Konijnen niet verwant aan knaagdieren maar eerder aan apen

Konijnen en hazen vormen voor zoölogen een uiterst lastige groep. Dat ze onderling nauw verwant zijn, is op het eerste oog wel duidelijk, maar met welke andere diergroep zijn ze verwant?

In het Oude Testament worden de hazen herkauwers genoemd, maar Linneaus deelde de haasachtigen als familie (Leporidae) in bij de orde van de knaagdieren (Rodentia). Nu vormen knaagdieren onder de zoogdieren een zeer grote en diverse orde die in aantal soorten (en ook individuen) alle andere zoogdierorden overtreffen (alleen de vleermuizen komen wat soortenaantal betreft een beetje in de buurt). Daar konden die paar hazen dus wel bij.

Maar systematici hebben al jaren de haasachtigen (Lagomorpha) enigszins apart gezet. De doorgroeiende voortanden van de haasachtigen en van de knaagdieren doen beide groepen op het oog sterk op elkaar lijken, maar er zijn talloze anatomische verschillen. Eerst werden ze als suborde binnen de Rodentia apart gezet. Later werden de Lagomorpha zelfs als aparte orde naast de Rodentia geplaatst. Samen vormden ze de superorde Glires.

Maar zelfs deze aparte positie voor de haasachtigen is niet langer houdbaar, zo blijkt uit eiwitonderzoek. De Lagomorpha zijn, zo blijkt uit onderzoek van Dan Graur van de Universiteit van Tel Aviv en Laurent Duret en Manolo Gouy van de Université Claude Bernard te Lyon, eerder verwant aan de primaten (apen en mensapen) en de boomspitsmuizen (Scandentia).

Van 88 overeenkomstige eiwitten van uiteenlopende groepen werd de aminozuurvolgorde vergeleken. De volgorden van de aminozuren zijn opgeslagen op een database en beschikbaar op Internet. Voor het vergelijken worden speciale computerprogramma's gebruikt.

Taxonomen hebben er in het algemeen geen moeite mee om een geslacht of een familie te herkennen. Maar de onderlinge verwantschap van hogere taxa zoals orden is veel moeilijker. Veel hangt ervan af welke kenmerken als primitief (oud) worden beschouwd en welke modern (nieuw, later verworven). Het nieuwe eiwitonderzoek kent het onderscheid in primitief en modern niet, de uitkomst zijn onpersoonlijke getallen.

Nu uit deze getallen blijkt dat de Lagomorpha eerder verwant zijn aan de Scandentia en Primaten, moet de houdbaarheid van een groot aantal primitieve kenmerken herzien worden. (Nature 25 jan.)