Behoedzaamheid fnuikt marathonuitzending

“Iedereen functioneert goed in de Nederlandse politie, ook commissaris Straver”, konden we gisteravond de Haarlemse burgemeester J. Pop horen zeggen, terwijl hij in zijn dienstauto stapte.

Wat jammer dat hij dat 's avonds niet even nader wilde komen toelichten in Misdaad in Nederland, het drie uur durende marathonprogramma van NPS, NOS en VARA over het rapport van de enquêtecommissie-Van Traa. En Pop was de enige niet die verzaakte: op last van hogerhand ontbrak de hele politie- en justitietop. “Wij missen hen zéér”, zei presentator Ferry Mingelen bedroefd.

Wie niet? Al in de middaguitzending had mr. S. Slagter, oud-vice-president van de Amsterdamse rechtbank, de staf gebroken over het officieuze spreekverbod voor de betrokken autoriteiten. “Een onding uit democratisch opzicht.”

Het was een bizarre situatie. Maandenlang is er door allerlei hotemetoten gelekt naar de media dat het een lieve lust was: het waren geen informatiestroompjes meer, het waren complete watervallen. Maar gisteren, toen de tijd was gekomen voor een openbare reactie, hield iedereen het slot op de mond. Het was bijna zielig voor NPS, NOS en VARA die zó hun best hadden gedaan om er iets bijzonders van te maken.

Ook degenen die wèl naar de tv-studio waren gekomen, muntten vaak uit in voorzichtigheid. Vooral de Kamerleden. Hun houding begon het presentatieduo Mingelen en Witteman knap te irriteren - en terecht.

In de loop van de avond meldden zich, volgens Witteman, steeds meer kijkers met de vragende constatering: wat wordt Sorgdrager toch de hand boven het hoofd gehouden? Reden te over voor Mingelen en Witteman om personen ter discussie te stellen. Het was tevergeefs. Hoe roerend was de eensgezindheid van de Kamerleden Kalsbeek, Korthals, Hillen en Dittrich om 'niet te zwartepieten'. Het beloofde weinig goeds voor het komende Kamerdebat.

Gelukkig is de tijd voorbij dat tv-journalisten met de pink op de broeksnaad ontwijkende antwoorden accepteren. “U bent de hele tijd maar over personen bezig, wat gênant”, pruilde D66'er Dittrich. “Dan moet u zeggen: ik beantwoord de vraag niet”, riposteerde Mingelen scherp, “maar u kunt ook zeggen: we hebben alle vertrouwen in minister Sorgdrager.”

Al die overdreven behoedzaamheid heeft ook iets typisch Nederlands. Terwijl Mingelen en Witteman zich door de interviews ploegden, probeerden Henk van Dorp en Frits Barend op RTL 4 bondscoach Guus Hiddink aan de tand te voelen over zijn voorhoedeproblemen. Hiddink zoekt buitenspelers. Zou hij misschien willen zeggen naar welke spelers zijn belangstelling uitgaat? Wie volgt hij op de voet? Is Bergkamp een reële mogelijkheid als rechtsbuiten? De bondscoach viel bijna van zijn stoel. Stel je voor dat hij zei: ik denk in de eerste plaats aan Bergkamp en Taument. Het zou die jongens wel eens èrg nerveus kunnen maken.

En dat is nog maar voetbal. Als er èchte belangen op het spel staan, verschansen Nederlandse autoriteiten zich het liefst - samen met hun voorlichters - in bomvrije schuilkelders tot de ergste aanvallen voorbij zijn. Dat is de reden waarom min of meer politieke programma's, zoals Buitenhof, en het doorsnee-kranteninterview met bewindslieden vaak zo moeilijk verteerbaar zijn.

Aan de programmamakers van Nederland 3 lag het gisteren niet. Je kon hun hooguit verwijten dat ze enkele wèl aanwezige ex-autoriteiten, zoals Hirsch Ballin en Wierenga, iets te gemakkelijk lieten wegkomen. Wierenga kwam er vanaf met het aantrekken van een dun boetekleedje: “Als wij alles geweten hadden, was onze conclusie veel genuanceerder geweest”. Hirsch Ballin hulde zich in ondoordringbare nevelen van welsprekendheid.

Heel leerzaam waren de ingelaste reportages over de misdaadbestrijding in Arnhem en Breda. Arnhem maakte de indruk een door de mafia belegerde stad te zijn. De vraag luidde: wie is de baas in Arnhem? “De Turks-Koerdische mafia”, zeiden de mensen. “De democratie”, vond burgemeester Scholten. Hij voegde er meteen aan toe dat hij te weinig politiemensen heeft: “Vijftig procent te weinig blauwe broeken.” Dat die 'blauwe broeken' zó goed georganiseerd zijn in hun vakbonden dat ze 's avonds nauwelijks meer willen werken, daar hoorden we de burgemeester niet over.

Scholtens 'analyse' was een onbedoelde aanvulling van een eerdere uitspraak van B. Staal, voormalig korpschef: “Wat bij het CID Kennemerland is gebeurd, had overal kunnen gebeuren. Het is een kwestie van desorganisatie.”

De nu beëindigde parlementaire enquête was - méér dan de vorige enquêtes - in de eerste plaats een televisie-evenement. Vrijwel alle zittingen werden direct uitgezonden, 's avonds volgden er (te beknopte) samenvattingen. Naarmate de enquête vorderde, werden de uitzendingen meeslepender. De publieke omroep heeft eer ingelegd met al die uitzendingen: hij had, met het oog op de komende omroepdebatten, zijn bestaansrecht niet beter kunnen aantonen.

    • Frits Abrahams