyte. Professionele digitale camera's, gebaseerd op bestaande kleinbeeldreflexen, maar met vergroot camerahuis, kunnen tegenwoordig een tiental foto's opslaan. De prijs is echter nog niet beneden de 50.000 gulden gedaald. Ze zijn gewild bij persfotografen die hun opname via een modem direct naar een opdrachtgever sturen. Maar de massamarkt wordt pas digitaal als de camera's kleiner, lichter en hanteerbaarder zijn en de prijs een factor 100 tot 1000 is gedaald.

Niet het beeld, maar de verwerking is binnen het Advanced Photo System gedigitaliseerd. De APS-film is 24 mm breed. Er staan negatieven op van 16,7 bij 30,2 mm, 40 % kleiner dan de kleinbeeldnegatieven van 24 bij 36 mm. Het kleinere negatiefformaat maakt een kleinere camera mogelijk, door de kleinere cassette, maar ook doordat de lenzen een kortere brandpuntsafstand kunnen hebben en dan dichter bij het filmoppervlak zitten. De film zelf is gemaakt van onthard polyethyleennaftalaat (APEN), ook gebruikt voor tape in DAT-recorders en een chemisch broertje van het polyethyleentereftalaat (PET) waar de bestaande kleindbeeldfilms van zijn gemaakt. Ze rekken minder en zijn bestand tegen trekken en duwen.

Kleinbeeldcamera's trekken de film uit de oude kleinbeeldcassette, met tandradertjes en door bevestiging van de film aan de opwindspoel. De APS-camera's duwen de film uit de cassette de camera in. Dat spaart ruimte, want het transportmechanisme hoeft alleen nog maar rond de cassette te worden gebouwd. De hele film is behalve met lichtgevoelig materiaal ook bedekt met een doorzichtig magnetisch laagje. APS-film is dus ook een brede, spaarzaam met metaaldeeltjes bedekte geluids- of videoband. De opslagcapaciteit voor digitale data op de hele film is 1,4 Mb. Het merendeel van de magnetische opslag is gereserveerd voor toekomstige toepassingen, zoals geluidsopnamen bij de foto, of ingesproken commentaar. Apparatuur daarvoor is in ontwikkeling.

Voorlopig gebruiken duurdere APS-compactcamera's en de ontwikkelcentrales alleen de randen, waarop 128 kb past. Een magnetische schrijfkop zet tijdens het filmtransport na iedere opname maximaal 3 kilobytes informatie over gebruikt diafragma, sluitertijd, ingestelde afstand, flitsgebruik en gemeten contrast met datum en tijd op een negatiefrand. De goedkoopste compactjes hebben geen schrijfkop en zetten alleen het gekozen opnameformaat optisch op de negatiefrand.

Op de APS-camera's kan de fotograaf kiezen uit drie opnameformaten: het oude kleinbeeldformaat met lengte-breedte-verhouding 4:3 (voor portretten), het speelfilm- of breedbeeld-TV-formaat (verhouding 16:9, voor groepsfoto's) en het panoramaformaat (verhouding 3:1, landschappen). Een knopje bij de zoeker wijzigt het zoekerformaat, maar het negatief blijft steeds 30 bij 17 mm. Bij het afdrukken leest de printmachine van de negatiefrand op welk formaat hij moet printen. Het breedbeeldformaat is het negatiefformaat. Voor het afdrukken van ouderwetse 4:3 foto's versmalt de printer de breedtekaders van het vergrotingsraam. Om panoramaformaat te krijgen verbreedt de printmachine de kaders, terwijl de machine bovendien het brandpunt van de vergrotende lens verkleint. De APS-printmachine kan daardoor snel (10.000 tot 20.000 per uur) vanaf een grote rol fotopapier drie formaten foto's printen.

Photo Player

De APS-printmachine gebruikt de randinformatie om kleur en belichting van de afdruk te optimaliseren. Een printmachine meet het licht dat door het negatief valt in vijf gebieden: in de vier kwadranten (linksonder, rechtsonder, rechtsboven en linksboven) en in het centrum. Zijn de bovendelen bijvoorbeeld donker en de onderkwadranten licht en vertelt de negatiefrand dat de camera op oneindig en op panorama was ingesteld en is er niet geflitst, dan besluit de software van de printmachine dat er een landschap is gefotografeerd en optimaliseert de belichting op de lichte onderste delen van het negatief. Ieder negatief wordt apart beoordeeld. De printerinstellingen worden op de negatiefrand weggeschreven, zodat bij nabestellingen de foto weer hetzelfde wordt afgedrukt.

De kiekjesmaker krijgt behalve de afdrukken op een van de drie formaten ook een indexprint mee naar huis. Daarop staan alle foto's klein afgebeeld, met het ingestelde zoekerkader. De ontwikkelde film gaat in de oorspronkelijke cassette naar de klant terug. De klant raakt de negatieven nooit zelf aan, tenzij hij de cassette kraakt. Bij nabestellen is dat handig. De klant gaat met indexprint en gelijkgenummerde cassette naar de fotograaf en zegt welke negatiefnummers hij bijbesteld wil hebben. Zelfs vergrotingen en uitsnedes worden makkelijker te bestellen. Fuji levert een Photo Player die volgens de importeur bij geen fotovakhandelaar op de toonbank mag ontbreken. Het apparaat scant de hele film in ongeveer 2 minuten en daarna zijn vergrotingen in alle gewenste uitsneden op een TV-scherm aan te wijzen. De afdruk die een klant wenst wordt op de magneetrand van ieder negatief weggeschreven. De fotograaf stopt de cassette in de printmachine. DIe klaart het werk verder volautomatisch. Wegschrijven van de gescande film naar floppy disc, CD-ROM of verwisselbare harde ZIP-schijven is ook mogelijk.