Aantreden Préval luidt nieuwe fase Haïti in

MEXICO-STAD, 7 FEBR. Met de overdracht vandaag van het presidentschap van Jean-Bertrand Aristide aan René Préval sluit Haïti de eerste fase van zijn democratisering af. Voor het eerst in de geschiedenis van het land neemt een nieuwe president onder vreedzame omstandigheden en op een niet-gewelddadige wijze de functie over van zijn voorganger.

Het is aan Préval om inhoud te geven aan de waarschijnlijk veel moeilijker te verwezenlijken tweede fase van de Haïtiaanse democratisering, de fase waarin sociale gerechtigheid invulling moet krijgen. In de kleine anderhalf jaar sinds zijn terugkeer uit ballingschap in 1994 heeft Aristide zich vooral bezig gehouden met de bestendiging van Haïti's democratie. De afschaffing van het leger - een factor van continue instabiliteit in de Haïtiaanse geschiedenis - is daarbij het meest opvallende feit. Maar van plannen om de veelbeleden sociale gerechtigheid in praktijk te brengen, is niet veel terecht gekomen.

Op een vrij kunstmatige consumptieboom na is er sinds het herstel van de democratie anderhalf jaar geleden geen economische activiteit van belang geweest in Haïti. Mede door het internationale economische embargo dat na de militaire staatsgreep van 1991 werd ingesteld en door de slechte prestaties van de junta die tot oktober 1994 regeerde, is het inkomen per hoofd van de bevolking gedaald tot onder vijfhonderd gulden per jaar. Humanitaire hulp op grote schaal is voorshands nog onmisbaar. Alleen al de hulporganisatie CARE verstrekt dagelijks maaltijden aan meer dan een half miljoen Haïtianen.

Préval zal moeten proberen particuliere investeerders uit binnen- en buitenland aan te trekken om de hoognodige economische groei te realiseren. Van belang voor investeringen en voor voortdurende steun van de Verenigde Staten en de internationale financiële instellingen is de wetgeving over privatiseringen. Onder president Aristide is daar weinig van terecht gekomen. Een controverse over de privatiseringen leidde tot het ontslag van premier Smarck Michel. Diens opvolger, de wat radicalere Claudette Werleigh, leek Aristide te steunen in zijn heimelijke verzet tegen de privatiseringen. In dat opzicht zal de keuze van Préval voor premier een belangrijk signaal voor het zakenleven zijn.

Préval zal de problemen van werkloosheid, armoede en marginalisering snel moeten aanpakken. In tegenstelling tot Aristide kan hij niet al te zeer vertrouwen op het geduld en uithoudingsvermogen van de Haïtianen. In de afgelopen weken zijn er signalen geweest van groeiend ongeduld onder vooral de bewoners van de uitgestrekte sloppenwijken in de hoofdstad Port-au-Prince. Tot twee keer toe is het gekomen tot lynchpartijen: een duidelijk teken dat weinigen vertrouwen op de capaciteiten van de overheid om recht en orde te handhaven. Een aantal onopgeloste aanslagen wijst er bovendien op dat Haïti nog een lange weg heeft af te leggen naar een volwaardig justitieel systeem.

Préval heeft onlangs de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties verzocht het mandaat te verlengen van MINUHA, de internationale politie- en legermacht in Haïti die eind deze maand zou vertrekken. Ofschoon er nog geen officieel antwoord op dit verzoek is gekomen, is het waarschijnlijk dat een sterk gereduceerd MINUHA voor een beperkte periode blijft. Maar uiteindelijk zal alleen het 5.000 man sterke nationale politiekorps verantwoordelijk zijn voor veiligheid en rust in Haïti.

Justitie en politie in Haïti zien zich intussen geconfronteerd met restanten van de militaire dictatuur. Aanhangers van de extreem-rechtse paramilitaire beweging FRAPH en ontslagen - maar niet ontwapende - soldaten vormen een voortdurende bedreiging. Voormalige leiders stoken vanuit het buitenland naar hartelust.

De nieuwe president kan bij de aanvang van zijn ambtsperiode vandaag bogen op flink wat welwillendheid. Met bijna 88 procent van de uitgebrachte stemmen op zijn naam staat de legitimiteit van het presidentschap van Préval niet ter sprake. Als voormalige premier (in de negen maanden tot aan de staatsgreep in 1991) en recentelijk als voorzitter van het sociaal-economische fonds van de regering heeft Préval tijdens het presidentschap van zijn vriend Aristide ook het vertrouwen kunnen winnen van buitenlandse regeringen en hulporganisaties. Gezien de enorme taak die hem vanaf vandaag staat te wachten, is dat geen overbodige luxe.

    • Reinoud Roscam Abbing