VS: vreedzame kernproeven van China onacceptabel

DEN HAAG, 3 FEBR. Als China en India voorwaarden blijven stellen aan een algeheel verbod op kernproeven, dan zullen de Verenigde Staten niet meewerken aan het kernstopverdrag dat dit verbod moet vastleggen. Het kernstopverdrag zal er in dat geval niet komen.

Dat zegt de onderdirecteur van het Amerikaanse bureau voor wapenbeheersing en ontwapening (ACDA), Ralph Earle II. China, een van de vijf officiële kernwapenmachten, wil het recht op 'vreedzame nucleaire explosies' behouden. India, geen officieel erkende kernmacht, verlangt een duidelijk en vast tijdschema voor wereldwijde ontwapening en wil dat het kernstopverdrag ook geldt voor laboratoriumproeven.

Earle is op rondreis langs verschillende hoofdsteden om steun te verwerven voor de Amerikaanse voorstellen bij de onderhandelingen over het kernstopverdrag, die sinds 23 januari in Genève aan de gang zijn. “Mijn bezoek aan Den Haag”, zegt Earle, “is vooral ter ondersteuning van het werk van de Nederlandse voorzitter van de besprekingen.” De beraadslagingen over het verdrag, die voor september afgerond moeten zijn, staan onder leiding van de Nederlandse ambassadeur bij de conferentie, Jaap Ramaker.

John Holum, directeur van ACDA, verklaarde twee weken geleden dat het succesvol afronden van de kernstopbesprekingen de belangrijkste doelstelling is van president Clinton op het gebied van wapenbeheersing en ontwapening. Een verbod op kernproeven dient volgens Earle zowel het tegengaan van de verspreiding van kernwapens als de wereldwijde ontwapening. “Als je een nieuw wapen niet kunt testen, dan zul je ook nooit weten of het werkt.”

Vooral de voorwaarden van India en China zijn voor de VS onacceptabel. China wil volgens Earle vrijstelling voor 'vreedzame nucleaire explosies' - waarschijnlijk omdat de Volksrepubliek dergelijke explosies als een middel ziet om grote infrastructurele projecten uit te voeren. “Vroeger dachten de VS dat het mogelijk zou zijn om met nucleaire explosies een tweede Panama-kanaal aan te leggen. De Sovjet-Unie had eens plannen om de loop van een rivier zo te veranderen. Wij zijn van dat idee afgestapt omdat het niet praktisch is. De Chinezen zijn nog niet tot die conclusie gekomen.”

Als China vasthoudt aan zijn wens, komt de totale overeenkomst in gevaar. Earle: “Je kunt een vreedzame nucleaire explosie niet onderscheiden van een kernproef.” Om die reden “komt er geen kernstopverdrag dat vreedzame nucleaire explosies toelaat. Als China [daarom] niet mee zou doen, betekent dat voor de VS dat er geen verdrag zal zijn. Het is noodzakelijk voor het testverbod dat de vijf kernmachten er bij betrokken zijn.”

Ook India speelt een belangrijke rol bij de besprekingen in Genève. In de eerste plaats omdat het land al decennialang een verbod eist op kernproeven en bovendien altijd heeft gepleit voor wereldwijde ontwapening. In de tweede plaats omdat India een aantal belangrijke voorwaarden heeft gesteld aan het kernstopverdrag. Zo verlangt India dat het verbod ook betrekking heeft op laboratoriumproeven en wil het een tijdschema voor snelle wereldwijde ontwapening.

“De VS willen een verdrag dat verifieerbaar is”, zegt Earle. “Een verbod op laboratoriumproeven is dat niet. President Clinton verklaarde in augustus dat wij geen kernproeven meer zouden doen. Tegelijkertijd zei hij dat het belangrijk is om de betrouwbaarheid van de kernwapens van de VS op peil te houden. Periodieke laboratoriumproeven zijn daarvoor noodzakelijk.”

Ook het door India gewenste tijdschema is voor de VS niet acceptabel. Earle: “Het is simpelweg niet mogelijk om vooraf vast te stellen wanneer de situatie in de wereld zodanig is dat het afschaffen van kernwapens mogelijk wordt.” Nucleaire ontwapening is volgens Earle mogelijk zodra de politieke wil daartoe universeel is en zodra kernwapens niet langer nodig zijn als middel ter afschrikking. “Zolang er in de internationale gemeenschap schurken zijn, staten zijn die zich zoals Irak niet houden aan het internationale recht, zullen kernwapens nodig zijn ter afschrikking. Voor de nabije toekomst verwacht ik niet dat we een wereld hebben zonder schurken of zonder kernwapens.”

Naast het verbod op kernproeven hoopt de Amerikaanse regering dat de internationale gemeenschap dit jaar nog een aantal andere stappen neemt die moeten leiden tot verdere wapenbeheersing.

Zo wacht het drie jaar geleden in Parijs ondertekende verdrag over chemische wapens in de VS zelf nog op ratificatie. Besprekingen over beperkingen op de produktie en het gebruik van landmijnen moeten later dit jaar leiden tot een verdrag. Maar bovenal moet het Russische parlement het START-2-verdrag, het akkoord tussen de VS en Rusland over de vermindering van strategische kernwapens, nog ratificeren.

De belangrijkste krachten in het Russische parlement, de nationalisten en communisten, zijn fel tegen START-2 omdat het Rusland de status van supermacht zou ontnemen. De voorzitter van de commissie voor buitenlandse zaken van het parlement wil dat de Amerikanen beloven in de toekomst geen raketafweersysteem op te zetten. Dit voorstel zou een nieuwe eis toevoegen aan de ratificatie van START-2.

Earle heeft begrip voor het voorstel. “Het in meerderheid Republikeinse Congres heeft geprobeerd Reagans droom van een defensie-paraplu nieuw leven in te blazen. Clinton sprak zijn veto uit over een voorstel daartoe. Een dergelijk afweersysteem is de doodsklap voor het strategische evenwicht. Als wij een nationaal raketafweerssysteem [tegen strategische kernwapens] zouden bouwen, hebben de Russen een goede reden om niet te ratificeren. Wij zouden dat, in het omgekeerde geval, ook niet doen.”