Christen-joden keren hun kerk de rug toe

Gereformeerd predikant dr. Simon Schoon is sinds vorige week niet alleen de geestelijke hoeder van zijn kerkgemeente in Gouda, hij is ook kerkelijk hoogleraar in Kampen. Daar zal Schoon de joods-christelijke betrekkingen bestuderen. De belangstelling voor die joods-christelijke dialoog mag dan volgens Schoon “wat over haar top heen” zijn, men wil nog altijd informatie over de joodse manier van omgaan met bijbel en traditie. Gelukkig, meent de nieuwe Kampense hoogleraar, want je zou de mensen de kost moeten geven die “formeel wel erkennen dat Jezus joods was, maar aan die erkenning verder geen enkele betekenis willen geven. Voor hen maakt het niet veel uit of Jezus eskimo of jood was. Zolang zijn uniciteit maar niet wordt aangetast”.

Ook joodse geleerden houden zich intensief bezig met de joods-christelijke dialoog - onder meer met wat de in 1913 in Duitsland geboren Israelische godsdienstwetenschapper, Schalom Ben-Chorin, de Heimholung Jesu heeft genoemd. Daarbij gaat het erom Jezus van zijn puur christelijke imago en Europees jasje te ontdoen en hem zijn joodse identiteit terug te geven. Onder Jezus' thuisbrengers geniet niet alleen Ben-Chorin veel bekendheid, maar worden ook joodse denkers gerekend als de beroemde Martin Buber (1878-1965), David Flusser (die een uitgebreid oeuvre over de joodse oorsprong van het christendom op zijn naam heeft staan) en Pinchas Lapide (een joodse uitlegger van het Nieuwe Testament). Verder worden in dit verband met eerbied de namen genoemd van de Nederlandse rabbijn, prof. Yehuda Aschkenazy in Hilversum en van wijlen rabbijn Jacob Soetendorp.

Er is meer aan de hand. Volgens Schoon is er niet alleen sprake van een liefdevolle, christelijke interesse voor het joodse erfgoed, er zijn ook steeds meer christen-joden die het christelijk geloof en de kerk voor gezien houden en terugkeren naar hun joodse wortels. “Je kan gerust van een trend spreken”, zegt Schoon. Hij heeft daarbij de joden op het oog die in de Tweede Wereldoorlog christen zijn geworden. Een van hen is de 66-jarige George Cassuto in Bunnik. Sinds een paar maanden is hij geen christen meer maar is hij teruggekeerd naar het jodendom. Het Nieuw Israëlietisch Weekblad (NIW) en Woord & Dienst, een veertiendaags magazine van de hervormde, gereformeerde en lutherse kerken, hebben uitvoerig over Cassuto's stap bericht. Hij was namelijk bijna veertig jaar predikant. Eerst was Cassuto vlootpredikant bij de Koninklijke Marine, vervolgens studentenpredikant in Groningen en daarna plaatselijk dominee in Ten Boer, Dieren, Bilthoven, Oud-Beijerland en Driebergen. Nu meent hij dat er een eind is gekomen aan zijn 'onderduiktijd'. Hij zegt dat hij pas sinds kort weer helemaal voluit jood kan en mag zijn.

Dat hij jood is, hoorde Cassuto (1929) in 1941 - de dag waarop zijn vader werd gearresteerd. Toen heeft zijn moeder het hem verteld. Kort daarop moest het gezin onderduiken en kreeg Cassuto op zijn onderduikadressen een blik in het christelijke leven. Met als uiteindelijk gevolg dat hij na de oorlog theologie ging studeren en dominee werd.

Natuurlijk viel het hem vorig jaar niet licht om voor de kerk te bedanken waarmee hij zich bijna vijftig jaar verbonden had gevoeld. Toch was die beslissing om de kerk te verlaten, naar zijn zeggen de meest praktische oplossing. Hij voelde zich al heel lang meer jood dan christen. Volgens Cassuto bestaan er geen christen-joden. “Je bent christen of je bent jood. Voor mij was die keuze snel gemaakt”, zegt hij in het eerste nummer van Woord & Dienst van 1996. Hoewel Cassutos terugkeer tot het jodendom zijn functioneren als hervormd predikant niet in de weg stond, was zijn kerklidmaatschap wel een belemmering om de joodse wereld binnen te komen. Dus moest hij zich niet alleen bekeren, maar daaruit ook de consequentie trekken de kerk te verlaten. Dat deed de ex-dominee dus. Want juist de joodse gemeenschap zou Cassuto de rest van zijn leven zo graag willen dienen.