Is de gemaksboer al geweest?

Het gemak dat de mens dient gaat steeds vaker door de voordeur. De SRV-man komt langs met delicatessen, bedrijven leveren een grote verscheidenheid aan goederen aan huis af.

Wie wil kan zich wekenlang thuis verschansen en toch produktief zijn, in het kantoor aan huis. De 'thuisenaar' woont, werkt en recreëert onder het eigen dak en viert zijn vakantie in andermans huis. Alleen voor het uitlaten van de hond moet hij nog iets verzinnen. Wat heeft een mens nodig om thuis te werken en hoeveel ruimte neemt dat in? Een groot kantoor is plezierig, maar niet strikt noodzakelijk. Men kan het zo gek niet bedenken, of het wordt na een telefoontje wel aan de deur bezorgd: van oesters en radio's en tv's tot grutterswaren, boeken en kleding.

Musici zouden het in de nabije toekomst wel eens zonder platenmaatschappij kunnen stellen. Iedere musicus kan binnenkort op vrij eenvoudige wijze zijn muziek beschikbaar stellen via Internet. Consumenten over de hele wereld kunnen die muziek downloaden in hun computer en vastleggen op een schrijfbare cd-rom, een cd dus waarop men zelf thuis informatie kan vastleggen. Tegelijkertijd wordt het ontwerp meegeleverd voor het hoesje, dat men op de eigen printer afdrukt. De afrekening gebeurt in 'Digicash', het 'digitale geld' waarmee sinds kort op Internet betaald kan worden. Cd's worden op die manier voor de consument goedkoper en voor de artiest lucratiever, want platenmaatschappij en -zaak hoeven niet meer te delen in de opbrengst.

De pianist Wibi Soerjadi kon een glimlach niet onderdrukken, toen nieuwe-mediaspecialist Maurice de Hond dit scenario onlangs op televisie voor hem schetste. Toch zal deze mogelijkheid aanvankelijk vooral interessant zijn voor artiesten waar de maatschappijen geen brood in zien. Gevestigde artiesten blijven de platenfirma's nodig hebben, al was het alleen maar omdat er toch altijd platenwinkels zullen zijn die bevoorraad moeten worden. Het voorbeeld geeft echter aan wat de voordelen van digitaal winkelen zullen zijn: het aanbod wordt groter en de prijzen worden lager. Als dat eenmaal doordringt tot de consument, zou het verkopen-op-afstand wel eens een grote vlucht kunnen gaan nemen.

Voorlopig staan Nederlanders nog vrij gereserveerd tegenover het, al dan niet elektronisch, thuis bestellen van goederen en diensten. Dat heeft volgens een medewerker van de Nederlandse Postorderbond vooral te maken met de hoge 'bewinkelingsgraad' van Nederland en het relatief lage aantal werkende vrouwen. In Europees perspectief is Nederland daarom een moeilijke markt voor 'postorderaars', zo heet het. Niettemin werd in 1994 door postorderbedrijven in ons land 2,07 miljard gulden gulden omgezet, een toename van 6,4 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Vooral kleding wordt via catalogi van bijvoorbeeld Wehkamp, Termeulen en Otto gekocht, in 1994 voor 665 miljoen gulden. Op de tweede plaats komen radio-, tv- en afspeelapparatuur en geluidsdragers, waaraan voor 270 miljoen gulden werd besteld. Daarna volgen boeken, verzekeringen, meubels en huishoudelijke artikelen.

Anders dan vaak wordt gedacht, zijn het vooral jonge mensen die vanuit hun huis aankopen doen. Jonge tweeverdieners en gezinnen met jonge kinderen kunnen de tijdwinst die het thuiswinkelen oplevert kennelijk goed gebruiken. Hun aankoopgedrag wordt waarschijnlijk nog versterkt door de toenemende moeilijkheid om winkels met de auto te bereiken. Laat die winkels maar naar mij toekomen, is de eigenlijk logische gedachte - en het wordt ook steeds meer praktijk. Nadat de bakker en de melkboer die aan de deur kwamen in de jaren '70 goeddeels uit het straatbeeld verdwenen, lijkt de thuisbezorging van levensmiddelen aan een revival begonnen te zijn. Nu zijn het echter vooral de grote supermarkten die op de groeiende behoefte inspelen.

Ahold, houdstermaatschappij van Albert Heijn, begon al halverwege de jaren tachtig een proef met James Telesuper. Inmiddels valt de bezorgdienst rechtstreeks onder Albert Heijn, reden waarom de naam onlangs werd gewijzigd in Albert Heijn Thuisservice. De service is het experimentele stadium ontgroeid, maar de dienst wordt desondanks nog steeds alleen in de driehoek Amsterdam, Haarlem, Den Haag aangeboden. Wie gebruik wil maken van deze boodschappendienst, dient zich aan te melden als klant, waarna men een klantnummer krijgt. De klant krijgt daarop een catalogus waaruit de boodschappen gekozen kunnen worden. Bestellingen kunnen worden gedaan via de post, de fax, de telefoon of on-line via de computer. Voor die laatste mogelijkheid is een diskette beschikbaar met bestellijsten.

Sinds kort zijn er ook een cd-i en cd-rom van de AH Thuisservice te krijgen, met daarop behalve de te bestellen artikelen (met plaatjes) ook recepten en een soort encyclopedie op het gebied van eten en drinken. De boodschappen zijn bij de Thuisservice even duur als in de winkel. De enige extra kosten zijn de bezorgkosten die varieren van 6,75 tot 14,75 gulden, afhankelijk van het gewenste tijdstip van bezorging en de wijze van bestellen. On-line bestellen en op dinsdagochtend bezorgen is het goedkoopst, per post een vrijdagavondbestelling verlangen het kostbaarst. Maar daar staat wel een uur tijdwinst tegenover.

Veel buurtwinkels bieden, na een simpel telefoontje, dezelfde service aan hun vaste klanten. Vaak zonder extra kosten, want voor deze winkels is het bezorgen een overlevingsstrategie in de concurrentie met de grote supermarkten. En dan zijn er nog de SRV-karren die winkelloze buurten bedienen. Onder het motto 'Samen Rijdend Verkopen' gaan zij langs de huizen met zuivel, verse levensmiddelen en 'droge' grutterswaren. Hun aantal neemt echter gestaag af. Tien jaar geleden waren er nog 4000 'ambulante winkels' (SRV-karren en traditionele melkboeren), vijf jaar geleden waren het er 3000 en op dit moment zijn het er 2200. In 1992 begon de Nederlandse Melkhandelaren Organisatie al eens een campagne om nieuwe SRV-mannen en -vrouwen te werven, want toen al werd geconstateerd dat steeds meer mensen hun boodschappen graag thuisbezorgd krijgen en daarvoor eventueel wat extra geld over hebben.

Recentelijk werd evenwel vastgesteld dat er drastische maatregelen nodig zijn om de rijdende winkel van de ondergang te redden. Verschillende organisaties van ambulante winkeliers richtten daarom het Marketing Centrum Melkhandel (MCM) op, dat tot taak heeft om het aanbod van de rijdende winkels in overeenstemming te brengen met de vraag van de consument. Want die vraag is, volgens MCM-directeur Wiersema, modernet geworden. “Men wil nu ook graag kant-en-klaar-maaltijden en snel te bereiden vlees kunnen kopen”, zegt hij. “We moeten naar een situatie waarin de consument gemak en tijd kan kopen. Dan zijn er grote mogelijkheden voor rijdende winkels.” Kort samengevat zegt Wiersema dat de 'melkboer een gemaksboer' zou moeten worden.

Wie ondanks al deze mogelijkheden zijn boodschappen niet thuis afgeleverd krijgt, hoeft toch niet van de honger om te komen. Alle maaltijden van de dag kan men immers thuis laten komen, al wordt het misschien wat begrotelijk om dat elke dag te laten doen. Een ontbijt van de 'Ontbijtservice' kost minimaal 24,50 gulden per persoon, maar dan blijft het ook niet bij een beschuit met jam en een kop thee. Broodjeszaken komen graag, mits tijdig besteld, belegde broodjes brengen voor de lunch en in ieder geval in de grote steden kan men 's avonds maaltijden uit alle windstreken van de wereld laten voorrijden.

Als er wat te vieren valt (of als ze er gewoon zin in hebben), kunnen Amsterdammers sinds kort oesters bestellen bij oesterman Hans Sluiman. In witte voorschoot en met een emmertje oesters dient hij zich aan om aan de eettafel de oesters eigenhandig open te wrikken. Sluiman rekent daarvoor drie tot vijf gulden per oester, maar dan zijn ze ook kraakvers. Wil men niet alleen maar oesters, maar het hele diner laten uitserveren, dan kan men een beroep doen op Eisbrand Holtjer, die zichzelf verhuurt als butler. Ontvangst van de gasten, samenstelling van het menu en de bediening, kortom de regie van de hele dag of avond worden door hem verzorgd. Leuk voor een exclusief dineetje, maar Holtjer beveelt zichzelf ook aan om bijvoorbeeld de kraamvisite te ontvangen na een geboorte. In principe is Holtjer beschikbaar voor iedereen, al vindt hij wel dat de huizen waar hij komt een 'beetje uitstraling' moeten hebben.

Maar het is uiteraard niet alleen de inwendige mens die op bestelling bevredigd kan worden. Goed beschouwd is vrijwel alles naar het eigen huis te dirigeren, van bloembollen van de tuinspecialist tot dames van de escortservice. In Oss werd in 1994 een man aangehouden die op bestelling (via een 06-nummer) hasj aan huis kwam brengen met zijn hasjtaxi. Wel geoorloofd, maar uiteindelijk toch weinig succesvol, was een condoom-bezorgdienst in de hoofdstad. Het kwartier tussen de bestelling en de aflevering was waarschijnlijk in de meeste gevallen toch te lang.

Ook voor cultuur hoeft men zijn huis niet uit. Er zijn theatergroepen, muziekensembles, dichters en verhalenvertellers die graag een voorstelling komen geven tussen de schuifdeuren. Amsterdam en omstreken kent zelfs een Thuisbioscoop, waarvoor de huiskamer wordt omgebouwd tot filmtheater. Op een avond worden twee films gedraaid en in de pauzes is er, net als in de echte bioscoop, snoep. Voorstellingen (van woensdag t/m zaterdag) kosten 150 gulden voor een groep van maximaal 20 personen.

Liever in eenzaamheid een goed boek gelezen? Dat kan ook, het komt op aanvraag naar je toe vanuit de Koninklijke Bibliotheek. Die stuurt voor vijf gulden de aangevraagde boeken door het hele land op, die men daarna vier weken mag vasthouden. De aanvrager moet wel ingeschreven staan bij de bibliotheek, maar ook dat kan tegenwoordig telefonisch worden geregeld. En wie snel antwoord wil op een echte opzoekvraag, die belt even met de Bibliofoon: 06-9394 (ma. t/m vr 9-20u en za. 9-14u).

Waarom zou een mens eigenlijk zijn huis nog uitgaan?

De Ontbijtservice serveert in het hele land. 020-6161613; fax 020- 6836310. Plaatselijk zijn er ook andere ontbijtdiensten.

Oesterkoerier Hans Sluiman is bereikbaar op telefoon/fax 020-6753996.

Butler Eisbrand Holtjer: 071-3648902.

Reserveringen voor de Thuisbioscoop op nummer 020-6209550. Koninklijke Bibliotheek, open ma t/m vr 9-17u, za. 9-12u. Tel. aanvragen van boeken kan op nummer 070-3140883.

Ook nog gesignaleerd: Rolf Unger maakt op bestelling een tekening van uw huis om op te hangen of te gebruiken voor reclamedoeleinden. Studio Rolf Unger, Singel 178, Amsterdam. 020-6266182

Christmas World, 2500 kerstdecoraties uit de hele wereld, die ook kunnen worden toegestuurd. NZ Voorburgwal 137-139, Amsterdam 020-6243641.

Mail & Female, postorder in erotica voor vrouwen, Prinsengracht 489, Amsteram. 020-6233916.

Cult Videotheek, cultfilms op video, Amstel 47 Amsterdam, 020-6227843.

Brandmeester's Koffie, koffiebranderij, levert koffie en thee per post. Van Baerlestraat 13, Amsterdam. Tel. 020-6757888.

Computercollectief, 5.000 titels aan computerboeken, tijdschriften en software. Catalogus in druk, op cd-rom en op Internet (www.noord.bart.nl/cc), Amstel 312, Amsterdam. 020-6389003.

    • Bas van Lier