Boerenpartij slaagt er niet in van problemen SLD te profiteren; Kwasniewski winnaar in Poolse crisis

In Polen is de kou even uit de lucht: de crisis die ontstond toen eind december de aftredende president Lech Walesa premier Józef Oleksy beschuldigde van spionage voor Rusland, is althans voorlopig voorbij. Oleksy is afgetreden en opgevolgd door Wlodzimierz Cimoszewicz, en na een week van ruzies en touwtrekken zijn de regeringspartijen, het ex-communistische Verbond van Democratisch Links (SLD) en de Boerenpartij PSL, het eens geworden over de samenstelling van het nieuwe kabinet.

Maar echt voorbij is de crisis nog niet. Oleksy, inmiddels SLD-voorzitter, moet zich nog verantwoorden en de spionage-affaire kan Polens grootste partij nog heel wat schade berokkenen. Erger nog is dat de toch al weinig soepele samenwerking tussen de SLD en de PSL de afgelopen weken verder onder druk is komen te staan.

In december al irriteerde de Boerenpartij de grote coalitiepartner door haar gebrek aan solidariteit met de in verlegenheid gebrachte Oleksy. Die irritatie werd nog groter toen de Boerenpartij na Oleksy's aftreden de functie van premier opeiste en die eis tot het bittere einde volhield - het eind dat kwam toen president Kwasniewski de knoop doorhakte en Wlodzimierz Cimoszewicz totpremier benoemde omdat de twee partijen er niet uit kwamen.

De irritatie tussen SLD en PSL liep nog verder op in de moeizame onderhandelingen over de samenstelling van de nieuwe regering. De PSL maakte bezwaar tegen vijf ministers. Minister van Financiën Kolodko moest weg, vonden ze. De Boerenpartij voelt niets voor zijn economische plannen, het zogenoemde Pakket 2000. Kolodko, een radicale hervormer, wiens denkbeelden ook velen in de SLD te ver gaan, wil de inflatie bestrijden en het begrotingstekort drukken en tegelijk de inkomstenbelasting verminderen. Volgens de PSL ondermijnt dat de economische groei en kan het ten koste gaan van sociale programma's. Uiteindelijk moest de PSL instemmen met Kolodko's aanblijven. Maar het gevecht over 'Pakket 2000' moet nog beginnen, en dat wordt de grootste horde die de regering dit jaar moet nemen.

De PSL wilde ook af van de eveneens hervormingsgezinde minister van privatisering, Wieslaw Kaczmarek, die volgens de Boerenpartij veel te liberaal is. Kaczmarek, de architect van het grote massa-privatiseringsplan, zou 's lands rijkdommen aan buitenlandse investeerders verkwanselen. Ook op dit punt won uiteindelijk de SLD: Kaczmarek blijft aan. De enige concessie die Pawlak c.s. uit het vuur sleepten was de belofte, dat alle privatiseringsplannen door het hele kabinet moeten worden goedgekeurd, en niet langer alleen door de minister van privatisering.

De drie andere ministers tegen wier aanblijven de PSL bezwaar maakte, waren die van Justitie, Jerzy Jaskiernia, een oude communistische apparatsjik die de belangen van de SLD te nadrukkelijk zou hebben bevorderd, die van Binnenlandse Zaken, de pas zes weken geleden benoemde Jerzy Konieczny, die de zaak-Oleksy niet goed zou hebben behandeld, en die van Onderwijs, Ryszard Czarny, die, hoewel zelf afkomstig uit de Boerenpartij, in eigen kring omsteden was.

In het nieuwe kabinet - met elf SLD- en negen PSL-ministers - keren deze drie ministers niet terug. Justitie ging naar de partijloze opperrechter Leszek Kubicki (in plaats van naar een door de PSL voorgestelde kandidaat), Binnenlandse Zaken naar SLD-lid Zbigniew Siemiatkowski, een vertrouweling van president Kwasniewski, en Onderwijs naar SLD-lid Jerzy Wiatr. Minister van Arbeid Leszek Miller - ook hij is een vriend en vertrouweling van de president - werd bevorderd tot stafchef van de regering. Hij wordt opgevolgd door een PSL-lid en oud-activist van Solidariteit.

Daarmee is de regeringscrisis uiteindelijk geëindigd in een gevoelige nederlaag van de PSL. Meer nog: het lijkt erop dat president Kwasniewski de grote overwinnaar van de crisis is geworden. In reële termen heeft de premier in Polen meer macht dan de president, en het feit dat die functie nu wordt uitgeoefend door de door hemzelf aangewezen Cimoszewicz in plaats van door de in december 'geërfde' Oleksy vergroot de invloed van de president. Dat geldt in nog sterkere mate voor de promotie van zijn adviseur Siemiatkowski tot minister van Binnenlandse Zaken, en voor die van zijn vriend Leszek Miller tot stafchef van de regering.

    • Peter Michielsen