China bindt opnieuw strijd aan met verdovende middelen

Het drugsprobleem in China, vóór de communistische machtsovername van 1949 het land van de opiumkit, is weer zo groot dat de Amerikaanse federale inlichtingendienst FBI onlangs heeft aangekondigd een kantoor te openen in Peking. De Chinese regering erkent inmiddels het gevaar en heeft haar campagne tegen drugsverslaafden en handelaren, met nog enkele weken te gaan tot de traditionele Chinese nieuwjaarsviering, opgevoerd zodat het nieuwe jaar met een schone lei kan worden begonnen.

XIAN, 8 FEBR. De leider van het Hansenxia-afkickcentrum voor drugsverslaafden in Xian, de hoofdstad van de Centraal-Chinese provincie Shaanxi, schudt zijn hoofd. Hij weet redelijk nauwkeurig te vertellen over het drugsbeleid in Nederland, maar vindt dat beleid maar niks. “Hoe is het mogelijk dat verdovende middelen vrij verkrijgbaar zijn in Nederlandse cafés?”, zegt hij afkeurend. “Geen wonder dat er verslaafdheid bestaat in jullie land.”

Maar ook China kent een drugsprobleem dat, ondanks het rigide beleid van de Chinese autoriteiten, met tienduizenden verslaafden per jaar toeneemt. De gedwongen werkkampen waar verslaafden met harde hand worden 'gecorrigeerd' en de publieke veroordeling van drugskoeriers die vrijwel zonder uitzondering de doodstraf krijgen, mogen niet baten.

Schoorvoetend heeft de Chinese regering de afgelopen jaren moeten toegeven dat China niet meer vrij is van verdovende middelen, zoals vanaf 1952, drie jaar na de communistische machtsovername, wordt beweerd. Het land, dat toentertijd hardhandig vrijwel een einde maakte aan de massale opiumverslaving van ruim twintig miljoen onderdanen, is een nieuwe strijd begonnen tegen de opkomst van verdovende middelen.

Maar de tijden zijn veranderd. De drugswereld laat zich niet meer zo gemakkelijk knechten als 45 jaar geleden, wat deels het gevolg is van het gebruik van veel agressievere verdovende middelen. Tegenwoordig spuiten Chinese verslaafden heroïne. Stoppen is lastiger dan in het verleden, toen alleen opium werd gerookt.

En met de komst van sterkere drugs is ook de wereld waarin zij worden verhandeld verhard. Een inmiddels bekend voorbeeld daarvan is het massale optreden van de Chinese politie in het plaatsje Pingyuan in de zuidelijke grensprovincie Yunnan. In de zomer van 1992 bestormden tweeduizend man van de volkspolitie in tanks en bewapend met machinegeweren en vlammenwerpers het stadje om eens en voor altijd een einde te maken aan de drugshandel.

De drugsbazen in Pingyuan waren echter niet van plan zich zomaar over te geven. Via ondergrondse gangenstelsels en gefortificeerde huizen en met behulp van granaten en automatische wapens wisten zij de politiemacht geruime tijd bezig te houden.

Pagina 4: Grote drugsbazen in China laten niet met zich sollen

De strijd tegen de drugshandel in China is gevaarlijk, met name in de provincie Yunnan, die een lange grens met Birma deelt en waar een van 's werelds snelst groeiende smokkelroutes loopt. Zo doet een onbevestigd verhaal de ronde dat enkele jaren geleden een politiefunctionaris van Wenshan, in hetzelfde district als Pingyuan, de opdracht had gegeven tot de arrestatie van een drugsbaas. Die bleek echter niet met zich te laten sollen. De volgende dag werd het hoofd van de politiefunctionaris aangetroffen op de spitse punt van een boomstam.

De Chinese autoriteiten hebben inmiddels begrepen dat enkel een harde aanpak van drugsbazen en smokkelaars niet voldoende is. Ondanks de verscherpte controle van politie en justitie is het aantal officieel geregistreerde verslaafden toegenomen van 70.000 in 1989 tot 380.000 mensen vorig jaar. Internationale antidrugsorganisaties schatten het werkelijke aantal op 1,25 miljoen.

Via een grootscheepse campagne proberen de autoriteiten de bevolking ervan te doordringen dat drugsgebruik gevaarlijk is. Zo zijn speciale tentoonstellingen ingericht met gruwelijke foto's van misvormde slachtoffers van drugsgeweld en overdoses. Maar wat in China de tongen pas echt deed loskomen, was een achtdelige televisieserie over de gevaren van het gebruik van heroïne. Met de creperende verslaafden, vluchtende smokkelaars en schietende politie die vorige zomer wekelijks over het scherm rolden, kreeg China zijn eigen portie reality-tv voorgeschoteld. Het land zat aan de buis gekluisterd. Ondanks een aangekondigde herhaling besloot het ministerie van Openbare Veiligheid echter op het laatste moment de uitzending uit de lucht te halen; de filmmakers hadden verzuimd de betrokken politiefunctionarissen te camoufleren en drugscriminelen zouden op slechte ideeën kunnen worden gebracht.

De antidrugscampagne die de laatste jaren door China waart, wordt nog het beste gevoeld in de moslim-buurten van China's grote steden. In Xian bijvoorbeeld, is de buurt rond de moskee in het centrum van de stad, waar een grote moslim-gemeenschap woont, de beste plaats om heroïne of hasjiesj te kopen. Een bebaarde schapevleesverkoper met een kanten muts vertelt hoe razzia's van de politie daartegen in hun werk gaan. “Meestal komt de politie in alle vroegte. De weg wordt afgezet, mensen worden uit hun bedden gehaald en alles wordt binnenste buiten gekeerd. Wordt iets gevonden, dan moet de eigenaar mee. Soms zien we hen terug, anderen verdwijnen voorgoed.”

Volgens de schapevleesverkoper is de handel in verdovende middelen zeer lucratief. Bijna ieder lid van het Oeigoeren-volk dat op bezoek gaat bij familie in de westelijke moslim-provincie Xinjiang, neemt op de terugweg een paar gram hasj mee. De risico's worden voor lief genomen.

Zij die onder invloed zijn en worden gepakt, worden zonder vorm van proces veroordeeld tot drie maanden verplicht afkicken in een van de 250 rehabilitatiecentra die China rijk is. Daarna worden ze weer de straat op gestuurd en moeten vrienden en familie ervoor waken dat de ex-verslaafden niet opnieuw aan de drugs gaan. Maar doorgaans zijn er geen vrienden of familie en raken de meesten binnen korte tijd opnieuw verslaafd.

Het hoofd van het Hansenxia-rehabilitatiecentrum in Xian geeft toe dat het een probleem is. “Als deze mensen voor de tweede keer worden opgepakt verdwijnen ze voor drie jaar achter slot en grendel in een speciaal werkkamp”, vertelt hij. Maar zelfs dan is de kans dat de verslaafden weer volledig 'zonder' kunnen erg klein.

De personeelsleden van het rehabilitatiecentrum kunnen daar overigens niet wakker van liggen. Als ambtenaren in dienst van het ministerie voor Openbare Veiligheid hebben ze het werk in het centrum toegewezen gekregen en de meesten van hen zitten gewoon hun tijd uit.

Desondanks weet het hoofd waarover hij praat. “Ik kan het de meeste jonge mensen die hier vastzitten niet kwalijk nemen”, zegt hij. “Het zijn doorgaans werkloze jongeren op zoek naar een avontuurtje, die meestal niet weten waar ze aan zijn begonnen.” Volgens het hoofd is onwetendheid de grootste boosdoener. “Toen China eind jaren zeventig zijn deuren opende voor het buitenland was het zeer ontvankelijk voor nieuwe produkten en ideeën. Verdovende middelen behoorden daartoe. Dertig jaar lang waren drugs immers niet te verkrijgen in China. De mensen waren zich niet meer bewust van de gevaren.”

De 35 patiënten van Hansenxia worden, overeenkomstig de Chinese wetgeving, beschouwd als criminelen. Achter stevige tralies en in gestreepte gevangenispakken ondergaan zij een zware training. Dagelijks volgen zij een strak programma waarin ideologische scholing en lessen in lichaamsverzorging en recht de centrale thema's zijn. Afkicken gaat met behulp van Chinese medicijnen.

Het hoofd van het rehabilitatiecentrum kan zich echter niet herinneren dat een van zijn 'gedetineerden' 'clean' is gebleven na drie maanden behandeling. “Beginnen ze toch weer te spuiten dan worden ze onherroepelijk opgepakt en naar een werkkamp gestuurd. Niets helpt.”

De Chinese autoriteiten richten zich dan ook hoofdzakelijk op een gewelddadige aanpak. Ruim vier jaar geleden, tijdens een drugsconferentie in Peking, verzekerde het hoofd van de staatscommissie voor narcoticabestrijding, Wang Fang, dat China op die manier binnen drie jaar een oplossing zou hebben gevonden voor het drugsprobleem.

Maar ondanks genadeloze straffen (vorig jaar werden 466 drugscriminelen geëxecuteerd, meer dan 6.000 arrestaties verricht en drie ton verdovende middelen inbeslag genomen) kan niemand zo'n belofte nakomen.

    • Floris-Jan van Luyn