La linea: minder gaten maar nog steeds een vergiet

De VS blijven een magneet voor arme inwoners van Midden-Amerika. Aan beide zijden van la linea, de grens, vergroten de autoriteiten hun inspanningen om de stroom illegale immigranten te stelpen, althans te kanaliseren. Maar de grensbewoners hebben zo hun bedenkingen. “Als Agua Prieta verkouden is, krijgt Douglas longontsteking.”

AGUA PRIETA, 2 FEBR. Een lolly in de mond, stoer achteroverleunend tegen de zijkant van een vrachtauto, mompelt Alex (14) dat het een koud kunstje is om de grens over te gaan. Hij voegt de daad bij het woord door onmiddellijk te verdwijnen door een groot gat in het ijzeren hek dat hier de grensafscheiding vormt. Dan rent hij door een greppel de weg op die op Amerikaans grondgebied parallel aan de grens loopt. Uitdagend zwaait hij naar zijn vrienden in Mexico en naar een patrouille van de Amerikaanse grenswacht die zo'n honderd meter verderop langs de weg staat.

Voor schoffies zoals Alex is de Mexicaans-Amerikaanse grens - hier tussen Agua Prieta in de noordelijke Mexicaanse deelstaat Sonora en Douglas in de zuidelijke Amerikaanse deelstaat Arizona - vooral een speeltuinattractie. De meeste mensen zien the line of la linea vooral als een felbetwiste barrière tussen twee partners in het vrijhandelsverdrag NAFTA, tussen hoop en wanhoop en tussen twee verschillende werelden. Alex zegt dat hij als pollero voor twintig dollar per persoon mensen illegaal de grens helpt oversteken.

Honderden, zoniet duizenden stadgenoten van Alex houden zich bezig met de smokkel van mensen en verdovende middelen. Agua Prieta is aan het begin van het nieuwe jaar afgeladen met Mexicanen uit de zuidelijke staten, met migranten uit Midden-Amerika en met vreemdelingen uit andere werelddelen die vanuit deze Mexicaanse stad de sprong naar El Norte, de Verenigde Staten, willen wagen. Ze zijn op zoek naar werk dat er in Mexico niet is en naar salarissen die in de VS gemiddeld vijf- tot tienmaal hoger zijn dan in Mexico. Velen willen er niet eens blijven, ofschoon de jongste trend is dat hele families, compleet met baby's en grootmoeders, nu illegaal 'de lijn' oversteken.

De eind vorig jaar begonnen stormloop op de Amerikaanse grens heeft geleid tot nieuwe maatregelen aan beide zijden van de afscheiding. De Amerikanen hebben het aantal agenten van hun Border Patrol drastisch opgevoerd, vooral door tijdelijke overplaatsingen vanuit de noordgrens bij Canada. Voorts zijn er meer voer- en vliegtuigen ingezet en zijn de grenswachten uitgerust met elektronische detectie-apparatuur.

Het meest betwiste onderdeel van de Amerikaanse grensversterking vormt de inzet van leden van de Nationale Garde, het reservistenleger voor het eigen grondgebied. De Mexicaanse overheid heeft de Amerikaanse maatregelen als “militarisering van de grens” verworpen. Zij heeft meer 'migratiefunctionarissen' naar het grensgebied gestuurd.

Volgens een bron bij de migratiedienst in Nogales, Sonora, is ook een colonne van het Mexicaanse leger in het grensgebied ingezet. Onduidelijk is of het hierbij gaat om acties tegen migranten of om drugsbestrijding. Zeker is wel dat Mexicaanse militairen controleposten op de wegen naar de grens bemannen.

Ron Sanders, chief patrol agent van de Border Patrol in Tucson en verantwoordelijk voor het grootste deel van de grenswachtactiviteiten in Arizona, zegt dat er in zijn sector nu drie leden van de National Guard werken in ondersteunende posities. Zij bedienen video-apparatuur in Nogales en bedienen de radiopost in Douglas. “Het is beslist niet onze bedoeling dat militairen worden ingezet bij het aanhouden van illegale vreemdelingen, nu of in de toekomst”, zegt Sanders.

Volgens de Border Patrol is het aantal aanhoudingen aanzienlijk gestegen in de afgelopen weken. In de sector Tucson, één van de drukste grenszones, houden Amerikaanse grenswachters gemiddeld ruim 1.600 illegalen per dag aan, zegt 'Dutch' Steenbakker, de in Zeeland geboren onder-commandant van de Border Patrol in Tucson. “Maar we denken dat er drie keer zo veel doorheen glippen.” In vergelijking met een jaar geleden is dat een verviervoudiging. Jerry Kammer, redacteur 'grenszaken' bij de krant The Arizona Republic, zegt: “Het is een numbers game. De Border Patrol publiceert gigantische cijfers, maar het effect is vermoedelijk te verwaarlozen.”

Vanuit de grensstreek gaan de illegalen die door 'de lijn' zijn gekomen naar 'tussenstations' als de steden Tucson en Phoenix om van daaruit per bus of vliegtuig door te reizen naar Californië of de grote steden in het midden-westen en oosten van de VS. Een actie vorige week van de Amerikaanse immigratiedienst op het internationale vliegveld van Phoenix leverde 700 illegalen op. Die dag vertrokken verschillende vluchten naar Los Angeles, New York en Chicago met slechts half-gevulde toestellen.

De strengere Amerikaanse maatregelen tegen illegale immigratie hebben in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van november in toenemende mate een politieke achtergrond. Republikeinse kandidaten zijn verklaarde voorstanders van strenge immigratiewetten, maar de regering-Clinton is nauwelijks achtergebleven. Ook de nog steeds toenemende drugssmokkel vanuit Mexico baart de VS grote zorgen.

Nadat de controles aan het westelijke einde van de grens - tussen Tijuana en Californië - werden opgevoerd, weken de migranten uit naar Nogales, het tweelingstadje in Sonora en Arizona. Met de bouw van een muur van stalen matten die tijdens de Tweede Wereldoorlog nog als provisorische landingsstrips werden gebruikt, is overgang van Nogales, die ooit als makkelijk te boek stond, nu ook een lastig obstakel geworden. Na soortgelijke maatregelen in Texas, is de geografisch in het midden gelegen overgang van Douglas/Agua Prieta één van de overgebleven gaten in 'de lijn'. Dat is precies wat de Border Patrol zegt na te streven.

“Ons doel is het om de illegale vreemdelingen naar open terrein buiten de bebouwde kom te dwingen. Daar zijn wij in het voordeel”, zegt George Lopez van de Border Patrol in Douglas. Ook hier wil de grenswacht een stalen barrière in het stadje laten bouwen, maar de inwoners van Douglas voelen er niet zoveel voor. Zij hebben daar esthetische en commerciële overwegingen voor. “Douglas leeft van Agua Prieta”, zegt Keoki Skinner, de Amerikaanse eigenaar van de El Mitote-juice bar aan de andere kant van de grens. “Als Agua Prieta verkouden is, krijgt Douglas longontsteking.”

Skinner vertelt hoe begin jaren negentig de twee steden enige tijd waren verbonden door de zogenoemde 'drugstunnel', waardoor mensen en verdovende middelen werden gesmokkeld. “De economie hier bloeide helemaal op”, aldus Skinner. “En in Douglas opende de ene supermarkt na de andere. De Safeway-supermarkt in Douglas (15.000 inwoners) is de grootste van Arizona.” In 1991 werd de tunnel ontdekt en gesloten.

Evenals in Agua Prieta zitten in Nogales de goedkope hotelletjes en pensions bomvol, met soms wel 20 personen op één kamer. Bij een recente brand in het historische Gadsen-hotel in Douglas werden 108 illegale vreemdelingen uit twee kamers gered. Net als andere zuidelijke grensplaatsen is ook Nogales populair bij de zogenoemde snowbirds, bejaarde Amerikanen en Canadezen die in de wintermaanden de warmte opzoeken en over de grens in Mexico hun kampeermobielen volladen met goedkope Geritol en andere medicijnen die hier zonder recept te krijgen zijn.

Volgens Tony Kyriakis, eigenaar van restaurant El Cid in het Mexicaanse Nogales, schrikken de migranten de Amerikaanse koopjestoeristen af. Veelal worden de migranten één of twee keer door de Border Patrol opgepakt en direct weer over de grens gezet in het kader van de 'vrijwillige repatriëring'. Veelal ook zijn ze dan hun geld al kwijt aan een pollero, die voor een enkeltje Guerrero-Phoenix het voor de verarmde Mexicanen astronomische bedrag van vijfhonderd dollar rekent. Volgens de restaurateur (en de Mexicaanse autoriteiten) storten velen zich ten einde raad op de tasjes en portemonnees van toeristen of op het reisgeld van lotgenoten. Schiet- en vechtpartijen brachten Nogales ruim een eeuw terug in de tijd.

Onder leiding van Kyriakis is nu een soort burgerwacht opgezet met de naam 'Achilleshiel'. Die patrouilleert overdag in het centrum van Nogales. Migranten in spe in een klein hotel op steenworp afstand van 'la linea' klagen dat de burgerwacht samen met de politie regelmatig de hotels binnenkomt om mensen af te tuigen en af te persen.

Dezelfde klachten zijn te horen over de zogeheten Grupo Beta, een geüniformeerde elite-eenheid van het Mexicaanse ministerie van Binnenlandse Zaken. Naar eigen zeggen worden ze ingezet om hun landgenoten er “verbaal” van te overtuigen dat het beter is om de grens niet illegaal over te steken. Arresteren mogen ze niet, want een Mexicaan mag volgens de grondwet op Mexicaans grondgebied gaan en staan waar hij wil. De automatische geweren van de Grupo Beta zijn slechts bedoeld ter bescherming tegen al te agressieve polleros of drugssmokkelaars, zeggen twee leden van de groep in Nogales. Aan de andere kant van de grens, in Nogales Arizona, zegt een hoge functionaris van de Border Patrol smalend: “Sommige drugssmokkelaars hebben uniformen aan, andere niet.”

De illegale migrant Claudio García (39) uit het Mexicaanse zilverstadje Taxco heeft zich in elk geval niet laten overtuigen door Grupo Beta. Nu de kerstdagen er opzitten, laat hij zijn vrouw en zes kinderen achter en gaat hij terug naar zijn baan bij een fabriek in Illinois. Waarom? “In Taxco verdien ik als zilverbewerker 800 pesos per maand. In Illinois verdien ik 800 dollar per maand. Dat is zevenmaal zoveel.”

    • Reinoud Roscam Abbing