Allemaal Jerry Springers in de dop

In het VPRO-programma Diogenes konden we afgelopen zondag een portret zien van Jerry Springer, de gastheer van de Amerikaanse talkshow die SBS 6 uitzendt. De voosheid van dergelijke programma's werd goed in beeld gebracht. De voorgebakken grappen en wendingen, de nep-spontaniteit van de gasten en de platte gewiekstheid van Springer zelf, een niet onintelligente man die op middelbare leeftijd heeft ontdekt dat je aan gewone mensen pas ècht goed kunt verdienen als je hun gevoelens op het laagste niveau exploiteert.

Als je, al zappend, in een talkshow terechtkomt waarin - vaak zwarte - Amerikanen elkaar kijvend en scheldend de hel toewensen, dan is de kans groot dat je òf bij Jerry Springer, òf bij Ricki Lake, òf bij Jenny Jones bent beland. Het heeft iets deprimerends: al die stupide agressiviteit - al of niet voorgewend, dat maakt niet uit - die alleen maar wordt opgewekt om ons te vermaken.

Zó naargeestig gaat het er in de Nederlandse talkshows nog niet aan toe, maar maakt u zich niet ongerust: dat is nog maar een kwestie van tijd. Ook Nederland zal niet ontkomen aan zijn eigen Jerry Springer of Ricki Lake. Zo'n VPRO-item over Springer wekt een beetje de indruk, dat het hier om een typisch Amerikaans curiosum gaat waar wij nog altijd ver boven staan. Ik help het hopen, maar ik geloof er niets van.

Echtparen die elkaar publiekelijk verscheuren, kinderen die hun ouders een vreselijke dood toewensen - zo ver zijn we nog niet, maar het stompzinnigheidsgehalte van de doorsnee Nederlandse talkshow neemt zienderogen toe. Martijn van Haalen, de maker van het VPRO-item over Springer, zei in de VPRO-gids: “In feite heeft Springer gewoon een deal gesloten met zijn publiek. In de Verenigde Staten is de televisie een altaar en het hoogste wat je als gewone Amerikaan kunt bereiken is daarop verschijnen. Het geeft niet met wat.”

Dat zie je ook in onze talkshows steeds meer gebeuren. Onbekende mensen treden uit de anonomiteit met schaamteloos-intieme verhalen, bekende Nederlanders zijn grif bereid de tol van hun roem te betalen: als ze maar op de buis mogen.

Ik geef u de oogst van één weekend. Bij Veronica praat Mariska Hulscher op zaterdagavond met bekende Nederlanders en hun partner. Een week eerder gingen Willeke van Ammelrooy en Marco Bakker door de knieën, en sindsdien weten we dat Marco onderbroeken met pijpjes draagt en van gekleurde dameslingerie houdt, dat hij een midlife-crisis heeft gehad en dat Willeke ook van haar gezonde borst afstand zou doen als de andere borst onverhoopt geamputeerd zou moeten worden. (Of Marco in dat geval van Willeke afstand doet, bleef onbesproken.)

Afgelopen zaterdag zat het echtpaar Ratelband bij Mariska. Ik heb die Ratelband altijd een beetje een zielige man gevonden: hij dènkt dat hij serieus wordt genomen, maar hij is niet meer dan een nieuw circusnummer voor verveelde zakenlieden, die hun saaie seminars ook wel eens met iets anders dan een verlepte buikdanseres willen opvrolijken. Hij was nog zieliger dan ik had gedacht. Hij vertelde over zijn huwelijkscrisis na 22,5 jaar, hoe triest hij zich vaak had gevoeld als hij op zo'n seminar 1.000 vadsige zakenmensen had opgejut en vervolgens eenzaam naar huis was gereden.

Hij begon zacht te snikken, nam zijn bril af en hervatte toen goddank zijn oude vete met zijn vrouw: hoe belachelijk het was geweest dat hij destijds het huis uit had gemoeten en dat haar advocaat een rat was. Ik begon al te hopen dat ze elkaar en plein public alsnog de hersens zouden inslaan, maar helaas, zijn vrouw had daarvoor net iets te veel tegenwoordigheid van geest. Zij begon opeens uitgebreid Emile's seksuele prestaties te prijzen, en Emile leunde tevreden achterover als een wasbeertje dat over zijn buik wordt geaaid. Eindelijk erkenning!

Wat wil je, zei mevrouw Ratelband (ik citeer zo letterlijk mogelijk), Emile rookt en drinkt niet, dus die man barst van de seksuele energie, en als hij 's morgens om half zes na een achttien uur durend seminar thuiskomt, brandt hij zo ongeveer uit zijn broek, dan springt hij, Emile Springer, er meteen bovenop en dan gaat het van tjakka - allemachtig, dat is nog eens een groot voorrecht, want mevrouw Ratelband heeft wel van vriendinnen gehoord dat het ook anders kan na 22,5 jaar huwelijk.

We zapten verder. Bij SBS 6 had Goedele Liekens nu eens niet een meneer op de borrel die ons zijn doorboorde eikel toonde, maar ene Martha en Jolanda (die van Epe) die samen met jeugdige opbellers iets mochten uitleggen wat we allang wisten: hoe vreselijk het is om in je jeugd misbruikt te worden. Zou het niet veel vreselijker zijn om na zo'n jeugd ook nog eens omwille van de kijkcijfers van SBS 6 verkracht te worden? Nee, integendeel, het geeft zo'n jeugd met terugwerkende kracht juist de glans van het bijzondere.

De volgende dag. In Lief en leed van RLT 4 ondervraagt Maya Eksteen biseksuele mannen en vrouwen. “Ik hoef geen details te weten”, zegt Eksteen tegen een trio, “maar slapen jullie in het weekend samen?” Een opbellende mevrouw zegt: “We hebben af en toe een vrouw erbij in bed, dat geeft niet zo'n sleur aan je relatie.”

Die talkshows gaan bij ons nog vaak over liefde en seks, liefst onder een moralistisch sausje - zelfs Goedele doet nog net of het haar in de eerste plaats om de maatschappelijke relevantie van doorboorde eikels is te doen. Maar het is schijn. In de dop zijn het allemaal Jerry Springers en Ricki Lakes.

Hou in dit verband ook hoogleraar René Diekstra in de gaten, die tegenwoordig bij Veronica op zondagavond koket over psychische problemen zit te jammeren. De schijnheiligheid ten top: zieke mensen uithoren onder het mom van deskundige voorlichting. Als Jerry Springer niet had bestaan, zou René Diekstra hem hebben uitgevonden.