Hoog opgeleid maar vluchteling

'Na de jacht moet je de bout bekijken', stelt Nouri Saadon uit Koerdistan tevreden vast. Na veel vruchteloze pogingen om als civiel ingenieur aan de slag te komen heeft Saadon een onbetaalde praktijkplaats bij Ballast Nedam verworven. Voor zijn komst naar Nederland, nu ruim drie jaar geleden, werkte hij in een leidinggevende functie bij een bedrijf vergelijkbaar met Rijkswaterstaat. Van de sociale status die hij in zijn land van herkomst had bleef weinig over. Hier bleek hij alleen nog vluchteling te zijn. En achter dat woord ziet de gemiddelde Nederlander doorgaans niet een ingenieur, een tandarts, chemicus of hoogleraar schuil gaan.

Informatie over het Horizonproject bij Lisette Rubens, Hogeschool van Amsterdam. Tel: 020-5240335

De groep van hooggekwalificeerde vluchtelingen en migranten komt nauwelijks aan de bak op de Nederlandse arbeidsmarkt. Saadon somt enkele barrières op: voor een hoge positie moet je de taal heel goed beheersen en voor een baan beneden je niveau vinden ze je al snel te hoog opgeleid. 'Ik heb er aan gedacht mijn curriculum vitae te veranderen, al die diploma's en ervaring werkten in mijn nadeel.' Toen hij na enkele cursussen vond dat zijn Nederlands van redelijk niveau was, begon hij te solliciteren. Na zo'n dertig pogingen begon zijn enthousiasme danig te zakken. 'Je kunt als vluchteling op de beste scholen gezeten hebben en werk op het hoogste niveau verricht hebben, werkgevers lopen liever geen risico.'

Deze teleurstellende ervaringen deelt Saadon met zijn dertien medecursisten die vanaf oktober als eerste groep deelnemen aan het Horizon-project van de Hogeschool Amsterdam, een scholingsprogramma van een jaar dat hen uitzicht moet bieden op een baan in hun eigen vakgebied. Met geld van het Europees Sociaal Fonds worden op dit moment in verschillende Europeese landen projecten opgezet om de werkloosheid onder hoogopgeleide vluchtelingen en migranten terug te dringen. Het Expertisecentrum Loopbaan en Management van de Hogeschool van Amsterdam bleek vanwege haar succesvolle initiatieven voor herintredende vrouwen en haar ervaring met onderwijs aan allochtonen over de beste papieren te beschikken om het Horizonproject in Nederland op te zetten. Er wordt samengewerkt met vergelijkbare initiatieven in ondermeer Zweden, Ierland en Spanje.

De eerste maanden van het scholingsprogramma staan in het teken van de theorie. Aan de hand van het thema Werken in Nederland worden de cursisten vertrouwd gemaakt met zaken als samenwerken, initiatief nemen, scheiden van werk en privé, evenals discriminatie en opkomen voor je zelf. Daarnaast staat een uitgebreide sollicitatietraining op het programma.

Goede beheersing van het Nederlands wordt als een essentiële bouwsteen voor succes beschouwd. De cursisten gaan dan ook twee van de vijf lesdagen naar de Joke Smitschool, die een speciaal taalaanbod voor deze groep hoogopgeleide deelnemers heeft ontwikkeld.

Nu, na vier maanden wordt de overgang naar de praktijkperiode van 24 weken gemaakt en presenteren de cursisten hun plannen voor de komende tijd. 'Het gaat er om', zo luiden de gevleugelde woorden van docente Tineke van den Houten, 'dat je gezien, gehoord en onthouden wordt'. Een voor een moeten de deelnemers naar voren komen, de video registreert nauwlettend hun optreden. Alcinda Lopez afkomstig van de Kaapverdische eilanden heeft een praktijkplaats als docente informatica gevonden. Haar belangrijkste doelen zijn dat ze leert samenwerken in een groep, voor haar mening durft uit te komen en initiatieven neemt. Lopez heeft inmiddels op het Horizonproject geleerd dat een zekere mate van eigen initiatief in Nederland wordt gewaardeerd, maar dat je het ook weer niet moet overdrijven.

Chiraly Wali uit Syrië, radiodiagnostisch laborant en nu tweeënhalf jaar in Nederland, kan het komend half jaar terecht op de administratie van een radiodiagnostische afdeling van een Purmerends ziekenhuis. Hij zit wel op de afdeling, maar nog niet in de functie die hij beoogt. 'Maar ik heb nu een voet tussen de deur', zegt Wali die tot op het hoogste niveau Nederlands heeft geleerd en bij zeker vijftien ziekenhuizen heeft gesolliciteerd naar een stageplaats. Die heeft hij weer nodig om toegelaten te worden tot de opleiding, welke hem toegang verschaft tot zijn vakgebied. Als aanvulling op zijn Syrische diploma's moest hij zich nog laten bijscholen, zo bepaalde het ministerie.

Wali zegt veel profijt te hebben van het Horizonproject. Vooral de onderdelen solliciteren en jezelf presenteren waren aan hem besteed. 'De sociale en culturele verschillen op de werkplek zijn groot, merk ik. Voor mij is het moeilijk om te zeggen dat ik heel geschikt ben voor een functie.'

Tineke van den Houten knikt, want dit is een punt dat telkens terugkeert. 'Bescheidenheid is in Nederland een handicap', stelt ze vast. Keer op keer laat ze haar cursisten tijdens de presentaties weten dat hoewel ze tijdens de praktijkperiode onbetaald werk verrichten, ze best een tegenprestatie van hun stagebieder mogen vragen. Reiskostenvergoeding is wel het minste, maar ook immateriële inspanningen zoals een introductie die de kans op een baan vergroot, of een bezoek aan een congres.

Zes van de veertien deelnemers hebben inmiddels een praktijkplaats gevonden, en dat is volgens een Van den Houten een uitstekende score. Een tandarts uit Iran is aan de slag in een tandartsenpraktijk en een chemicus, afkomstig uit Somalië heeft een praktijkplaats gevonden op de universiteit. De overige zeven cursisten zijn nog hard op zoek, en worden vandaag scherp ondervraagd over hun 'zelfmarketingplan'. Het begrip 'netwerk' staat daarbij centraal.

Alle mogelijkheden om in je vakgebied een ingang te krijgen moeten worden aangewend. 'Leg contact met de vakorganisaties, lees de vakbladen', hamert Tineke van den Houten erin. 'Vecht voor die baan', laat ze er fel op volgen.

Het is duidelijk dat ze geen genoegen neemt met berusting. Dat het een moeilijke opgave is erkent ze volmondig. 'Ik werk hier met mensen die vaak hogere opleidingen en hogere posities hebben gehad dan ik. Nu worden ze niet eens aangenomen als parkeerwachter.'

    • Michaja Langelaan