Peres brengt Israel in de ban van vervroegde verkiezingen

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, is vandaag in Israel aangekomen voor een nieuwe poging een doorbraak te forceren in het Israelisch-Syrische vredesproces. In Israel is alle aandacht nu echter gericht op de waarschijnlijkheid van vervroegde verkiezingen.

TEL AVIV, 5 FEBR. Achter een nogal doorzichtige camouflage van anonimiteit heeft de Israelische premier Shimon Peres vorige week vanuit Londen en Davos Israel in de ban van vervroegde algemene verkiezingen gebracht. Formeel is het hoge woord van hoofdrolspeler Peres zelf er nog niet uit hoewel hij wel heeft gezegd dat het “verkiezingsproces is begonnen”.

Zijn partij en de oppositie handelen daar ook naar. Twee oppositiepartijen, Likud en Tsomet, hebben besloten de verkiezingen met een gezamenlijke lijst in te gaan. Raful Eitan, de leider van Tsomet, zal zich bovendien niet kandidaat stellen voor het premierschap dat voor de eerste maal tijdens rechtstreekse verkiezingen zal worden beslist. Dat versterkt de positie van Binyamin Netanyahu, de leider van Likud.

Twee redenen weerhouden Peres er nog van de verkiezingsdatum zelf vrij te geven: het is niet erg beleefd dat te doen terwijl de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, weer pendelt tussen Jeruzalem en Damascus en misschien is de Syrische president Hafez Assad toch nog bereid snel een vredesgebaar te maken. Vervroegde verkiezingen aankondigen tijdens of kort na de nieuwe vredesinspanning van Christopher zou meteen worden uitgelegd als het falen van diens missie en dat kan Peres de Amerikaan niet aandoen. Een formele aankondiging is echter spoedig te verwachten. Volgens radio Israel zal Peres Christopher vandaag van zijn besluit op de hoogte stellen.

Verscheidene keren heeft Peres gezegd dat het organiseren van vervroegde algemene verkiezingen niets te maken heeft met de moeizame onderhandelingen met Syrië in Maryland. Het Israelische volk beloofde hij vorige week plechtig dat het referendum over teruggave van de hoogvlakte van Golan aan Syrië in ieder geval zal plaats hebben, dus ook na vervroegde verkiezingen.

Verwarring, of desinformatie, kenmerkt het huidige Israelische politieke plaatje. Terwijl Peres optimistisch blijft over het vredesoverleg met Syrië en een overeenkomst dit jaar zelfs niet uitsluit heeft minister Jossi Beilin de hoop opgegeven dat dit in 1996 nog zal lukken. Verkiezingen in Israel, waarschijnlijk in mei, en in november in de VS komen als een rem op dramatische vooruitgang in het vredesoverleg tussen Damascus en Jeruzalem te staan. Beilin, een vertrouweling van Peres, is ook tegen het vervroegen van algemene verkiezingen. Het ontgaat hem waarom Peres daarop aanstuurt. Op Beilin en anderen maakt het geen geloofwaardige indruk dat binnenlandse problemen zoals voorverkiezingen in de partijen, nieuwe arbeidsovereenkomsten en het afstellen van de economie op het jaar 2000 - typische terminologie uit de gedachtenwereld van Peres - goede redenen zijn om vervroegd naar de stembus te gaan.

Peres zelf moet ook wel in de gaten hebben dat het bruusk aankondigen van vervroegde algemene verkiezingen zijn geloofwaardigheid - zijn zwakste politieke kant - aantast. Vandaar dat hij met een schildpadachtige campagne de publieke opinie daarvoor rijp maakt. Binyamin Netanyahu legt het initiatief van Peres uit als een handige poging om in de stembus zo snel mogelijk de winst binnen te halen van het effect van de moord op premier Yitzhak Rabin op de publieke opinie. Naarmate de tijd verstrijkt verliest het Rabin-effect zijn uitwerking op de kiezers.

Minister Jossi Sarid van de Burgerrechtenpartij heeft ook het gevoel dat Peres om die reden al heeft besloten tot vervroegde algemene verkiezingen, met name ook omdat er dit jaar uit het vredesoverleg met Syrië geen verkiezingswinst valt te halen. “Laat hij terwille van zijn geloofwaardigheid het land de waarheid zeggen en laat hem niet komen met verontschuldigingen die duidelijk niet waar en doorzichtig belachelijk zijn”, zei Sarid, die een van de fijnste politieke neuzen in dit land heeft.

Premier Peres heeft nog geen afdoende antwoord willen geven op de vraag waarop hij zijn betrekkelijk optimisme betreffende de vredeskansen met Syrië stoelt. Hij verschuilt zich met een mysterieuze lach achter geheimhouding. Wel wilde hij kwijt dat Syrië tijdens het overleg in Maryland 12 van de 18 Israelische voorstellen heeft aanvaard die met normalisering van de betrekkingen tussen beide landen hebben te maken.

    • Salomon Bouman