Maatwerk mogelijk na maken van scan

Bodyscanning is een nieuwe techniek met opwindende mogelijkheden. Om er een paar te noemen: betere maatsystemen voor de kleding- en schoenensector, comfortabeler meubelen, animatie-toepassingen en hulpmiddel bij het maken van protheses.

Een onderbroek tot onder de kin en een gevechtspak dat zó wijd is dat je je erin om kunt draaien. Iedereen die in dienst heeft gezeten kan sterke verhalen vertellen over fouriers die letterlijk zonder aanzien des persoons de militaire kleding uitreiken. Aan dat leed van recruten komt een einde als de krijgsmacht gebruik gaat maken van een bodyscanner. Met behulp van zo'n apparaat kunnen de toekomstige beroepsmilitairen en contractanten tot op de millimeter nauwkeurig gemeten worden. Een computer haalt uit de scan de exacte kledingmaten en geeft die, samen met de identificatie van de militair, door aan het magazijn. Komt de soldaat op, dan staat er een complete, passende uitrusting klaar.

In opdracht van Defensie maakt TNO-Technische Menskunde in Soesterberg scanning geschikt voor het automatisch verstrekken van kleding. Het instituut houdt zich al dertig jaar bezig met antropometrie. Kennis over lichaamsmaten van mensen is van belang voor de ontwikkeling van allerlei producten. Voor kleding en schoenen, maar bijvoorbeeld ook voor de inrichting van werkplekken. Wanneer onjuiste maatgegevens worden gebruikt, kan dat ernstige gevolgen hebben. Uit een onderzoek, enkele jaren geleden, naar de oorzaak van klapbanden tijdens de landing van vliegtuigen, bleek dat de lange Nederlandse piloten in krappe cockpits door de stand van hun voeten ongewild de remmen in werking stelden.

Het laatste antropometrische bevolkingsonderzoek in Nederland dateert uit 1985. TNO houdt veranderingen in lichaamsmaten bij door vertaalslagen te maken van de schaarse buitenlandse onderzoeken. Dat er weinig antropometrische databases bestaan, komt doordat maatonderzoeken tijdrovend en dus kostbaar zijn. Voor een representatief onderzoek moeten ten minste 5.000 mensen worden gemeten. Dat gebeurt op de klassieke manier: met een centimeterband. Van elke persoon worden veertig maten genomen, een langdurige procedure waarbij veel fouten worden gemaakt. Met de nieuwe scantechnologie is dat allemaal verleden tijd. “In één klap wordt een driedimensionele foto gemaakt waaruit je alle maten kunt halen”, zegt dr. Wouter Lotens van TNO-Technische Menskunde.

Het onderzoeksinstituut wil met de bij de studiegroep opgedane kennis ook het bedrijfsleven bedienen. Lotens denkt daarbij in de eerste plaats aan de kledingindustrie. “Als je de kledingketen bekijkt, zie je bij de vezelindustrie, helemaal aan het begin van de keten, een wetenschappelijke inslag. Maar hoe verder je in de keten komt, hoe ambachtelijker het wordt. De kledingindustrie en de detailhandel die aan het eind van de keten zitten, gaan proefondervindelijk om met maten. Het gevolg daarvan is dat er per land en zelfs per fabrikant verschillende maatsystemen bestaan. Voor de export kan dat problemen opleveren. Rationalisering van maatsystemen zou de exportpositie van de industrie kunnen versterken.”

Bij de Nederlandse kledingindustrie bestaat grote belangstelling voor de mogelijkheden van driedimensionele bodyscanning. In opdracht van de vereniging van kledingfabrikanten Fenecon onderzoekt Ing. Carl Berlage van het Instituut voor Fashion Management en Design op welke manier de bedrijfstak gebruik zou kunnen maken van bodyscanning. “We weten uit onderzoek naar aankoopgedrag dat aan de gebruikte maatsystemen nogal wat mankeert”, zegt hij. “Zo blijkt 60 procent van de vrouwen die een lange broek willen kopen, geen passend model te kunnen vinden.” Voor grootgebruikers van uniformkleding, zoals politie en PTT, kan de overstap naar een beter maatsysteem een aanzienlijke besparing opleveren, meent Berlage. Door grotere dekkingspercentages kan de in voorraad gehouden kleding kleiner worden. Bovendien zullen er minder vermaakkosten zijn.

Grootwinkel- en postorderbedrijven hebben ook belang bij goede maatsystemen. Ze kunnen hun klanten beter bedienen en houden minder kleding over die in de uitverkoop terechtkomt. Berlage ziet in de nieuwe meetmethode grote voordelen voor de lingerie-industrie, vooral voor producenten van bh's. Het vrouwelijke bovenlichaam is “door de vele afwijkingen van het platte vlak”, zoals hij het noemt, met de centimeterband moeilijk te meten. Bodyscanning kan daar de oplossing bieden.

Ook de made-to-measure-industrie kan volgens Berlage z'n voordeel doen met bodyscanning. “Made-to-measure betekent nu dat een coupeur handmatig de maten van een klant opneemt. De gegevens worden naar de fabriek gestuurd waar een CAD/CAM-operator er de dichtstbijzijnde confectiemaat bijzoekt. Het patroon wordt op de computer aangepast aan de maten van de klant. De kleding wordt verder op de normale manier geconfectioneerd.” Berlage is ervan overtuigd dat klanten bereid zijn de meerprijs voor de scanservice te betalen. “Levi Strauss verkoopt in Amerika in 50 eigen winkels zogenaamde personal pair-jeans, spijkerbroeken naar maat. Ze kosten tien dollar meer dan de normale broeken. Mensen die niet in een gewone maat vallen, hebben dat er graag voor over.”

Bodyscanners kosten, inclusief de software, nu circa 200.000 gulden. Die prijs zal ongetwijfeld nog dalen.

Lotens van TNO ziet wel iets in scanshops in de grotere steden. “Het moeten laagdrempelige winkels zijn waar je voor tien of twintig gulden een scan kunt laten maken. Je maatgegevens krijg je mee op een scankaart. Met die kaart kun je bij elke winkel terecht voor made-to-measure-kleding. Je kunt het vergelijken met het recept van een oogarts. Daarmee kun je naar elke opticien. Als ik een scanwinkelketen zou beginnen, zou ik er wel een aantal producten aan verbinden. Ik zou zeker iets op het gebied van gezondheid gaan doen, bijvoorbeeld samenwerken met dieetclubs.”

Met een scankaartje uit de scanshop is het wellicht ook mogelijk om maatschoenen te laten maken. Maar voor orthopedisch schoeisel is een gewone scan niet geschikt, meent ir. Marc van der Zande van het TNO Leder en Schoenen in Waalwijk. TNO-Waalwijk heeft samen met een Engelse schoenfabrikant en universiteit een CAD/CAM-systeem ontwikkeld voor orthopedische maatschoenen. Van der Zande: “De orthopedische maatschoensector is klein met zo'n 140 bedrijven, maar wel kapitaalkrachtig. De vanouds ambachtelijke branche is nu aan het automatiseren. Over enkele maanden wordt het eerste CAD/CAM-apparaat in gebruik genomen. Bij het CAD/CAM-project voor de orthopedische schoenenbranche zijn wij op voetscanning gestoten. Het maatnemen van voeten gebeurt nu bij lichtere gevallen met een bandje, bij zwaardere afwijkingen wordt een gipsafdruk gemaakt. Scanning heeft het voordeel van de tijdsfactor en de informatieopslag in de computer. Maar met een gewone scan kan de orthopedische maatschoenmaker niets beginnen. Deze bedrijfstak heeft een 'intelligente' scanner nodig die aangeeft waar de kritische punten in een voet zitten.”

TNO heeft een haalbaarheidsonderzoek naar voetscanners gedaan, maar is nog niet met de ontwikkeling begonnen omdat er nog geen markt is.

Van der Zande ziet veel toepassingsmogelijkheden voor scanning in de zorg-industrie. Het zitcomfort van rolstoelen zou door scanning verbeterd kunnen worden. Ook voor de meubelindustrie zijn er naar zijn mening kansen, vooral voor producenten van bedden en stoelen.

Dat scanning zeer veel mogelijkheden biedt voor productverbetering, blijkt uit de activiteiten van de Utrechter Aad Verhey. Hij scant hoofden van mensen die er een paar duizend gulden voor overhebben om een borstbeeld van zichzelf te laten maken. De gedigitaliseerde informatie wordt naar een bedrijf in Limoges in Frankrijk gezonden, dat met deze informatie een freesbank aanstuurt die er borstbeelden van maakt. De bustes worden afgewerkt door kunstenaars.

Global Sculpture, zoals Verhey's firma heet, is tot nu toe in Nederland de enige aanbieder van scanningdiensten. Behalve hoofden scant Verhey ook prototypes van nieuwe producten. Aan de hand van de scan is te zien of het product goed in elkaar zit. Een andere activiteit is het maken van driedimensionele fotorealisaties van producten voor animatiefilms. De interessantste bezigheid van Verhey ligt op medisch gebied. “Ik ben met verschillende ziekenhuizen bezig om de medische toepassingen van scanning te verkennen. Het blijkt dat er heel veel mogelijkheden zijn. Je kunt een scan bijvoorbeeld gebruiken bij het maken van protheses. Maar ook bij reconstructie van een beschadigd aangezicht en operaties van vergroeiingen in de rug is een scan een waardevol hulpmiddel.”