Biotechnologie kan ontwikkeling gezonde tulpen versnellen

Met nieuwe veredelingstechnieken kan de ontwikkeling van ziektebestendige tulperassen zo'n tien jaar worden versneld. Met de nieuwe methode wordt één enkel gen (een stukje DNA) ingebracht in een bestaand tulperas. Annemiek Wilmink promoveerde op 18 januari in Nijmegen op dit onderzoek, dat werd uitgevoerd bij het DLO-Centrum voor Plantenveredelings- en Reproduktieonderzoek.

De tulp is bijzonder gevoelig voor ziekten, wat intensief gebruik van bestrijdingsmiddelen noodzakelijk maakt. De teelt van nieuwe tulperassen is een zaak van lange adem. Na kruising groeit uit een tulpezaadje een plant, die pas na vijf tot zes jaar zelf weer in bloei staat. Pas dan kan de selecteur de beste nakomelingen uitkiezen. Traditioneel kost het kweken van een tulperas zo'n 25 jaar. Langs biotechnologische weg valt dit proces te versnellen.

Wilmink ontwikkelde een snelle methode om de tulpeplantjes op te kweken. Ze werkte met plakjes stengelweefsel die ze op een voedingsbodem zette. Het nieuwe DNA werd met een DNA-kanon in de plakjes stengelweefsel geschoten. Soms blijkt het nieuwe DNA dan te worden opgenomen in het bestaande DNA van de tulp. Om snel na te gaan welke cellen nieuw DNA hebben opgenomen geeft men de cellen naast de gewenste nieuwe eigenschap (zoals ziekteresistentie) ook een gen mee dat codeert voor resistentie tegen een herbicide. Kweekt men vervolgens alle behandelde plakjes stengelweefsel op een voedingsbodem met herbicide, dan overleven alleen de cellen die de nieuwe eigenschap hebben opgenomen.

Een andere methode om te zien of het nieuwe DNA echt aanwezig is maakt gebruik van een gen, dat codeert voor een eiwit, dat met een kleurstof eenvoudig is aan te tonen. Aan de kleur is dan te zien of de groeiende scheutjes het nieuwe DNA bevatten. Deze aanpak bleek echter niet helemaal succesvol. De scheutjes kleurden maar gedeeltelijk. Dit probleem valt te omzeilen door de stengelstukjes al vroeg door te snijden en bloot te stellen aan de herbicidetest: alleen de cellen die het nieuwe DNA hebben opgenomen zullen dan doorgroeien. Commerciële veredelingsbedrijven kunnen met de methode zeker tien jaar tijdwinst boeken. Een probleem blijft dat ziekteresistenties die op maar één gen berusten meestal snel worden doorbroken door nieuwe varianten van schimmels, bacteriën of andere ziekteverwekkers.

    • Marion de Boo