Davos en München

HET IS AL WEER GERUIME tijd geleden dat de jaarlijkse 'ideeënconferenties' in Davos en München in een roze sfeer de toekomst van het Westen en van Europa schilderden.

Vooral 'Davos', bijeenkomst van politieke leiders en het grote zakenleven, muntte dit jaar uit in pessimistische geluiden over de toekomst van EMU en euro. München, waar gebruikelijkerwijs vrede en veiligheid ter discussie staan, viel dit weekeinde op door een felle Russische afwijzing van uitbreiding van de NAVO met Oost-Europa. Davos werd gemarkeerd door een rede van de Duitse christendemocraat Wolfgang Schäuble, München door een geschreven stellingname van de Russische onderminister van defensie, Andrej Kokosjin.

Schäuble lokaliseerde drie potentiële crisishaarden in het proces van Europese eenwording: de bedreiging van de monetaire convergentie en de Europese munt door de vertraging van de economische groei in Duitsland en Frankrijk, het dispuut tussen de leden van de Europese Unie over het tempo waarin Oosteuropese landen tot de Unie worden toegelaten en te verwachten meningsverschillen over stroomlijning van de instellingen van de Unie en over het vraagstuk van besluitvorming bij meerderheid of eenstemmigheid.

In München opperde Kokosjin, tot verbijstering van zijn gehoor, dat in ruil voor de Russische instemming met de Duitse eenheid de NAVO de verplichting op zich had genomen niet tot uitbreiding over te gaan. De Russen, zei hij, houden vast aan de noodzakelijkheid van een bufferzone tussen Oost en West en vrezen, als de NAVO haar plannen doorzet, een fatale omslag in de stemming in Rusland ten opzichte van het Westen. NAVO-uitbreiding zou als een “historisch onrecht” worden ervaren. De terugtrekking van het Sovjet-leger had immers de democratisering van Oost-Europa mogelijk gemaakt. SCHÄUBLE EN KOKOSJIN onderstreepten zo, zij het ieder vanuit de eigen nationale benadering, dat de vaart eruit raakt. De Duitsers wijzen op de afbrokkeling in eigen land en in de buurlanden van het draagvlak onder de Europese integratie. De Russen weigeren de in het Westen gangbare voorstelling van zaken over te nemen als zou uitbreiding van de NAVO stabiliteit brengen in een historisch labiele regio, een ontwikkeling die ook Rusland ten goede zou komen. Hoe onderscheiden ook, de uitlatingen van Schäuble en Kokosjin hebben één ding gemeen: de vrees voor een wedergeboorte van het nationalisme in eigen land. De Rus heeft zo zijn gedachten over Westers activisme, de Duitser vreest juist de passiviteit van zijn bondgenoten. Beiden waarschuwen dat Europa de beste gelegenheid tot dusver om de onderlinge verhoudingen op een nieuwe leest te schoeien dreigt te laten voorbijgaan.

De geluiden uit Davos en München versterken elkaar.