Bank-verzekeraar ING schuwt het financiële spektakel niet

Voor bank-verzekeraar ING was 1995 een regelrecht jubeljaar. Het concern kreeg voor 1,7 miljard gulden de elitebank Barings in handen, financierde met de koop van Dagbladunie door PCM de “overname van het jaar” en haalde ook nog de lucratieve licentie voor een tweede mobiel telefoonnet in Nederland binnen. Velen kijken naar ING, nu Fokker in surséance verkeert. Met een beleggingsportefeuille in aandelen van 18 miljard gulden is ING de grootste kapitaalverschaffer van Nederlandse bedrijven. Maar de 'betrouwbare' superbelegger loopt op eieren. Want waar eindigt het afstandelijk beleggen en begint het daadwerkelijk uitoefenen van aandeelhoudersmacht?

Als er een goed ondernemingsplan op tafel komt, wil bank en verzekeraar ING zeker kijken naar mogelijkheden om kapitaal te steken in een nieuwe Fokker vennootschap. De financiële groep is met een beleggingsportefeuille in aandelen van 18 miljard gulden de grootste kapitaalverschaffer van Nederlandse bedrijven.

ING heeft zich de afgelopen jaren niet meer als financier met Fokker bemoeid, sinds het Duitse Daimler-Benz concern in 1993 grootaandeelhouder werd en Duitse banken de financiering overnamen. Tussen Fokker en de wederopstanding van de vrachtwagenfabrikant DAF, waarvoor ING drie jaar geleden 25 miljoen gulden nieuw aandelenkapitaal op tafel legde, is wel een groot verschil, zo legt ING-bestuursvoorzitter drs. A. Jacobs uit.

De Nederlandse financiële instellingen hadden drie jaar geleden direct belang bij de oprichting van een nieuwe DAF, zodat zij nog iets van hun verliezen op het oude bedrijf konden goedmaken. Jacobs:“Het is niet iets om trots op te zijn, maar het is geen geheim dat ING toen van de oude aandeelhouders van DAF het grootste verlies heeft geleden.” De ondergang van DAF kostte ING 130 miljoen gulden.

Volgens Jacobs en plaatsvervangend ING-voorzitter G. van der Lugt wijkt Fokker ook nog in een ander opzicht af van de situatie drie jaar geleden bij DAF. “Je kunt van Fokker niet zeggen dat het bedrijf in het verleden een track record van winstgevendheid heeft opgebouwd”, vindt Van der Lugt. Daar komt nog bij dat DAF al ver was in de ontwikkeling van nieuwe modellen. “Ik weet niet hoe ver Fokker op dat terrein is”, zegt Jacobs, die in zijn “eregalerij” in de vensterbank een schaalmodel van een gele DAF Truck heeft staan.

Door de aandelenparticipatie in het nieuwe DAF Trucks, dat onverwacht snel zeer winstgevend is geworden, heeft ING die strop van drie jaar geleden naar Jacobs taxatie inmiddels weer goed gemaakt.

ING schuwt financieel spektakel niet. Deze week nog trok de bank de aandacht door drie vliegtuigen voor het uit de as herrezen Pan American te financieren. En 1995 was een regelrecht jubeljaar. ING kocht voor bijna 1,7 miljard de Britse elitebank Barings, kreeg de lucratieve licentie voor een tweede mobiel telefoonnet en financierde de Nederlandse “overname van het jaar”, toen kranten- en tijdschriftenuitgever Perscominatie Meulenhoff (PCM Holding) voor ruim 850 miljoen gulden de Dagbladunie (NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad, enkele regionale kranten) overnam van Elsevier.

Wat in 1995 mislukte, moet nu wel slagen. Barings moet dit jaar na alle gratis publiciteit een bijdrage aan de winst gaan leveren. “Wij rekenden vorig jaar al op een bijdrage van 35 miljoen pond, genoeg om de aankoopkosten te compenseren, maar dat is niet gelukt”, erkent Jacobs. Dit jaar gaat het zeker beter, al tempert hij direct de hoge verwachtingen. De aankoop was strategisch van karakter, en dat hoeft zich niet vanaf de eerste dag te vertalen in extra winst. Bovendien slaat een deel van de inspanningen van Barings neer in andere zaken van ING en niet in het resultatenlijstje van Barings. Dankzij de deals van Barings in de markten van de economisch opkomende landen en in het fusie- en overnamecircuit krijgt ING ook zaken toegespeeld, zo verdedigt Van der Lugt.

De verwachting van betere tijden is vooral gebaseerd op de heropening van de Barings-kantoren in Singapore en Tokio. Elke maand sluiting kostte ING zo'n 5 miljoen pond, vertelt Jacobs. In Singapore voerde handelaar Nick Leeson zijn transacties op de Japanse aandelenmarkt uit die Barings met een verlies van ongeveer 800 miljoen pond in een zwart gat stortten. De effectenafdeling van Barings draaide vorig jaar slecht. Dat was volgens Jacobs en Van der Lugt vooral een gevolg van de halvering van de omzetten op de financiële markten van de opkomende landen, waarin Barings een prominente partij is.

Het financiële advieswerk van Barings Corporate Finance deed het daarentegen vorig jaar boven verwachting goed, doordat de bank als adviseur optrad bij de twee grootste fusies in Engeland, die tussen Glaxo en Wellcome in de geneesmiddelensector en de overname van spaarbank TSB door Lloyds Bank. Jacobs: “Barings stond stijf bovenaan op de ranglijst van de Financial Times.” In de City is Barings Barings gebleven, daarbuiten voert de bank de letters ING in naam en logo. Verschil moet er zijn, erkent Jacobs.

De overname van Barings leek vorig jaar het startsein voor een serie spectaculaire transacties waarvan de exclusieve financiering van PCM Holdings overname van de Dagbladunie het slotstuk was. De inkt op de overnamecontracten van de Dagbladunie was op op 28 december nog nauwelijks droog, of ING benaderde enkele professionele beleggers en twee banken om een deel van haar verworven aandelenbelang van 35 procent in Percombinatie Meulenhoff (PCM) en van het bankkrediet over te nemen.

Tot verbazing van Jacobs baarde deze snelle verkoop het nodige opzien. De betrouwbaarheid van ING als aandeelhouder werd in twijfel getrokken. “Risicospreiding is een essentieel onderdeel van het beleggingsvak”, vindt Jacobs. De huidige ING-voorzitter maakte zelf carrière op de beleggingsafdeling van verzekeraar Nationale-Nederlanden, de grootste belegger in aandelen van Nederlandse bedrijven, die in 1991 fuseerde met de NMB Postbank, de thuisbasis van Van der Lugt. Jacobs:“Ik vind Unilever een pracht aandeel, maar je moet ze niet allemaal hebben.” Met PCM is overleg geweest over het deels afstoten van de aandelen. “Hadden zij bezwaar gemaakt, dan had ING niets verkocht.” De financiële groep verdiende bovendien een aardig zakcentje aan de verkoop, al wil Jacobs niet kwijt hoeveel.

Achter de verkoop blijken echter niet alleen zakelijke motieven te schuilen, maar ook emotionele: de kritikasters van de PCM-financiering de mond snoeren. Met name de suggestie van bestuursvoorzitter dr. D. van Wensveen van zakenbank MeesPierson, een dochter van ABN Amro, dat ING de beleggingsportefeuille van zijn verzekeraar gebruikt om lucratieve transcties voor de bank binnen te halen, is Jacobs en van der Lugt in het verkeerde keelgat geschoten. Van der Lugt:“Ik ben het volstrekt oneens met Van Wensveen. Hij heeft suggesties gedaan die op onderdelen kwaadaardig zijn. Ik discussieer liever niet via de pers, wij willen het liever met daden doen.”

Jacobs, fel:“Anderen hebben er nu ook met een goed oog naar gekeken en zijn geïntereesseerd, dus ik zou zeggen: waar blijf je met je praatjes.”

Weer op rustige toon:“Wij hadden er plezier in om wat weg te doen. Wij wilden laten zien dat niet alleen ING geïnteresserd was in aandelen PCM Holding, maar dat ook andere professionele beleggers ze graag wilden hebben.”

De verkoop wordt de komende weken afgerond. ING onderhandelt met beleggers Aegon en Amev/Fortis en de Nationale Investeringsbank (NIB) over verkoop van een pakket van vijf procent van de aandelen van PCM, maar houdt zelf het grootste deel van de investering. Zelf namen noemen willen Jacobs en Van der Lugt niet. Jacobs:“Neemt u maar van ons aan, dat het nette adressen zijn.”

De snelle verkoop van een deel van de PCM-aandelen, raakt niet alleen de uitgeversgigant, maar zou ook een nieuw tijdperk inluiden waarin de 'betrouwbare' superbelegger ING eerder dan in het verleden aandelenpakketten verkoopt om extra rendement te behalen. Voor de bank-verzekeraar is het op eieren lopen. Waar eindigt afstandelijk beleggen en waar begint het daadwerkelijk Uitoefenen van aandeelhoudersmacht binnen een bedrijf?

“Wij zijn en blijven een betrouwbare lange termijn aandeelhouder”, zegt Jacobs, wat dat betreft dus geen verandering van beleid. Maar hij maakt wel duidelijk dat ING's rol een prijs heeft. Veel meer dan vroeger waakt ING over de dividendstromen op zijn beleggingsportefeuille. “Het directe rendement is een grotere rol gaan spelen.” Dividenden stromen rechtstreeks naar de winst van ING, terwijl de koersstijgingen terecht komen in het eigen vermogen van de groep. “Aandeelhouders zijn meer demanding”, zegt Jacobs, daarmee aangevende uit welke hoek de wind waait: uit het westen. Amerikaanse en Britse beleggers stellen hogere eisen aan het rendement van hun beleggingen, zoals in aandelen ING. En op zijn beurt stelt ING hogere eisen aan zijn beleggingen. “Wij zijn heel tevreden. Nogal wat Nederlandse ondernemingen hebben hun dividend verhoogd. Ik heb niet tegen hen gezegd: dat moeten jullie doen, zij doen het zelf, maar ik praat er wel met ze over als ik vind dat ons rendement te wensen over laat.”

De grootste belegger van Nederland houdt er niet van om macht aangewreven te worden. Hooguit invloed, meer niet. Geen verhalen over de tucht van ING, vindt Jacobs, zo werkt het niet. Niemand kan toch om ING heen, zeker niet als het gaat om bescherming van Nederlandse bedrijven tegen overnamedreiging als het huidige regime van beschermingsconstructies op de helling gaat. Jacobs, een geharnast voorstander van bescherming, is gebogen voor de maatschapelijke druk om aandeelhoudersbelangen zwaarder te laten wegen. “Als grootste belegger in Nederlandse aandelen, zouden wij natuurlijk het meest profiteren van een koersstijging die wordt verwacht als de bescherming verminderd wordt. Ik ben eerder bang voor uitverkoop van het tafelzilver aan het buitenland. Vaak wordt dan gezegd dat de Nederlandse bedrijven toch al voor een groot deel buitenlandse aandeelhouders hebben. Maar waar het om gaat is dat het beleid hier gemaakt wordt.”

Om vijandige acties te verijdelen wil ING als strategisch aandeelhouder bedrijven bescherming bieden, bijvoorbeeld door preferente aandelen te kopen. Ruim een maand geleden legde ABN Amro-bestuursvoorzitter mr. J. Kalff een vergelijkbaar voornemen op tafel. “Kalff ligt nog wel 18 miljard gulden aan aandelenbeleggingen achter”, zegt Jacobs.

In het bedrijfsleven bestaat groeiende belangstelling voor een steuntje in de rug, zo valt te vernemen in financiële kringen. Net vorige week rondde staalconcern Hoogovens een tweede plaatsing van preferente aandelen af, die een vast rendement geven. Aegon en de Rabobank kochten deze aandelen. Een paar maanden eerder hadden ING en ABN Amro ook al zulke aandelen gekocht. “ING is zeer geïnteresserd”, zegt Jacobs. “Ook in de rol van trouwe aandeelhouder hebben wij een hardstikke mooie record. Je moet de BV Nederland overeind houden.”

In ruil voor langdurige trouw stelt ING geen harde eisen, zoals een commissarisplaats, invloed op de benoeming van directeuren of op het te voeren beleid, en zelfs niet op de hoogte van het dividend. Beleggers moeten niet op de stoel van de ondernemers gaan zitten, vindt Jacobs. “Ik kan wel een geleerd gezicht trekken...”

“Een commissarisplaats vragen is bij ING niet te doen gebruikelijk”, zegt Van der Lugt. Bij PCM Holding heeft de groep daar ook van afgezien. “Wij willen zelfs niet de schijn van belangenverstrengeling wekken”, vindt Jacobs. Die verstrengeling kan optreden als ING als belegger andere belangen heeft, bijvoorbeeld een hoog dividend, dan de managers van het bedrijf, die het geld liever aan onderzoek en ontwikkeling van nieuwe produkten spenderen.

Jacobs is fervent voorstander van de wet dat commissarissen bij grote bedrijven het belang van de onderneming moeten volgen en geen deelbelangen, zoals het aandeelhouders- of werknemersbelang, moeten behartigen. “Een prachtig systeem waar wij mee door moeten gaan.”

Is het verkopen van aandelen als het bedrijf niet rendeert -in de financiële bedrijfstak beter bekend als: stemmen met de voeten- dan het enige machtsmiddel van een grote belegger als ING? Jacobs schudt zijn hoofd. Zo zwart wit ligt het niet. Met bedrijven vindt met grotere regelmaat dan vroeger informeel overleg plaats. “Wij vinden wel een gewillig oor. Er wordt vaker naar ons geluisterd als aandeelhouder dan tien jaar geleden.”

Op zijn beurt doet ING hetzelfde voor zijn eigen grote(re) aandeelhouders. Geen bijeenkomsten waarin nieuwe winstverwachtingen of andere koersgevoelige informatie bekend worden gemaakt, zegt Jacobs zelf maar, voordat er wenkbrauwen gefronst worden. Bijpraten, de gelegeheid bieden om vragen te stellen, dat soort dingen. Twee jaar geleden heeft ING ook een apart aandeelhoudersbulletin gelanceerd, allemaal instrumenten om een hechtere band met de aandeelhouder te smeden met als doel: vertrouwen, stabiliteit en uiteindelijk een hogere koers op de effectenbeurs.

Waar ING bij beleggingen zelfs de schijn van belangenverstrengeling wil vermijden, is de financiele gigant met post- en telecomgigant Koninklijke PTT Nederland (KPN) een soort Jekyll & Hyde relatie aangegaan. In mobiele telefonie, waarin ING actief is via Libertel, zijn zij elkaars concurrent, maar in het elektronisch betalingsverkeer werken zij nauw samen om een nieuwe, multifunctionele chipkaart te ontwikkelen. Deze nieuwe chipkaart is een regelrechte concurrent van de zogeheten chipknip, die de gezamenlijke banken sinds eind vorig jaar in Arnhem in de praktijk beproeven.

Voor Jacobs is de race al gelopen. Die chip in Arnhem, “dat is een knipje”. Dat gaat Van der Lugt te ver. Als voormalig bestuursvoorzitter van de Postbank kent hij als weinig anderen de gevoeligheden van de bankiers, die zeggen dat zij elkaars concurrenten zijn, maar ook graag met elkaar samenwerken. Van der Lugt vindt het niet meer dan het goed recht van ING om met KPN aan een nieuwe chipknip te werken. De andere banken vonden het maar vreemd dat ING-bestuurder Minderhoud eerst de chipknip van de gezamenlijke banken in Arnhem ten doop houdt en een maand later de eenzijdige samenwerking tussen ING met KPN openbaart. Aan de positie van Minderhoud als voorzitter van de commissarissen van de gezamenlijke bankenorganisatie die de infrastructuur beheert (Interpay) is niets veranderd. “Wij zijn met 30 procent de grootste aandeelhouder van Interpay”, zegt Van der Lugt beslist. “Vergeet dat niet.”

“In de afwikkeling van het betalingsverkeer heeft ING zich gecommitteerd aan eén infrastructuur”, legt hij uit, maar dat verhindert toch niemand om zelf nieuwe stappen te zetten in de produktontwikkeling. Hij zal de cliënten van elke bank graag laten delen in de genoegens van de multifunctionele chip - op voorwaarde dat de joint-venture ING-KPN een licentievergoeding ontvangt.

Met de dubbelzinnige relatie met KPN hebben Jacobs en Van der Lugt geen moeite. Soms werk je samen, soms niet. “Nooit scheve gezichten gehad. Dik (bestuursvoorzitter KPN; red.) was de eerste die belde om te feliciteren toen wij de licentie hadden gekregen.” Om daar lachend aan toe te voegen: “Ik zei dat ik hem niet kon verstaan, omdat de telefoonlijn zo stoorde. Het woord dat hij toen gebruikte kan ik beter niet herhalen.”

Libertel, het mobiele telefoonbedrijf waarvan ING 52 procent van de aandelen heeft, is een groot bedrijf, waar het wettelijk regime geldt dat de commissarissen meer zeggenschap hebben dan de aandeelhouder, in casu ING. Los van elkaar werken zij natuurlijk niet. Een derde van de zendmasten van Libertel staat op ING-kantoren. En toen Libertel een maand lang op alle zuilen van Postbank en Nationale-Nederlanden reclame wilde maken, kon dat natuurlijk geregeld worden, vertelt Van der Lugt. “Oh, pas nou op”, grapt Jacobs. “Precies wat zij willen horen, je lijkt wel een machtswellusteling.”