Premier voelt niets voor sjoemelen met criteria EMU; Kok op bres voor sociaal Europa

Omdat Europa op het PvdA-congres van zaterdag in de schaduw staat van binnenlandse onderwerpen belegde de Eurodelegatie een eigen conferentie. “De PvdA kijkt te veel naar nationale belangen en te weinig naar Europa”, meent PvdA-Europarlementariër Van Velzen. “Europa heeft geen sociaal gezicht.”

ROTTERDAM, 5 FEBR. PvdA-leider Wim Kok was zaterdag naar Rotterdam gekomen om zijn partijgenoten in het Europarlement gerust te stellen. Aanstaande zaterdag congresseert de PvdA over arbeid, kennis en ruimte. Volgens de Europarlementariërs kenmerken de studies die daaraan ten grondslag liggen zich door een “eenzijdige nationale toonzetting”. Daarom belegde de PvdA-Eurodelegatie een conferentie om “tot een versterkte Europese voorbereiding” van het congres van aanstaande zaterdag te komen.

Terwijl de politie op het Stationsplein hard optrad tegen een verboden demonstratie van extreem-rechts, maakte premier Kok in het congrescentrum Engels duidelijk dat er niet wordt gesjoemeld met de criteria voor de Economische en Monetaire Unie, afgekort EMU. “We gaan niet van thermometer wisselen: daar worden de patiënten niet beter van.” In de meeste landen van de Europese Unie stijgt de werkloosheid en worden extra bezuinigingen doorgevoerd waardoor het draagvlak voor de EMU taant. Prominente Europeanen pleiten voor uitstel van de muntunie, 1 januari 1999, of een versoepeling van de criteria. Kok wees beide opties van de hand. De motivatie maakte de premier direct duidelijk: Nederland kwalificeert zich.

In het verdrag van Maastricht zijn voor overheidsschuld en -tekort voorwaarden gedicteerd voor de EMU. Zo mag het begrotingstekort niet hoger zijn dan drie procent van het binnenlands produkt en voor de staatsschuld geldt een maximum van 60 procent. Kok: “Als Nederland de komende jaren zijn financieringstekort binnen de EMU-grenzen en conform het regeerakkoord omlaag brengt, zal de staatsschuldquote naar alle waarschijnlijkheid een gestage daling zien.”

De staatsschuld bedraagt 78,5 procent van het binnenlands produkt en voldoet dus niet aan de norm van 60. Maar bij dit criterium geldt een ontsnappingsclausule. Wanneer de quote hoger is moet de schuld in voldoende mate afnemen en de 60 procent in een bevredigend tempo naderen. Voor Kok is dat boven elke twijfel verheven. “Daarom ben ik meer benieuwd naar wie onze EMU-partners zullen zijn dan naar het antwoord op de vraag of Nederland zal kunnen deelnemen.”

Maar over de 'boekhoudcriteria' maken de Europarlementariërs zich niet bezorgd; bevreesd zijn ze voor het sociale gezicht. “Er zit lucht tussen Wims opvattingen als bewindsman en die als Eurosocialist”, zei Wim van Velzen, lid van van het Europees Parlement, onlangs in Vrij Nederland. “Ik zou van Wim graag willen horen dat hij in de nationale politiek eens laat horen dat er in Europa één sociaal beleid moet komen. Een beleid waar werkgelegenheid voorop staat. Ik hoor alleen maar wat over het streven naar één Europese munt.”

Van Velzen werd op zijn wenken bediend. “Omdat ik zo oprecht geloof in de mogelijkheid dat een solide en sober begrotingsbeleid en een hoog peil van werkgelegenheid hand in hand gaan, wil ik mij in Europa met kracht inzetten voor een sociaal pact”, zei Kok.

De premier schaarde zich achter de voorzitter van de Europese Commissie. Jacques Santer riep vorige week op tot een Europees sociaal pact waarbij de werkgelegenheid centraal zou moeten staan. En er gaan steeds meer stemmen op om het streven naar volledige werkgelegenheid, naast de EMU, op te nemen in het verdrag van de Europese Unie. Kok: “Daar is wat mij betreft veel voor te zeggen, mits met zo'n toevoeging vooral aansluiting wordt gezocht bij het vele werk waartoe wij reeds op basis van het Witboek van Delors en in de Europese raden hebben verplicht.” De voorganger van Santer, Jacques Delors, presenteerde aan het eind van zijn voorzitterschap een witboek over Europese sociaal-economische politiek. Het witboek belandde in een bureaula.

Tijdens een discussie in een werkgroep citeerde FNV-voorzitter Johan Stekelenburg de woorden van Kok. “'Daar is wat mij betreft veel voor te zeggen'. Dat kan ook wel wat robuuster worden gezegd. Daar ga ik als sociaal-democraat hard aan werken!”, spoorde Stekelenburg de premier aan. Ook Van Velzen was niet onder de indruk van het betoog van Kok. “Fraaie woorden, maar ik ben zo ontzettend benieuwd naar de concretisering van zijn woorden. Ik wil daden.” De Europarlemetariër is verbaasd dat zijn partij op het punt van de EMU zo weinig gepolitiseerd is. “De PvdA kijkt te veel naar nationale belangen en te weinig naar Europa. Europa heeft geen sociaal gezicht.”

Tijdens een werkgroepdiscussie plaatste prof. dr. Age Bakker, onderdirecteur van De Nederlandsche Bank, een kanttekening bij het 'sociaal pact'. “Het klinkt zo mooi, maar wat is de inhoud? Het Nederlandse systeem wordt nooit de norm, dus vanuit de Nederlandse positie geredeneerd wordt het altijd een versobering”, aldus Bakker. Rick van der Ploeg, lid van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, deelde de opvatting van Bakker. “De roep om verdergaande flexibilisering - een eufemisme voor onomkeerbare aantastingen van de verzorgingsstaat - wordt te vaak ingegeven door een beroep op de versterking van de internationale concurrentiepositie.” Van der Ploeg vindt het van “essentieel belang” dat het verdrag van Maastricht wordt geflankeerd door een sterke beleidscoördinatie op onder meer het terrein van milieu en werkgelegenheid. De EMU kan leiden tot een 'verrechtsing' van het beleid en om dit te voorkomen moet de overheid regisseur, opdrachtgever en catalysator worden en niet alleen uitvoerder. “De EMU vraagt een nieuwe overheid.”

    • Cees Banning