'Ziekenhuis de markt op, maar niet als spinaziefabriek'

ZOETERMEER, 5 FEBR. Hoe ziet de ziekenhuismanager van de toekomst eruit? Hij bezit een motivatie die aan een sterk maatschappelijk en ethisch besef is ontleend. Ook heeft hij een op de omgang met professionele artsen en verpleegkundigen gerichte attitude. Zijn gedrag is relatiegericht en hij is een inspirerend leider. Hij kan creatief denken, heeft een resultaatgerichte instelling en beschikt over commerciële vaardigheden.

Deze profielschets staat in het rapport van de zware commissie 'Het ziekenhuismanagement van overmorgen' dat vandaag is aangeboden tijdens een symposium van de vereniging van ziekenhuizen NVZ in Zoetermeer. De NVZ gaf een jaar geleden opdracht tot de studie, uitgevoerd door een commissie onderleiding van G. Visser, algemeen directeur van ziekenhuis De Weezenlanden in Zwolle.

Volgens de commissie moet het ziekenhuis in de toekomst niet alleen gaan fungeren als een cuntrum voor noodzakelijke medische behandelingen (de zogeheten cure) maar zich ook opstellen als centraal punt van coördinatie voor revalidatie en nazorg op de gebieden van thuiszorg, huisartsenhulp, verpleeghuizen en verzorgingshuizen (de zogeheten care). “Niet om het ziekenhuis in een regio de baas te laten spelen, maar omdat we zo goed mogelijk gebruik moeten zien te maken van de in een regio beschikbare bedden. Het aantal bedden in ziekenhuizen is erg krap”, aldus Visser.

De ziekenhuizen moeten zich volgens de commissie, die zich wat dit betreft aansluit bij de plannen van minister Borst (volksgezondheid), minder opstellen als een facilitair bedrijf dan als een geïntegreerde organisatie, waarin directie en medisch specialisten loyaal samenwerken op basis van een 'company mission'. Het is niet de bedoeling de specialisten meer te betrekken bij de directie van het ziekenhuis, bijvoorbeeld via het versterken van de invloed van het bestuur van de medische staf. Veeleer is het zaak management dat te maken heeft met de directe medische zorg te decentraliseren en over te laten aan de afdelingen, zo vindt de commissie. Uitgangspunt van de samenwerking tussen specialisten en directie is het waarborgen van de professionele autonomie van de artsen, aldus het rapport.

De commissie stelt verder voor om alle ziekenhuizen uit te rusten met een door coöptatie benoemde Raad van Toezicht. Ook vindt de commissie dat een meerhoofdige leiding de voorkeur verdient, omdat het nu eenmaal vrijwel nooit voorkomt dat één persoon alle bovengenoemde kwaliteiten in zich kan verenigen. Uit cijfers van het onderzoeksbureau NZI van 1989 tot 1993 blijkt dat in 1993 55 procent van alle ziekenhuizen in Nederland een Raad van Toezicht had. Een meerhoofdige leiding had in 1993 60 procent van alle ziekenhuizen. Een ziekenhuisdirecteur zit gemiddeld ruim tien jaar op zijn post, aldus het rapport.

De commissie vindt verder dat de ziekenhuizen in staat moeten worden gesteld om zich meer als ondernemingen op te stellen dan nu. De ziekenhuizen moeten zich op dit moment houden aan een jaarlijks afgesproken budget. Visser geeft als voorbeeld dat zijn eigen ziekenhuis in Zwolle afspraken met zorgverzekeraars maakt buiten het eigen budget om voor behandelingen van speciale groepen patiënten. Hij verwacht dat met de privatisering van de Ziektewet het aantal dergelijke afspraken nog zal toenemen.

NVZ-voorzitter W. Kok zei vandaag dat een ziekenhuis “geen spinaziefabriek” is, maar dat hij de conclusie onderschreef dat ziekenhuizen veel marktgerichter moeten kunnen opereren.

Voorzitter R. Scheerder van het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG) wees er vanmiddag op dat ondanks de vele plannen tot meer marktwerking en concurrentie daar nog altijd niet veel van is terecht gekomen. Ook waarschuwde hij de ziekenhuizen de maatschappelijke functie van het ziekenhuis in een regio in het oog te houden en zich niet te zeer als een bedrijf te willen opstellen. “Maak van uw ziekenhuis geen winkelgalerij met een P.C. Hooft afdeling voor de rijkeren en een Albert Cuyp voor de uitkeringsgerechtigden en allochtonen”, aldus Scheerder.