PvdA gaat toch door pomp

DEN HAAG, 7 FEBR. Premier Kok kon ruimschoots voor de stemming over de Ziektewet afgelopen nacht in de Eerste Kamer huiswaarts keren. Zijn aanwezigheid was niet nodig om het privatiseringsvoorstel van het kabinet ongeschonden door de senaat te krijgen. De premier hoefde niet met een kabinetscrisis te dreigen om in het bijzonder zijn eigen partijgenoten, de PvdA-fractie, over de streep te trekken.

De afgelopen dagen had de PvdA de spanning hoog opgevoerd. Fractieleider J. van den Berg bleef maar verklaren dat de PvdA nog niet met de privatisering - feitelijk het grotendeels afschaffen - van de Ziektewet kon instemmen. De geruchten dat althans een deel van de fractieleden slechts zou zwichten als de minister-president het machtswoord uitsprak, hielden aan. Van den Berg brak zich bovendien het hoofd over de lastige vraag hoe hij ervoor kon zorgen dat zijn fractiegenoten op één lijn bleven.

De afgelopen nacht moest de balans worden opgemaakt. De privatisering van de Ziektewet, een van de kernpunten van het regeerakkoord van PvdA, VVD en D66, gaat door en wel per 1 maart. Dat is het resultaat dat telt. De PvdA-fractie bleef verklaren dat zij weinig zag in het kabinetsvoorstel - maar stemde uiteindelijk, unaniem, wel voor. Het fractielid W. van de Zandschulp sprak op het ultieme moment van de hoofdelijke stemming het 'voor' uit alsof het een schuttingwoord betrof.

Van de Zandschulp was de man die namens zijn fractie eerder op de dag de belangrijkste voorwaarde had verwoord die de PvdA verbond aan haar instemming met het kabinetsvoorstel. Onder het motto 'de vervuiler betaalt' moest er een heffing op de loonsom komen voor de bedrijven. Zij zijn vervuilers, redeneerde Van de Zandschulp, als ze niet aan hun maatschappelijke plicht voldoen om voldoende chronisch zieke of gehandicapte werknemers in dienst te hebben. Bedrijven die deze verplichting wel vervullen, hoeven de heffing niet te betalen, aldus het PvdA-voorstel.

Van de Zandschulp liet de verantwoordelijke bewindsman, staatssecretaris Linschoten van Sociale Zaken, bovendien weten dat het voorstel “een uiterste poging” van zijn fractie was “om ons onverkomelijke probleem” met het kabinetsvoorstel “van een oplossing te voorzien”. Daarmee was de toon gezet en die werd er niet milder op toen Van de Zandschulp later een vraag van de GPV'er Veling, of het heffingsvoorstel van de PvdA “volop voorwaarde” bleef, afgemeten met “ja” beantwoordde.

Maar het werd dus nee. Van de Zandschulp moet hebben beseft dat zijn voorstel om bedrijven een heffing op te leggen een mission impossible was. Zo'n heffing riekt naar lastenverzwaring en uitgerekend het huidige kabinet heeft zich voorgenomen omwille van de werkgelegenheid op het gebied van lastenverlichtingeen nationaal record te vestigen.

Staatssecretaris Linschoten zag er dus niks in, net zo min als de coalitiepartners VVD en D66. Van de Zandschulp deed nog een poging VVD en D66 te overtuigen van de marktwerking van zijn voorstel waar juist zij als liberale partijen veel in zouden moeten zien. Maar zij waren niet erg overtuigd door Van de Zandschulps weergave van het liberalisme. “Het klinkt alsof de Paus de Koran uitlegt”, zei het Eerste-Kamerlid N. van den Broek-Laman Trip (VVD).

Linschoten verzuimde niet aan te geven dat hij in het PvdA-plan “interessante nieuwe elementen” had ontwaard om vervolgens met zijn tegenbod te komen: geen heffing voor bedrijven die te weinig gehandicapte werknemers in dienst hebben, maar juist een bonus, in de vorm van een premiekorting, voor de werkgevers die aan die taakstelling wel voldoen.

Het was uiteindelijk afdoende om de PvdA te verleiden voor het Ziektewet-voorstel te stemmen. Door de stelligheid waarmee deze fractie haar instemming eerder had verbonden aan haar heffingsvoorstel, drong zich onontkoombaar het beeld op van een regeringspartij die door de pomp ging. Vooral de oppositiepartijen CDA en GroenLinks lieten de afgelopen nacht niet na dit te onderstrepen en de senatoren van de PvdA hoorden het in deze late uren gelaten aan.

Terwijl het nog maar de vraag is of het voorstel van Linschoten materieel zoveel verschilt van het PvdA-plan. De kortingen die de staatssecretaris werkgevers wil geven die een voldoende quotum aan gehandicapten in dienst hebben, moeten straks worden betaald uit de arbeidsongeschiktheidspremies - en dus door de andere bedrijven. Net als de PvdA hanteert de VVD-bewindsman het omslagsysteem in zijn voorstel: de uitkeringen voor arbeidsongeschikten en de voorzieningen om gehandicapten een betere arbeidmarktpositie te geven moeten uit de premies worden betaald. Naarmate de kosten van de uitkeringen en de voorzieningen hoger zijn, gaan de premies eveneens omhoog. Wat voor de een (de PvdA) een heffing was, bleek voor de ander (de staatssecretaris) een premie. Het is in beide gevallen geld dat door bedrijven moet worden opgebracht.

Het waren overwegingen die er in de late uren van het debat nauwelijks toe deden. “Met vallen en opstaat”, zei PvdA-fractieleider Van den Berg de afgelopen nacht, heeft zijn fractie geprobeerd een betere arbeidsmarktpositie voor werknemers met gezondheidsproblemen te bereiken. De hoge toon vooraf was het middel dat dit doel moest dienen.

De dienstauto van Kok was toen al lang onderweg naar Amsterdam. Het Staatsblad vermeldt binnenkort de privatisering van de Ziektewet. Ook het PvdA-congres van het komend weekeinde kan daar niets meer aan veranderen.

    • John Kroon