'HMG is slagkracht ontnomen'

HILVERSUM, 6 FEBR. De Holland Media Groep (RTL en Veronica) had moeten uitgroeien tot een groot geïntegreerd mediabedrijf dat internationaal zijn mannetje kon staan. Maar veel verder dan de tekentafel is het oorspronkelijke plan nooit gekomen. Gisteren maakte Endemol bekend zich definitief als aandeelhouder terug te trekken, terwijl de verkoop of sluiting van de RTL 5 nog slechts een kwestie van tijd is.

“We hebben geprobeerd een media-onderneming te ontwikkelen die internationaal slagkracht heeft, maar die kans is ons ontnomen”, zegt Huib Boermans, directeur van de Holland Media Groep (HMG) waarin als aandeelhouders nu overblijven uitgever VNU, het Luxemburgse mediabedrijf CLT en Veronica. Niet een gebrek aan geld, niet tegenvallende kijkcijfers zijn de schuldigen, maar de politiek.

Europees commissaris Van Miert vond dat de HMG te dominant zou gaan worden op de Nederlandse televisiemarkt. Een kongsi van drie succesvolle commerciële zenders met de grootste programmaproducent Endemol was in zijn ogen te machtig. “Een aantal lange-termijnplannen zullen we moeten bijstellen.” Om welke dat gaat wil Boermans niet zeggen.

De voormalig VNU-directeur begrijpt nog steeds niet dat het nodig was. Grote vraagtekens zet hij vooral bij de houding van minister Wijers van Economische Zaken die de voorgenomen oprichting van HMG bij de Europese Commissie heeft aangemeld. “Het was juist Wijers die zich sterk maakte voor de ontwikkeling in Nederland van de informatie-industrie als belangrijke groei-industrie. Die krijgt de kans nu niet om zich te ontwikkelen.”

Vooral voor TV-producent Joop van den Ende (van Endemol) zijn de druiven zuur. Het is de tweede keer dat de politiek hem de voet dwars zet. In 1989 strandde zijn TV10 omdat het als Nederlandse commerciële zender volgens de toenmalige mediawet geen licentie kon krijgen. Met een 'U-bocht-constructie' via Luxemburg slaagde CLT er toen wel in een succesvolle op Nederland gerichte commerciële zender, RTL 4, op te zetten. Ondanks de Haagse tegenwerking was de televisiemarkt toch opengebroken.

Nu lijkt het erop dat de politiek - dit keer de Brusselse - opnieuw een achterhoedegevecht aan het voeren is, met wederom Van den Ende als een van de prominente slachtoffers. Boermans wijst op de ontwikkelingen in vooral de Verenigde Staten waar de mediasector enorm in beweging is en TV-stations en producenten ongehinderd de handen ineen kunnen slaan. Als voorbeeld van de internationale slagkracht die de Holland Media Groep verder had kunnen ontwikkelen noemt hij het grote succes van de soundmixshow die inmiddels in 12 verschillende landen wordt uitgebracht. “Concepten van Endemol worden op de Nederlandse markt uitgeprobeerd, waarbij wij met drie zenders grote plaatsingsmogelijkheden hebben. Vervolgens worden de succesvolle concepten in het buitenland geëxploiteerd.” Nu de familiaire banden tussen HMG en Endemol zijn losgeknipt, kan dat kunstje natuurlijk nog steeds worden opgevoerd, “maar de verhouding met Endemol wordt vanzelfsprekend zakelijker”. “We zijn iets minder een proeftuin voor de programma's van Endemol geworden.”

Voor de oorspronkelijke stichters van de Holland Media Groep is het ingrijpen van Brussel vooral zuur omdat Van Miert toen deze in 1995 een kijkje nam op de Nederlandse mediamarkt is uitgegaan van verwachtingen over de ontwikkelingen die helemaal niet zijn uitgekomen. Met veel bombarie was de Holland Media Groep ten doop gehouden. De commerciële eerstelingen RTL 4 en RTL 5 zouden in één onderneming samengaan met de uiterst succesvolle publieke zender Veronica die daarvoor het bestel ging verlaten en alle Endemol-sterren zou meenemen. De doodsklap voor de publieke omroepen, zo meenden velen. Media-planners verwachtten dat het marktaandeel van HMG de 40 procent behoorlijk zou gaan overstijgen, het bestel ver achter zich latend.

Nog geen jaar later ziet het plaatje er heel anders uit, zo beklemtoont Boermans. “Het medialandschap is fundamenteel aan het veranderen.” De kijkcijfers van het nieuwe Veronica vallen tegen en liepen vanaf september terug van 11 procent naar 7 procent in december, om in januari - een maand zonder veel voetbal - terug te keren naar 9. Anders dan verwacht houden de drie HMG-zenders en de drie publieke netten elkaar de laatste vijf maanden wat kijkcijfers betreft volkomen in evenwicht, met een licht voordeel voor de publieken.

Bovendien zijn er sinds Van Miert zijn onderzoek deed belangrijke kapers aan de kust verschenen: Arcade, voorheen vooral bekend als platenmaatschappij, is gefuseerd met uitgever Wegener en heeft serieuze plannen haar zender TV10 Gold uit te bouwen tot een algemeen net. Bovendien praat dagbladuitgever de Telegraaf met de Zweeds-Amerikaanse SBS (met als belangrijke aandeelhouder de Amerikaanse producent Walt Disney) over een participatie in de nieuwe zender SBS 6. “Een zender die groeit naar een kijkdichtheid van 6 procent, terwijl de ambities nog hoger liggen”, zo zegt Boermans.

“De ontwikkelingen geven aan dat er voldoende concurrentiekracht in de markt is. Dat proberen wij uit te leggen als wij weer in Brussel praten met de Europese Commissie. En volgens mij is Van Miert daar niet doof voor.” Boermans heeft daarom goede hoop dat van Miert HMG zal toestaan RTL 5 en Veronica in elkaar te schuiven. Aanvankelijk eiste de commissaris dat RTL 5 zou worden verkocht om de concurrentie voor de mediagroep te verhevigen.

Volgens Boermans zal het medialandschap overigens nog een majeure verandering ondergaan als Wegener Arcade erin slaagt zaterdag de uitzendrechten van de voetbalwedstrijden van de KNVB te verwerven. Daarvoor zou het nieuwe entertainment-bedrijf 140 miljoen gulden per jaar hebben geboden. Aanzienlijk meer dan de 110 miljoen die de publieke omroepen, HMG en Filmnet zouden hebben geboden. Boermans wil op de eigen bieding niet ingaan, maar rekent erop dat Arcade met voetbalrechten er in één klap een kijkdichtheid van 5 procent bij zal krijgen, hetgeen vooral ten koste gaat van de NOS. “Als de KNVB voor ons kiest verandert er weinig aan de verhoudingen.” Overigens begrijpt Boermans weinig van de strategie van Arcade: “Die 140 miljoen per jaar kunnen ze nooit terugverdienen. Als je de helft daarvan terugkrijgt aan advertentie-inkomsten heb je het heel goed gedaan.”

    • Jaco Alberts