De overheadprojector

De professor droeg krijtstreep, een snor, lichtblauwe ogen en geaffecteerde spraak. Hij schreed naar binnen, blikte kort lief verlegen onderuit de zaal in, mompelde goedemorgen en sprak drie kwartier, starend naar de verst gelegen hoek van het plafond. Ik zat altijd onopvallend achterin, vele rijen achter de popies vooraan.

Op een morgen gebruikte hij een overheadprojector. Het was de eerste in Nederland. Het apparaat was er eerder dan het woord. “Ik zal u aan het eind van het college vragen hoe het bevalt”, zei hij. En later: “Zo, wat vindt u van uhhh dit apparaat?” Hij keek de zaal in. Niemand zei iets. “Uhhh, u daar.” Ik dus. Ik stierf maar kon niet laten zoals gebruikelijk te zeuren: wel aardig maar toch. De popies namen het snel over: geweldig ding. Ben later toch nog geslaagd.

Voor alle huisvrouwen, gepensioneerden en handarbeiders: in de overheadprojector wordt een glazen plaat van dertig bij dertig centimeter van onderen belicht. Het licht valt vervolgens via een lens en een spiegel op een scherm. Op de glazen plaat ligt doorzichtig folie. Tekst en plaatjes op de folie worden vergroot afgebeeld op het scherm. Je kunt op de folie schrijven terwijl je tussendoor naar je gehoor glimlacht. Zij zien de tekst boven je hoofd hel verlicht geprojecteerd.

Een overheadprojector is veel prettiger dan een bord. Je kunt tekst voorbereiden. Je kunt de klas inkijken. Geen krijtstof. Het is beter leesbaar. En je krijgt geen lamme arm. De doorzichtige folie is er in twee uitvoeringen: losse vellen, de sheets, en op de rol. Tijdens een praterige les schrijf je gauw een aantal sheets vol. Handiger zijn de rollen met dertig meter folie. Nu is er een probleem. Hoe krijg je de in water oplosbare inkt er af? Met de hand is geen doen. Of moet je de folie na gebruik weggooien? Dat is zonde. Er zou een schoonmaakapparaat moeten zijn. Is helaas niet in de handel, want dat is slecht voor de folieafzet.

Een TOA is een technisch onderwijs-assistent. Wij bij ons op school hebben de beste TOA's van Nederland. Ze hebben gezamenlijk jaren geleden een overheadprojectorrollenwasautomaat gemaakt. Dat is de reden dat ik nog steeds op deze school werk. Er zijn namelijk altijd schone rollen.

Het apparaat heb ik hier in doorsnede getekend: gratis knowhow, patentvrij. Afmetingen: 60 x 80 x 35 cm. Legenda: (1) vuile rol (2) koperen buis met gaatjes waaruit water tegen de vuile rol spuit (3) afvoer van water met inkt (4) perspexstaafjes die water van de folie strijken (5) smalle borstels voor de kleine druppeltjes (6) plasticbuis met gaatjes waaruit hete lucht van een gewone haarföhn om folie te drogen (7) geleideblokjes geplaatst aan de zijkant (8) gereinigde rol, aangedreven door een motortje met 10 rpm. Schoonmaaltijd van dertig meter rol dik twintig minuten - wel in de gaten houden wegens scheeflopen ondanks de geleiders.

Soms zie ik, op weg naar huis nog even het lokaal in kijkend, de schaduw van een docentenhand als een enorme vogel over het scherm bewegen. Hoe zou dat zijn? Zouden ze naar de letters kijken of naar het gefladder van die schaduw, naar het handenballet, moderne wajang?

    • Rob Knoppert