Koopkracht-ritueel

TOT EEN VAN de constanten van de nationale politiek behoort de voortdurende zorg om de koopkracht. Geen voorstel zonder bijbehorend 'koopkracht-plaatje'. Ondanks de alom gegroeide twijfel over de maakbaarheid van de samenleving is het koopkracht-effect als toetssteen voor goed of fout beleid alle jaren overeind gebleven. Vanuit die optiek is de jongste politieke ophef over de loonstrookjes dan ook alleszins begrijpelijk. Hoewel Den Haag op zijn minst behoud van koopkracht had beloofd, laten de eerste loonstrookjes over 1996 van veel werknemers iets anders zien. Dit enige echte plaatje eindigde voor hen met een lager bedrag dan een maand geleden.

In zijn brief aan de Tweede Kamer hierover geeft minister Melkert (Sociale Zaken) een plausibele verklaring voor de onvoorziene inkomensachteruitgang. Zo had het kabinet er op gerekend dat de Ziektewet met ingang van 1 januari zou zijn geprivatiseerd. Voor de werknemers zou dit tot gevolg hebben gehad dat zij geen premie meer hoefden te betalen. Nu deze wet nog steeds bij de sputterende Eerste Kamer ligt, is dit effect vooralsnog uitgebleven. Het kabinet gaat er vanuit dat dit uitstel van tijdelijke aard is, en dat zegt weer veel over hoe men over het verzet van de Eerste Kamer denkt.

Een andere oorzaak van de niet verwachte inkomensachteruitgang is de zogeheten opslagpremie die ziekenfondsen hanteren. De ziekenfondsen hebben deze gemiddeld hoger vastgesteld dan waar het kabinet afgelopen zomer bij het opstellen van de begroting van was uitgegaan. Ten slotte blijken ook de gemeentelijke heffingen meer te stijgen dan de Haagse beleidsmakers hadden voorzien. WAT MELKERT MET zijn brief vooral aantoont is hoe fragiel het zorgvuldig gekoesterde koopkrachtbouwwerk in de praktijk altijd weer blijkt te zijn. Macro-grootheden staan nu eenmaal mijlenver af van de micro-werkelijkheid. Beloften op Prinjesdag over de besteedbare inkomens hebben daardoor maar al te vaak een averechts effect. Zij die er beter van af komen dan in de cijferopstellingen van het Centraal Planbureau was voorzien, incasseren zwijgend. Degenen die er op achteruitgaan roeren zich daarentegen des temeer.

Hoe dan ook, belofte maakt schuld. Hoewel het jaar pas een maand oud is, heeft Melkert deze week tijdens een ingelast debat al de eerste koopkrachtreparatie aangekondigd. Het Ziektewet-effect zal worden gecompenseerd. Voorts zullen zonodig per 1 juli nog extra maatregelen worden getroffen. Zo blijft het kabinet knippen en plakken in een poging de werkelijkheid aan te passen aan de eigen statistieken. Met de vaste wetenschap dat beide nooit bij elkaar zullen komen.