Zoveel meer dan Otto

Welgestelde burgers lieten in vroeger eeuwen hun thee, hun rijst of hun boter thuis bezor- gen. In deze tijd kan iedereen die in het bezit is van een credit- card en een telefoon zich wel- gesteld wanen. En zich daarmee de mooiste jurken of overhemden aanschaffen, en het lekkerste vlees.

Winkel in, winkel uit op een middag die ook nuttig of aangenaam besteed had kunnen worden: is dat nu echt leuk? Sommige mensen schijnen het prettig te vinden om in nauwe hokjes broeken te passen, of onder het luide converseren van twee verkoopsters te zoeken naar het etiket op een tafelkleed. Anderen bladeren in een feestelijke catalogus en laten de boel thuis bezorgen. Wat tegenvalt kan altijd worden teruggestuurd: dat staat immers in de wet.

Bij Past Times is het uitverkoop. Een stel katoenen theedoeken, bedrukt met negentiende-eeuwse kookboekillustraties uit de Bodleian Library te Oxford kost nu nog maar (omgerekend) een tientje, en een spiegel in een verguld 18de-eeuws lijstje twintig gulden. Plus twintig gulden porto, dat wel - maar dat bedrag klimt niet mee als je meer bestelt.

Past Times (Fine & Unusual Gifts Inspired by the Past) is een van de meer buitenissige postordercatalogi die regelmatig mijn huis binnenkomen. De twee videobanden met een rondgang door de National Gallery te Londen die ik er bestelde, zijn helaas wat zwak van beeldkwaliteit. Maar het handbedrukte tafelkleed in Arts & Crafts-stijl wordt regelmatig gebruikt, en het cassettebandje met liefdesliedjes uit de jaren dertig en veertig is heerlijk om bij te koken.

En dan is er het genoegen van het doorbladeren van de kleurrijke, Brits-excentrieke catalogus. Op een dag, zo weet ik, zal ik de wollen sjaal met middeleeuwse mille-fleurs-opdruk bestellen, of misschien zelfs een stel tuttige antimakassars (waar vind je die nog?). Een formuliertje naar Engeland is genoeg, als het nummer van mijn credit-card er maar op staat.

Het mag dan mogelijk zijn via Internet de wereld rond te reizen, en net-shoppen kan in principe, maar het aanbod is nog zeer willekeurig en het kost allemaal veel tijd. Bovendien wordt gewaarschuwd dat credit-card-nummers op het net niet veilig zijn.

Nee, dan een smakelijke catalogus, een gratis tijdschrift vol cadeautjes eigenlijk, schriftelijk of via de telefoon te bestellen. Linnengoed, kleding, boeken, alles wordt aan huis bezorgd. De PTT brengt de laatste jaren pakjes zonodig 's avonds, en grote postorderbedrijven als Wehkamp en Otto bieden vaak al keus uit verschillende 'bezorgmomenten'.

Bediening aan huis is geen nieuwe uitvinding. Integendeel, het is ouder dan de meeste winkels. Welgestelde burgers lieten in vroeger eeuwen hun thee, hun rijst, hun boter thuis bezorgen, of hun lakens wassen in ver afgelegen streken. Herenhuizen hadden een spreekkamertje naast de voordeur, waar leveranciers te woord werden gestaan.

Ook in vrij onwaarschijnlijke sectoren heeft de thuisbezorging een eerbiedwaardige traditie: in bloembollen en planten bijvoorbeeld. De Hillegomse firma Bakker, die alle denkbare flora voor tuin en balkon aan huis bezorgt, bestaat al sinds 1945, en haar concurrent Willemsen in dezelfde plaats heeft het zestigjarige bedrijfsjubileum al een tijdje achter de rug. Wijn bestellen of op discrete wijze erotica aanschaffen kan ook al jaren per post. Nieuwer, maar erg handig, zijn direct mailers (zoals de vakterm luidt) op het gebied van verzekeringen en foto-afdrukken.

Zelfs wie in het buitenland gaat wonen en heimwee krijgt naar stroopwafels, hagelslag en zoute drop kan worden geholpen via de post. De firma Eichholtz, een winkel in comestibles aan de Leidsestraat te Amsterdam, is weliswaar niet gespecialiseerd in het postorderen, maar stuurt al sinds mensenheugenis pakketten naar Nederlanders over de gehele wereld.

Het vaakst aan mijn deur komt de slager uit Boxtel. Keus in 'bezorgmomenten' biedt hij niet - maar ik kan hem wel vragen de spullen in het schuurtje te leggen. Dit is de meest kleinschalige vorm van postorderbedrijf die denkbaar is: een winkel die behalve plaatselijke klanten ook kopers op afstand bedient. Het vlees van slagerij OQ, oftewel Van de Rijdt Dijkshoorn en Partners, is afkomstig van niet-gemartelde dieren; het is 'biologisch vlees' met alle keurmerken die daarbij horen. Dat is in mijn dorp niet te koop. Daarom bel ik eens in de twee weken naar Boxtel om een bestelling door te geven. De dinsdag daarop komt een mini-koelauto voorgereden met lapjes en gehakt voor de komende twee weken. Het gaat allemaal hop! de diepvries in - behalve de rosbief, waar we dezelfde avond van smullen.

Een reus naast deze dwerg is Land's End, het Amerikaanse postorderbedrijf uit Dodgeville, Wisconsin. Het verkoopt gemakkelijke, tijdloze kleding, van jacks en spijkerbroeken tot coltruitjes en lekkere tricot jurken. De Land's End-catalogus komt elke maand als een oude vriend het huis binnen: de teksten bij de kleurenfoto's zijn briljante staaltjes van Amerikaanse copy-writing. Niet luidruchtig maar vol trots, en met een tikje ironie in de toon. In elke catalogus staat een kort verhaal door een Amerikaanse gastschrijver. Speciaal goed bij Land's End zijn de mannenoverhemden, en ook de badpakken met hun verfijnde maatsysteem en de (gepatenteerde) kindest cut beenopeningen: niet zo mal hoog uitgesneden als die je in de winkels vindt.

Kleren zijn goedkoop in Amerika. Overhemden zijn bij Land's End verkrijgbaar vanaf $ 20, jurken vanaf $ 36. Helaas moet je aan de postbode btw en invoerrechten betalen, omdat het artikelen van buiten Europa zijn. Samen met het porto verhoogt dat de prijs met ruim een derde, zodat het prijsvoordeel dan wel is verdwenen. Maar zo veel prettige kleren bij elkaar vind je niet gauw ergens anders.

Werelden gaan open voor wie zijn naam en adres eenmaal prijs geeft aan de postorderwereld; er is zo veel meer dan de Otto. Een stichting met de ongelukkige naam Doen! heeft in samenwerking met de Novib een Wereldwinkel-aan-huis van wel honderd bladzijden. Vol met folkloristische kleding, milieuvriendelijk ondergoed en kunstnijverheid zonder eind, alles voor 's werelds bestwil. En waarom niet ingegaan op de wervende folder van de Engelse Good Book Guide-service, geen boekenclub maar een boeken-postorderbedrijf met een bijbehorend maandblad vol recensies? Nu ja, Engelse boeken kun je ook bij de Nederlandse boekhandel bestellen, maar wie ver in de provincie woont kan hier toch plezier van hebben. Een Amerikaans bedrijf verspreidt zelfs een catalogus van catalogi. Hij bevat titels als de Self Care Catalog - een thuiszorgwinkel aan huis - en de catalogus van het Metropolitan Museum of Art. Voor een handjevol dollars, ongemerkt van je rekening afgeschreven, komt het allemaal bij je thuis.

-Past Times, Witney, Oxfordshire OX8 6BH, Engeland. Tel. 00-44-1993 770 440 of fax: 00-44-1993 700 749.

-Bakker, Hillegom: 0252-529 014

-Willemsen, Hillegom: 0252-518 774

-Eichholtz, Leidsestraat 48, Amsterdam, 020-622 03 05

-Slagerij OQ, Stationsstraat 40, Boxtel, 0411-686 040 of fax: 0411-688 695.

-Land's End, 1 Land's End Lane, Dodgeville, WI 53595-0001 USA. Land's End op internet: http://www.landsend.com

-Stichting Doen!/Novib, Antwoordnummer 2148, 8000 VB Zwolle, 06-099-6619

-The Good Book Guide, 24 Seward Street, London EC1V 3GB, Engeland.

-Catalogus van catalogi: Shop the World By Mail, Post Box 5549, Cary, North Carolina 27512-5549, USA

    • Ileen Montijn