Chirac verkoopt produkt dat niet bestaat

De diplomatieke ster van het moment heet Richard Holbrooke. Paspoort: Amerikaans. Hij assisteerde deze week bij het oplossen van de Grieks-Turkse crisis in de Egeïsche Zee. Hij stond aan de wieg van het vredesakkoord voor ex-Joegoslavië. Hij slaagde waar Europa faalde.

De eerste Europeaan die van de Holbrooke-show lijkt te zijn bekomen is de Franse president Jacques Chirac. Op staatsbezoek in Washington had hij voor Amerikaanse politici twee boodschappen. De VS moeten in Europa blijven, omdat zij van vitaal belang zijn voor de Europese veiligheid op langere termijn, zei hij voor het Congres. Onmiddellijk daarna eiste Chirac een grotere rol op voor Europa binnen de NAVO. In het bondgenootschap moeten Europa en de VS gelijkwaardige partners worden: “De Verenigde Staten zullen in de Europese Unie een steeds belangrijkere partner vinden.” In een eerdere toespraak had hij in dit verband verwezen naar “een Europese macht in wording ”.

Chirac presenteerde zich in Washington als advocaat van een ambitieus Europa en pleitbezorger van een grotere Europese rol op de internationale Bühne. Het getuigt op zijn zachtst gezegd van lef om - met Holbrooke nog steeds op Europese bodem - een grotere rol op te eisen voor een partij die bij het oplossen van crises zo overduidelijk heeft gefaald. Toch werd de Franse president niet weggehoond. Integendeel: Chirac kreeg zelfs krediet voor het verbeteren van de Frans-Amerikaanse verhoudingen.

In de VS staat de Franse president te boek als Amerikaanser dan de Amerikanen. Hij spreekt vloeiend Engels, heeft een direkte stijl en refereert geregeld aan de korte tijd dat hij op jeugdige leeftijd in de VS woonde. De anekdotes over Chirac-de-ober bij de restaurantketen Howard Johnson, Chirac-de-chauffeur van Texaanse welgestelden en Chirac-de-minnaar van een Southern Belle wekken in de VS symphatie. Die combinatie van stijl en persoonlijke ervaring is voor de Amerikanen een verademing na de jaren van François Mitterrand, Chiracs grillige en vaak moeilijk te doorgronden voorganger met zijn grote voorliefde voor het abstracte.

Behalve als persoon was Mitterrand voor de Amerikanen ook als politicus moeilijk te peilen. Frankrijk stond onder Mitterrand bekend als: “Een moeilijk land dat ons steeds weer confronteerde met nieuwe gevaren”, aldus James Baker, minister van buitenlandse zaken onder George Bush, deze week in Le Figaro. Baker noemde onder meer Mitterrands weigering, in 1986, om Amerikaanse bommenwerpers via het Franse luchtruim te laten vliegen bij hun strafexpeditie tegen de Libische leider Gaddafi. “Dat irriteerde ons mateloos”, aldus Baker.

De politicus Chirac heeft met zijn nucleaire proeven in de Stille Zuidzee eveneens wrevel gewekt in de VS. Maar nadat Chirac de serie vlak voor zijn vertrek naar Washington 'voortijdig' had afgebroken, kreeg 'Mururoa' niet meer de kans het staatsbezoek te bederven. Het hielp bovendien dat Chirac zich sterk maakte voor een volledig verbod op kernproeven en liet doorschemeren dat de Franse kernmacht gereduceerd zal worden.

Maar op het terrein van veiligheid en defensie heeft Chirac Frankrijk in Washington ook een betrouwbaarder profiel gegeven. Op 5 december bracht hij de Franse strijdkrachten - voor het eerst in bijna dertig jaar - weer zeer dicht bij de NAVO en in Bosnië opereren Franse troepen nu rechtstreeks onder NAVO-bevel.

Chiracs toenadering tot de NAVO maakt ook een grotere Europese autonomie op defensiegebied voor de VS acceptabeler dan voorheen. Onder Mitterrand vreesden de VS dat Europa, met Frankrijk voorop, een eigen defensie-organisatie naast de NAVO wilde zetten. Baker: “Gedurende de eerste jaren van de regering-Bush waren we [daarover] zeer ongerust.” Werken aan een Europese pijler binnen de NAVO, met uitdrukkelijke erkenning van de Amerikaanse rol, valt in de VS al een stuk beter. Zeker nu ook steeds meer Amerikanen erop wijzen dat Europa toch echt meer eigen verantwoordelijkheid moet nemen.

Toch blijft de vraag waar het Europese produkt dat Chirac in Washington alvast probeerde te verkopen eigenlijk is. Over een 'Europese defensie-identiteit' wordt al jaren gesproken, maar veel verder dan een operationeel samenwerkingsverband van een beperkt aantal landen in het zogeheten Eurokorps is Europa nooit gekomen. Het recente succes van Holbrooke onderstreept nog eens de machteloosheid van Europa als het gaat om moeilijke kwesties op diplomatiek en defensiegebied. Ziet Chirac iets dat de meeste Europeanen niet zien?

In Washington noemde Chirac “de Frans-Duitse motor” het fundament onder de Europese ambities en de basis voor de betrouwbaarheid van Europa als partner. Duitsland worstelt evenwel nog steeds met de vraag welke rol Duitse militairen in het buitenland moeten vervullen. Volgens de Franse pers had Bondskanselier Kohl een telefoontje gekregen van Chirac voor zijn vertrek naar de VS. Over de inhoud van dat gesprek is niets bekend. Wel is bekend dat Chirac vorige maand een gezamenlijk Frans-Duits plan voor de Europese economie in het vooruitzicht stelde, dat niet meer bleek te zijn dan twee volstrekt verschillende plannen, die op dezelfde dag werden aangekondigd. Een gezamenlijk initiatief, een Franse toenadering tot het bondgenootschap is nog geen 'Europese pijler' binnen de NAVO.

    • Michel Kerres