Fiscus contra uitgevers en Consumentenbond

Het maken van een belastingaangifte kan heel efficiënt op de computer gebeuren. Daar heeft men dan een belastingdiskette voor nodig en die zijn in ruime mate te krijgen. De verschillende aanbieders beconcurreren elkaar fel. Dat klinkt heel normaal als we het hebben over het belastingschijfje van bijvoorbeeld Elsevier en dat van Kluwer. Bijzonder is de nieuwe concurrent die de uitgevers overvleugelt: de fiscus.

De vorige staatssecretaris van Financiën, Van Amelsvoort, liep niet erg warm voor digitale experimenten, maar zijn computerfanate opvolger dr. Vermeend bracht de zaak in een stroomversnelling. Zonder eerst op beperkte schaal te experimenteren met de 'belastingaangifte over de telefoonlijn', besloot hij tot een landelijke proef. Die snelheid verraste de commerciële uitgevers volledig. Ze hadden de laatste jaren comfortabel achterover geleund en opeens ontbrak de tijd om een produkt te ontwikkelen dat kan concurreren met de fiscus. Ondertussen verovert Vermeend de markt. Er liggen meer gratis belastingdiskettes klaar dan boekenweekgeschenken. De fiscus heeft er alle belang bij om belastinggeld te besteden aan het wegdrukken van de commerciële uitgevers want digitaal aangeleverde aangiften besparen miljoenen guldens, alleen al omdat ze niet overgetypt hoeven te worden. De gegevens kunnen zo de grote belastingcomputer in. In de meeste gevallen zal die aan de hand van geheime selectiecriteria bepalen dat er voorlopig niemand naar de verstrekte gegevens hoeft te kijken. De belastingbetaler kan daardoor een eventuele teruggaaf binnen enkele maanden op zijn girorekening hebben.

Wat hebben de commerciële uitgevers daar tegenover in stelling gebracht? In eerste instantie probeerden ze met politieke druk de aangiftediskette van de Belastingdienst uit de markt te houden. Die opzet faalde jammerlijk. Vermeend werd in de Kamers juist geprezen voor zijn initiatief. Bovendien brokkelde het front dat de uitgevers vormden al snel af, toen bleek dat met name Wolters Kluwer zijn belangrijke overheidscontracten niet op het spel wil zetten voor een ruzie over een belastingdiskette. Het serieuze aanbod van de uitgevers om in plaats van de belastingdienstdiskette hun produkten gratis te verspreiden en vervolgens de nota naar het ministerie van Financiën te sturen, werd daar als een lachertje afgedaan.

Zo zijn er nu verscheidene belastingdiskettes in de markt. Hun onderlinge verschillen rechtvaardigen geen prijsverschil van nul tot veertig gulden. Voor de meeste mensen is het gratis belastingdienstschijfje met eventueel een belastinggids de beste combinatie. Maar voor sommige hoe dan ook bewerkelijke biljetten zoals het B-biljet voor inkomsten- en vermogensbelasting heeft de fiscus met digitalisering niets te winnen. Daar heeft hij dan ook geen schijfje voor ontwikkeld. Maar kunnen de uitgevers op de lange duur op dit soort kruimels draaien? Ze kunnen best wel produkten maken die de belastingbetalers extra's bieden, zoals ook een belastinggids een meerwaarde heeft boven de toelichting bij het aangiftebiljet. Dat vergt evenwel grote investeringen en daar zijn ze benauwd voor. Vermeends belangen zijn namelijk zo groot dat hij naar willekeur in de schatkist mag graaien om de diskette van de Belastingdienst een leidende marktpositie te bezorgen. Trouwens, wie kan op tegen de belofte van een voorkeursbehandeling? Een elektronische belastinggids die een geheel vormt met de aangiftediskette van dezelfde uitgever is een goed idee. Maar marktleider Elsevier aarzelt, omdat het dan zijn papieren almanak beconcurreert met een simpel te kopiëren elektronisch exemplaar. Vanuit de achterhoede kan Wolters Kluwer zich dat wel veroorloven; er worden toch al niet zo veel van zijn papieren gidsen verkocht. Bovendien is de Kluwer-gids in drie diskettes samen te persen, terwijl Elseviers Almanak er zes nodig zou hebben.

Ook de Consumentenbond bevindt zich in een vreemd parket. De bond feliciteert met de ene hand Vermeend, omdat hij zo consumentvriendelijk gratis diskettes uitdeelt, terwijl hij hem met de andere hand een schadeclaim van een half miljoen gulden toestopte voor hetzelfde feit. De Consumentenbond vreesde namelijk dat Vermeends initiatief de verkoop van de eigen belastingdiskette zou aantasten. Ondertussen is de schadeclaim sterk verminderd, omdat slechts acht procent van de leden een bestelde diskette afzegde. De wat gewrongen positie van zowel belangenbehartiger als commerciële uitgever blijkt ook uit de laatste Consumentengids waar de eigen diskette royaal wordt aangeprezen, terwijl het consumentvriendelijke produkt van de Belastingdienst het met een enkele zin moet doen. Aan de andere diskettes wordt geen woord gewijd. Van objectief vergelijkend onderzoek, waar de bond toch naam mee heeft gemaakt, komt het al helemaal niet.

Al met al is het een vreemd beeld: de overheid blaast ten eigen bate met een ongelimiteerd budget aan gemeenschapsgeld het particulier initiatief van de markt; de Consumentenbond is de witte ridder die geharnast een circusnummer op twee paarden moet uitvoeren en de uitgevers voelen zich gevangen tussen de overheid die ze niet vertrouwen en de consument, van wie ze al lang weten dat die schaamteloos kopieert. Veel problematiek op één diskette.