ANTONIO MACCANICO; Politieke klusjesman en bruggenbouwer

ROME, 2 FEBR. In zijn lange carrière achter de schermen van de Italiaanse politiek heeft de 71-jarige Antonio Maccanico de reputatie verworven een betrouwbaar, discreet en succesvol bemiddelaar te zijn.

Il mecanico, zo werd hij genoemd: de mecanicien die alles kan repareren. De taak die hem nu wacht, wordt een van de moeilijkste uit zijn loopbaan. Hij moet links en rechts verenigd houden achter een voorstel om de grondwet te herschrijven. Het is een ambitieus plan: de institutionele basis leggen voor een nieuw politiek bestel, nadat het oude is bezweken onder de corruptieschandalen.

“Ik ben mij volledig bewust van de obstakels en moeilijkheden”, zei Maccanico gisteren in een korte toespraak, nadat president Scalfaro hem had gevraagd een kabinet te formeren. “Het is mijn vaste overtuiging dat het in de huidige tijden van levensbelang is voor de natie om een regering te formeren die is gebaseerd op een brede consensus in het parlement, een regering die, in een open relatie met de partijen, de dringendste problemen van het land aanpakt in de tijd die het parlement nodig heeft om institutionele hervormingen te voltooien.”

Een eerste succesje heeft Maccanico al binnen. In financiële kringen is positief gereageerd op zijn benoeming. De beurs in Milaan is met 1,4 procent gestegen en de lire steeg naar het hoogste niveau van de afgelopen twaalf maanden. Geruststellend voor de financiële markten is dat Maccanico ook een bankiersverleden heeft. Hij komt uit een befaamde Zuiditaliaanse familie die wortelt in de stad Avellino, ten oosten van Napels. Zijn oom was een van de oprichters van de machtige handelsbank Mediobanca. Zelf heeft Antonio Maccanico daar in 1987 een jaar de scepter gezwaaid, bemiddelend tussen de politici in Rome, de Italiaanse bank en de machtige honorair president Enrico Cuccia, de éminence grise van de Italiaanse financiële wereld.

Maccanico had die eervolle benoeming (onder regie van een streekgenoot, de toenmalige christen-democratische leider Ciriaco De Mita) te danken aan de reputatie die hij in de negen jaren daarvoor had opgebouwd. Direct na de oorlog ging Maccanico, met zijn rechtenbul op zak, werken bij de Kamer van Afgevaardigden. Ruim dertig jaar lang, met soms een intermezzo op een ministerie, heeft hij daar verscheidene bestuursfuncties vervuld. In 1978 werd hij door president Pertini gevraagd voor een van de machtigste functies achter de schermen: algemeen secretaris van de president. Negen jaar lang heeft hij op deze sleutelfunctie gezeten, eerst Pertini dienend en na diens dood Francesco Cossiga.

Maccanico heeft zich laten kennen als een nauwgezette en pragmatische politieke klusjesman, iemand die het vertrouwen van bijna alle politici had. Hij was een van de weinige Italianen die midden in de nacht uit bed gebeld kon worden, als dat nodig was. Zijn politieke achtergrond heeft nooit afstand geschapen. Hij is nauw verbonden aan de kleine Republikeinse partij, een partij die steeds rechtse èn linkse vrienden heeft gehad. In 1992 is hij, als onafhankelijke, voor deze partij in de Senaat gekozen, twee jaar later niet meer.

Toen De Mita in 1988 premier werd vroeg hij Maccanico minister te worden van Regionale Zaken en Institutionele Hervormingen. Het was een ministerschap zonder portefeuille waarin Maccanico weinig kon laten zien. Aan de noodzaak van een grondige onderhoudsbeurt van het politieke bestel werd toen alleen maar lippendienst bewezen. Maar hij bleef op die post toen Giulio Andreotti zijn rivaal De Mita had weggewerkt en het premierschap overnam. Na een intermezzo in de Senaat kwam Maccanico in 1993 weer op een sleutelpost, toen hij als staatssecretaris van Algemene Zaken de rechterhand werd van premier Carlo Azeglio Ciampi.

Maccanico zei gisteravond dat hij zijn benoeming tot formateur niet had verwacht. In de crisis na het aftreden van het zakenkabinet van premier Lamberto Dini is hij wel een paar keer de boodschapper van president Scalfaro geweest voor de partijen. Maar Maccanico kwam niet voor op de lijstjes met kandidaat-premiers die linkse en rechtse partijen aan Scalfaro voorlegden. Rechts wilde Dini niet meer als premier, al bestaat er geen bezwaar tegen terugkeer van hem als minister, en links had problemen met de suggesties van rechts. Maccanico is een compromiskandidaat, een persoonlijke keuze van president Scalfaro - een nieuw bewijs van de grote sturende rol die de president zich heeft toegeëigend.

Scalfaro hoopt dat een halve eeuw politieke ervaring Maccanico in staat stelt de de verschillende ideeën van links en rechts over staatkundige hervormingen te verzoenen.